Quận Cam thu hẹp đáng kể vùng sơ tán khẩn cấp do nguy cơ bồn hóa chất phát nổ được loại trừ, giúp khoảng 34.000 người được về nhà sau 4 ngày sơ tán.
Giới chức quận Cam, bang California vừa công bố bản đồ sơ tán mới, thu hẹp vùng sơ tán khẩn cấp liên quan đến sự cố bồn chứa hóa chất MMA độc hại ở nhà máy hàng không vũ trụ GKN Aerospace tại Garden Grove.
Ranh giới khu vực sơ tán mới hiện kéo dài từ đường Dale Street đến đường Knott Avenue, và từ đường Orangewood Avenue đến đại lộ Garden Grove Boulevard, nơi khoảng 16.000 người nằm trong diện sơ tán.
Vùng sơ tán thu hẹp hiện chỉ còn bao phủ một số khu vực thuộc Garden Grove và Stanton. Quan chức y tế quận Cam Regina Chinsio Kwong cũng xác nhận không khí trong khu vực này an toàn, không có hơi, khói độc phát ra từ bồn chứa.
Bản đồ sơ tán mới cập nhật của quận Cam. Đồ họa: CBS News
Vùng này chiếm khoảng 35% so với khu vực sơ tán ban đầu, giúp 34.000 người được trở về nhà sau 4 ngày phải đi nương náu tại các điểm tạm trú hoặc nhà bạn bè, người thân.
Quận Cam thu hẹp bản đồ sơ tán sau khi xác định nguy cơ bồn chứa phát nổ đã được loại trừ. Craig Covey, chỉ huy cấp phân khu của Cơ quan Cứu hỏa Quận Cam, cho biết đã sử dụng hệ thống phun nước với công suất tối đa, xả hơn 4.700 lít nước mỗi phút để làm mát bồn chứa, ngăn hóa chất MMA bên trong tiếp tục phản ứng sinh nhiệt, có thể làm nổ bồn.
Ông Covey cho hay hàng triệu lít nước đã được sử dụng trong quá trình này, giúp nhiệt độ bồn chứa luôn trong ngưỡng kiểm soát và phần lớn hóa chất trong bồn có thể đã chuyển sang dạng gel hoặc đông rắn trong quá trình phản ứng.
"Lượng nước này luôn được giám sát và đảm bảo sạch 100%, không bị nhiễm hóa chất trong toàn bộ thời gian sử dụng", Covey nói, thêm rằng người dân trong vùng sơ tán trước đây không cần phải phun rửa nhà, bàn ghế ngoài trời hay lối đi để loại bỏ hóa chất.
"Nếu có hóa chất thoát ra ở giai đoạn đầu sự cố, chúng đã lắng xuống ngay khu vực gần bồn", ông nói. "Khi đó không có gió, không có yếu tố nào khiến hóa chất lan rộng, ngoài áp suất tăng bên trong bồn".
Các quan chức cứu hỏa quận Cam cho hay nhiệt độ trong bồn sẽ tiếp tục giảm xuống, khi lính cứu hỏa cùng nhân viên nhà máy tháo bỏ lớp cách nhiệt bên ngoài thành bồn và tiếp tục phun nước làm mát.
"Tôi hiểu sự cố làm đảo lộn đời sống của rất nhiều gia đình. Thật nhẹ nhõm khi nhiều người có thể trở về nhà", Thị trưởng Garden Grove Stephanie Klopfenstein phát biểu.
Nước phun lên bồn chứa hóa chất bị rò rỉ tại Garden Grove, bang California ngày 23/5. Ảnh: AP
Văn phòng Thống đốc California Gavin Newsom ngày 25/5 thông báo Tổng thống Donald Trump đã phê duyệt đề nghị của bang về ban bố tình trạng khẩn cấp nhằm hỗ trợ hoạt động ứng phó với sự cố.
Điều này cho phép quận Cam nhận được ngân sách khẩn cấp liên bang cho các hoạt động như sơ tán, bố trí nơi trú tạm, hỗ trợ y tế khẩn cấp và các biện pháp bảo vệ khác cho người dân, cũng như chi trả tiền làm thêm giờ, thiết bị và những hoạt động khẩn cấp cần thiết.
MỹCalifornia thông báo mối đe dọa về vụ nổ bồn chứa hóa chất độc hại đã được loại bỏ, song 50.000 dân sơ tán chưa được quay về nhà.
"Chúng tôi vui mừng thông báo mối đe dọa đã không còn", TJ McGovern, quyền lãnh đạo lực lượng cứu hỏa thuộc Cơ quan Cứu hỏa quận Cam, bang California, ngày 25/5 cho hay, đề cập đến nguy cơ bồn chứa 26.500 lít methyl methacrylate (MMA) của công ty sản xuất hàng không vũ trụ GKN Aerospace phát nổ.
Bồn chứa này phát nổ là kịch bản tồi tệ nhất mà giới chức quận Cam đã nỗ lực ngăn ngừa trong 4 ngày qua, bởi sức tàn phá rất nghiêm trọng, có thể khiến hóa chất độc hại phát tán ra môi trường xung quanh, gây ra thảm họa quy mô lớn.
"Tuy nhiên, chúng tôi muốn nhấn mạnh rằng các khu vực sơ tán vẫn được duy trì. Mong người dân tuân thủ các lệnh sơ tán đó", ông McGovern cho hay. Khoảng 50.000 cư dân được lệnh sơ tán trong ngày 22/5.
Nước được phun vào bồn chứa hóa chất ở Garden Grove, bang California, Mỹ ngày 22/5. Ảnh: AP
Lực lượng cứu hỏa quận Cam ngày 23/5 cảnh báo bồn chứa đang liên tục nóng lên do phản ứng của hóa chất bên trong, làm tăng thêm lo ngại về một vụ nổ thảm khốc. Họ đã liên tục phun nước làm mát, với hy vọng giảm áp suất cho bồn chứa.
Một ngày sau đó, lực lượng cứu hỏa tiếp cận và phát hiện vết nứt trên bồn, giúp giải tỏa phần nào áp suất bên trong và ngăn chặn vụ nổ quy mô lớn. Các đội cứu hộ đã làm việc xuyên đêm để kiểm tra vết nứt này.
MMA là chất lỏng dễ bay hơi và dễ cháy, được sử dụng để sản xuất nhựa. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ cho biết MMA gây kích ứng da, mắt và niêm mạc, cũng như có thể ảnh hưởng tới hệ hô hấp và thần kinh nếu tiếp xúc với nồng độ cao hoặc trong thời gian dài.
Trong khi giới chức đang theo dõi chặt chẽ chất lượng không khí, một số cư dân đã xuất hiện các triệu chứng nghi do tiếp xúc với khí độc. Một số trường học đã đóng cửa và chuyển sang hình thức học trực tuyến để phòng ngừa.
Bồn chứa hóa chất trước nguy cơ rò rỉ hôm 24/5. Video: NBCLA
Tình báo Mỹ nhận định việc Lãnh tụ tối cao Iran giấu kín tung tích, hạn chế liên lạc tối đa với bên ngoài khiến đàm phán kéo dài.
CBS dẫn nguồn tin quan chức Mỹ cho rằng Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei đang áp dụng các biện pháp an ninh đặc biệt nghiêm ngặt để tránh nguy cơ bị ám sát tương tự vụ tấn công ngày 28/2 khiến bố mình, cố lãnh tụ Ayatollah Ali Khamenei, thiệt mạng.
Ông Mojtaba Khamenei cũng bị thương trong đợt không kích hồi tháng 2. Kể từ đó, tung tích của ông được giấu kín, ngoại trừ một số thông báo từ các cố vấn thân cận và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) rằng ông đang bình phục.
Tehran không tiết lộ địa điểm trú ẩn hay bất kỳ hình ảnh nào hiện nay của lãnh tụ. Ông cũng chưa có lần xuất hiện hoặc phát biểu công khai kể từ trước khi xung đột bùng phát.
"Điều này khiến các quan chức Iran được giao làm việc với chính quyền Tổng thống Donald Trump gặp khó khăn ngay cả trong việc trao đổi nội bộ, làm chậm quá trình định hình các chi tiết của một thỏa thuận tiềm năng", CBS dẫn lời các nguồn tin.
Ông Mojtaba Khamenei tại một sự kiện ở Tehran, Iran tháng 10/2024. Ảnh: AFP
Theo hai quan chức Mỹ, mỗi khi Washington gửi đề xuất chi tiết, quá trình chuyển thông tin tới Lãnh tụ Tối cao Iran và chờ phản hồi thường mất nhiều thời gian.
Giới chức tình báo Mỹ đánh giá phần lớn giới lãnh đạo Iran đang trú ẩn trong những khu hầm kiên cố nhiều tuần qua, hạn chế tối đa liên lạc với nhau và chỉ trao đổi khi thực sự cần thiết.
Một nguồn tin mô tả ngay cả các quan chức cấp cao nhất của Iran cũng không biết chính xác Lãnh tụ Tối cao đang ở đâu và không thể liên hệ trực tiếp với ông. Ông chỉ liên lạc với các cố vấn thông qua một mạng lưới phức tạp gồm nhiều người đưa tin.
Lãnh tụ Tối cao Iran có thể chỉ đưa ra định hướng tổng quát cho cấp dưới, xác định những vấn đề có thể đàm phán và những nội dung không được phép đưa ra thảo luận. Điều này khiến mọi thông tin đến tay ông đều có độ trễ đáng kể, kéo theo phản hồi chậm chạp trong quá trình thương lượng.
Một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ hôm 24/5 cho biết Lãnh tụ Tối cao Iran đã đồng ý với những nét chính trong dự thảo thỏa thuận hiện tại. Tổng thống Trump cũng viết trên mạng xã hội Truth Social rằng ông kỳ vọng quyết định cuối cùng sẽ được đưa ra trong vài ngày tới.
Nông dân Mỹ chật vật đối phó với hệ quả từ chính sách thuế của ông Trump, rồi lại đối mặt chi phí nhiên liệu, phân bón tăng vì chiến sự Iran và hạn hán.
Giữa cánh đồng lúa mì còi cọc ở vùng Tây Texas khô cằn, Scott Irlbeck cúi người thọc sâu bàn tay vào một vết nứt trên mặt đất. Vết nứt do hạn hán lớn đến mức nuốt chửng cả cánh tay anh.
Mùa thu năm ngoái, Irlbeck gieo hạt nhưng lúa mì hầu như không thể phát triển vì trời không một giọt mưa. Anh giờ đây chỉ hy vọng nhân viên định giá bảo hiểm sẽ xác nhận vụ mùa mất trắng để không phải tốn thêm chi phí nhiên liệu đắt đỏ cho việc thu hoạch vào tháng tới.
Scott Irlbeck kiểm tra đồng lúa mì bị ảnh hưởng bởi hạn hán trên trang trại ở thành phố Tulia, bang Texas, Mỹ, hôm 21/4. Ảnh: Reuters
Những nông dân như Irlbeck trên khắp các bang vùng đồng bằng Mỹ gồm Texas, Kansas, Oklahoma, Nam Dakota và Nebraska năm ngoái đã lao đao vì hệ lụy từ chính sách thương mại của Tổng thống Donald Trump khiến thị trường xuất khẩu tắc nghẽn và giá nông sản sụt giảm.
Khi họ chưa kịp gượng dậy, chi phí nhiên liệu và phân bón tăng vọt do cuộc chiến ở Iran đang khiến cuộc sống của họ càng thêm khổ sở. Kể từ khi eo biển Hormuz bị phong tỏa vào cuối tháng hai, giá dầu diesel dùng trong nông nghiệp đã tăng vọt 72%, theo Văn phòng Nông nghiệp bang Kentucky. Giá urê, loại phân bón chủ lực được sản xuất tại vùng Vịnh, đã tăng 55%, trong khi giá một loại phân đạm khác cũng tăng 33%.
Giữa lúc gánh nặng chi phí bủa vây, hạn hán tiếp tục diễn ra, khiến nông dân đối mặt nguy cơ mất mùa, không đủ tiền bù đắp cho tất cả các khoản thâm hụt.
Do không mua sẵn phân bón cho vụ lúa mì sorghum sắp xuống giống, Irlbeck cho biết anh có thể sẽ không dùng đến phân bón nữa, bởi giá mặt hàng này đã tăng vọt, còn hạn hán kéo dài lại đang làm giảm đáng kể năng suất cây trồng.
"Nào là nhiên liệu, hạn hán, rồi lại đến phân bón", Irlbeck liệt kê từng khó khăn đang đè nặng lên mình. "Cả ba đòn giáng liên tiếp xảy ra, liệu tôi có trụ nổi không?"
Hạn hán tàn phá
Những vết nứt nẻ trên cánh đồng trồng lúa mì của Scott Irlbeck ở Tulia hôm 13/5. Ảnh: Reuters
Texas là bang trồng lúa mì lớn thứ ba, trồng cao lương lớn thứ hai và trồng bông lớn nhất Mỹ.
Tại vùng Tulia nơi Irlbeck canh tác, những cơn gió thốc qua các cánh đồng khô khốc, xám xịt, trơ trọi vài cụm bông bám bụi và những gốc cao lương còn sót lại từ những vụ mùa trước.
Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, sản lượng lúa mì đỏ cứng vụ đông (loại chuyên dùng làm bánh mì) của nước này năm nay dự kiến chạm đáy kể từ năm 1957.
"Tôi chỉ đang đợi nó chết hẳn thôi", Irlbeck nói.
Hơn 60% diện tích lục địa Mỹ, khu vực có khoảng 153 triệu dân sinh sống, đang phải hứng chịu nạn hạn hán. Theo báo cáo mới nhất từ Cơ quan Giám sát Hạn hán Mỹ, tỷ lệ đã tăng mạnh so với mức 43% hồi đầu năm 2026 và 33% so với cùng kỳ năm ngoái.
Tại Oklahoma hồi cuối tháng 4, chuyên gia nông học Amanda De Oliveira Silva từ Đại học bang Oklahoma cho biết đối với những vùng chịu thiệt hại nặng nề nhất, vụ mùa lúa mì đã không thể cứu vãn, dù trời có mưa lập tức.
"Mưa có thể giúp cứu những gì còn sót lại, nhưng không thể đảo ngược những thiệt hại trước đó", cô nói.
Tại Nam Dakota, trước tình hình giá cả leo thang cùng điều kiện thời tiết bất lợi, nông dân đang phải tính toán lại kế hoạch bón phân cho vụ lúa mì gieo từ mùa thu năm ngoái, theo Clarence Winter, chuyên gia khuyến nông.
Khi được yêu cầu bình luận về chi phí phân bón, Bộ Nông nghiệp Mỹ cho biết toàn bộ chính quyền đang tập trung vào việc đảm bảo sản xuất nhiều hơn phân bón giá rẻ ở trong nước.
Xung đột tăng chi phí
Tom Gregory trên trang trại của mình ở thành phố Petersburg, bang Texas, ngày 21/4. Ảnh: Reuters
Đối với những nông dân như Tommy Salisbury, người trồng lúa mì, cao lương và đậu nành ở hạt Tulsa, bang Oklahoma, chi phí đầu vào tăng cao đã thổi bay mọi lợi ích mà các hộ canh tác cá thể nhận được từ gói cứu trợ 12 tỷ USD từ chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm bù đắp tổn thất do chính sách thuế quan gây ra.
"Chúng tôi đang phải trả chi phí đầu vào của năm 2026 nhưng lại thu về giá nông sản và ngũ cốc ở những thập niên 1970 và 1980", ông nói.
Bộ trưởng Nông nghiệp Mỹ Brooke Rollins thừa nhận nông dân đang phải đối mặt muôn vàn bất lợi.
"Giá cả tăng mạnh vào đúng thời điểm nền kinh tế nông nghiệp đang gặp khó khăn", bà Rollins phát biểu trong một cuộc họp báo hôm 19/5.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội X tháng trước, bà cho biết khoảng 80% nông dân Mỹ đã chốt xong nguồn cung phân bón từ mùa thu năm ngoái, trước khi cuộc xung đột Iran nổ ra rất lâu.
Tuy nhiên, một cuộc khảo sát của Liên đoàn Nông trại Mỹ, tổ chức vận động hành lang nông nghiệp hàng đầu quốc gia, cho thấy hầu hết nông dân không đủ khả năng chi trả cho toàn bộ lượng phân bón cần thiết cho vụ mùa này.
Tỷ lệ đặt mua trước phân bón có độ chênh lệch rất lớn giữa các vùng. Trong khi hầu hết nông dân ở vùng Trung Tây đã đặt trước phân bón cho năm 2026 do luân canh giữa ngô và đậu nành, tình hình hoàn toàn trái ngược ở vùng đông bắc hoặc miền nam, nơi nhiều nông dân không có sẵn kho bãi lưu trữ.
Kody Carson, nông dân ở thành phố Olton thuộc vùng Tây Texas, cho hay ông đã không mua trước phân bón và có thể sẽ không mua một chút nào cho cánh đồng trồng bông của mình.
Nạn hạn hán đã làm sản lượng lúa mì vụ đông của ông giảm mạnh, ước tính chỉ còn khoảng 1,2 đến 1,35 tấn/ha so với kỳ vọng ban đầu là 5,4 tấn/ha.
"Làm sao tôi có thể mạo hiểm chi ra một khoản tiền lớn để đặt mua loại phân bón đắt đỏ đó, trong khi còn chẳng biết liệu mình có thu hoạch được gì hay không?" Carson nói.
Tom Gregory, người trồng bông, ngô và cao lương ở Petersburg, bang Texas, cũng không mua trước phân bón. Hồi tháng 4, ông cho biết phải đối mặt mức giá 558 USD một tấn, tăng lên từ mức 402 USD một tấn hồi tháng 2.
Dù vậy, Gregory cho biết vẫn cố gắng tiến hành gieo cấy vụ xuân, bởi nông nghiệp là sinh kế và cũng là truyền thống gia đình. Ông sẽ tìm cách bón phân tiết kiệm nhất có thể.
Những năm gần đây, Gregory cố gắng bù đắp chi phí đầu vào ngày càng tăng bằng cách nâng cao sản lượng thu hoạch. Tuy nhiên, ông cho hay kỳ vọng vào chiến lược đó cuối cùng cũng tan biến, ban đầu do hạn hán và giờ đây là vì giá phân bón tăng cao.
Gregory giờ chỉ còn biết dựa vào đức tin, gia đình và việc tập thể dục để vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay. "Hy vọng Chúa sẽ giúp chúng tôi", ông nói.
Tổng thống Mỹ tuyên bố thỏa thuận với Iran, trong đó có mở lại eo biển Hormuz, "cơ bản đã xong và đang chờ hoàn tất những bước cuối cùng".
"Thỏa thuận giữa Mỹ, Iran và nhiều quốc gia khác đang chờ được hoàn tất. Bên cạnh nhiều yếu tố, eo biển Hormuz sẽ được mở trở lại", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 23/5, liệt kê một số quốc gia Trung Đông cùng với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, nước đóng vai trò trung gian hòa giải.
Theo ông Trump, lãnh đạo Arab Saudi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Ai Cập, Jordan và Bahrain đã tham gia cuộc điện đàm hôm 23/5 để thảo luận về thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột. Tổng thống Mỹ cũng đã điện đàm riêng với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, cho biết cuộc trao đổi "diễn ra rất tốt đẹp".
"Những khía cạnh, chi tiết cuối cùng của thỏa thuận đang trong quá trình thảo luận và sẽ sớm được công bố", ông cho hay.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 6/4. Ảnh: AFP
Iran chưa phản hồi về thông tin.
Tuyên bố của ông Trump được đưa ra sau khi giới chức Iran cho biết vẫn còn tồn tại bất đồng giữa các bên, nhấn mạnh tranh chấp liên quan chương trình hạt nhân của Tehran sẽ không nằm trong giai đoạn đàm phán đầu tiên. Iran cho biết họ đang hoàn thiện khuôn khổ thỏa thuận gồm 14 điểm.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei hôm 23/5 ghi nhận hai bên có "xu hướng xích lại gần nhau", nhưng thêm rằng điều đó không đồng nghĩa Iran và Mỹ sẽ đạt được thỏa thuận về những vấn đề quan trọng. Ông Baqaei hy vọng các chi tiết của thỏa thuận cuối cùng có thể được hoàn thiện "trong khoảng thời gian hợp lý 30-60 ngày" sau khi khuôn khổ được thống nhất.
Theo ông, trọng tâm của thỏa thuận khung đang được đàm phán là chấm dứt "giao tranh ở mọi mặt trận, trong đó có Lebanon", cũng như chiến dịch phong tỏa của Mỹ đối với cảng biển Iran. Quan chức này thêm rằng các điều khoản liên quan eo biển Hormuz cũng nằm trong khuôn khổ dự thảo, song không nêu chi tiết.
Iran đã phong tỏa gần như hoàn toàn tuyến hàng hải huyết mạch này kể từ khi xung đột bùng phát, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị trường năng lượng toàn cầu. Tehran khẳng định tàu thuyền phải được lực lượng vũ trang nước này cấp phép trước khi đi qua.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Ghalibaf cảnh báo Washington sẽ phải đối mặt với phản ứng cứng rắn nếu nối lại chiến dịch tập kích, sau khi truyền thông Mỹ nêu khả năng nước này phát động tấn công trở lại và các quan chức Iran chỉ trích Mỹ đưa ra "những yêu cầu quá đáng".
Vị trí eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Giao tranh bùng phát hôm 28/2 khi Mỹ - Israel tập kích Iran, sát hại lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và nhiều quan chức cấp cao của quốc gia Tây Á. Iran đáp trả bằng cách phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các mục tiêu trên khắp khu vực. Hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn hôm 8/4.
Nhiều tuần đàm phán, bao gồm cả các cuộc gặp trực tiếp mang tính lịch sử do Pakistan tổ chức hồi tháng 4, đến nay vẫn chưa mang lại giải pháp lâu dài hay khôi phục hoàn toàn hoạt động tại eo biển Hormuz.
Thế bế tắc khiến người dân Iran rơi vào trạng thái bất an. "Cái trạng thái 'không giao tranh cũng chẳng hòa bình' còn khủng khiếp hơn cả giao tranh. Tôi sắp bắt đầu công việc mới, nhưng lại lo chiến sự có thể bùng nổ trở lại, rồi tôi sẽ lại phải bỏ việc như trước và chạy sang thành phố khác vì lo sợ", Shahrzad, 39 tuổi, sống tại Tehran, cho hay.
Các nhà hoạt động thuộc đội tàu bị Israel chặn lại trên đường tới Gaza cho biết đã bị đánh đập, tra tấn và tấn công tình dục trong lúc bị giam.
Đội tàu viện trợ thuộc Đoàn thuyền buồm Global Sumud (GSF) chở theo khoảng 430 người cùng thực phẩm, thuốc và hàng cứu trợ nhân đạo dành cho dân thường ở Dải Gaza đã bị Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) chặn lại hôm 19/5 trên Địa Trung Hải. Họ bị đưa về Israel giam giữ, thẩm vấn trước khi bị trục xuất về Thổ Nhĩ Kỳ, nơi đội tàu xuất phát.
Tổ chức nhân quyền Adalah có trụ sở tại Israel, bên đại diện pháp lý cho các nhà hoạt động trên đội tàu, hôm 22/5 cho biết luật sư đã ghi nhận lời khai từ những người tham gia, nói rằng họ bị tấn công bằng súng điện và đạn cao su, đồng thời bị đánh đập đến mức nghi bị gãy xương.
Nhà hoạt động người Hà Lan về đến sân bay ở Amsterdam hôm 22/5 sau khi bị Israel trục xuất. Ảnh: Reuters
GSF ra tuyên bố cho hay họ ghi nhận ít nhất 15 trường hợp bị xâm hại tình dục. Trường hợp nghiêm trọng nhất xảy ra trên một tàu đổ bộ của Israel được cải tạo thành nhà tù tạm thời, với container bị biến thành phòng giam và dây thép gai xung quanh. Các nhà hoạt động bị đưa vào container, bị đánh vào đầu và sườn. Theo GSF, có trường hợp thậm chí dùng súng ngắn để thực hiện hành vi xâm hại.
Nhà làm phim kiêm nhà hoạt động người Australia Juliet Lamont nói rằng cô đã bị 5 người đàn ông đánh đập và xâm hại tình dục trong container trên "tàu nhà tù" của Israel.
Trả lời báo chí hôm 21/5 tại sân bay Istanbul trong lúc vẫn mặc bộ đồ tù màu xám do Cơ quan Nhà tù Israel cấp, Lamont cho biết cô tin rằng các nhà hoạt động đã trở thành mục tiêu của "chiến dịch bạo lực có chủ đích" và "tàn nhẫn", nhằm khiến họ không dám quay trở lại Gaza trong tương lai.
"Họ có thể đã đánh gãy xương, nhưng không thể bẻ gãy tinh thần của chúng tôi", Lamont nói.
Nhà làm phim kiêm nhà hoạt động người Australia Juliet Lamont tại Sydneyy tháng 10/2025. Ảnh: AFP
Trả lời phóng viên từ một bệnh viện ở Istanbul, công dân Australia Zack Schofield nhớ lại "cơn mưa bạo lực liên tục" và "sự tàn bạo" trong thời gian bị giam.
"Tôi bị trói bằng dây thít trong tư thế tra tấn với hai tay bị khóa ra sau lưng suốt 40 phút, đến mức suýt nôn vì đau đớn. Sau đó đầu tôi bị đập xuống bàn trong quá trình làm thủ tục tại cơ quan di trú, họ liên tục thúc gối vào ngực, vào mặt tôi. Họ còn dùng kìm kéo tai tôi ra phía sau", ông nói, thêm rằng đã chứng kiến những người khác bị quật mạnh xuống sàn bằng đòn siết cổ.
Ilaria Mancosu, nhà hoạt động người Italy, cho biết các thành viên trong đội tàu cứu trợ bị đưa lên hai "tàu nhà tù" và tình trạng bạo lực ở một tàu nghiêm trọng hơn tàu còn lại. Họ bị nhốt trong container và bị 5 binh lính đánh đập, bị gãy xương sườn và tay. Một số người bị thương nặng ở mắt và tai do súng điện.
Nhóm nhà hoạt động đã trải qua hai ngày trên "tàu nhà tù" mà không có nước sinh hoạt, phải dùng bìa các tông và nhựa để giữ ấm vào ban đêm vì không có chăn và hầu hết quần áo đã bị bắt cởi bỏ. Khi lên bờ, họ bị bắt quỳ suốt vài giờ và bị đá, xô đẩy nếu cử động hoặc nói chuyện. Sau đó, họ được đưa đến một nhà tù, liên tục bị chuyển từ phòng giam này sang phòng giam khác để không thể ngủ.
Nhà hoạt động Baouya Malika được điều trị y tế tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, sau khi bị chấn thương ở cổ trong quá trình bị giam ở Israel. Ảnh: Reuters
Các nhà hoạt động khác trên đội tàu cũng mô tả những hình thức ngược đãi nghiêm trọng tương tự trong thời gian bị giam.
Đức cho biết một số công dân nước này bị thương và xuất hiện những cáo buộc "nghiêm trọng", dù không nêu thêm chi tiết. Nguồn tin pháp lý tại Italy nói công tố viên nước này đang điều tra những hành vi phạm tội có thể đã xảy ra, bao gồm bắt cóc và tấn công tình dục.
Ngoại trưởng Canada Anita Anand hôm 22/5 nói rằng bà đã nhận được thông tin mô tả "hành vi ngược đãi kinh hoàng đối với các công dân Canada bị giam tại Israel," đồng thời khẳng định Canada "dứt khoát lên án cách đối xử tàn tệ đối với người Canada tại Israel". Theo bà, những người liên quan cần bị truy cứu trách nhiệm.
Cơ quan Quản lý Nhà tù Israel cho hay "những cáo buộc này sai sự thật và hoàn toàn không có cơ sở", đồng thời khẳng định cơ quan này "hoạt động theo đúng pháp luật".
"Chúng tôi bác bỏ những cáo buộc mang tính đại khái nhằm mô tả hành vi vi phạm pháp luật có hệ thống. Mọi tù nhân và người bị giam giữ đều được đối xử theo đúng pháp luật, với sự tôn trọng đầy đủ các quyền cơ bản của họ và dưới sự giám sát của đội ngũ quản giáo chuyên nghiệp, được đào tạo bài bản. Bất kỳ khiếu nại hay cáo buộc cụ thể nào được gửi qua các kênh pháp lý và chính thức thích hợp đều sẽ được các cơ quan có thẩm quyền xem xét theo đúng quy trình hiện hành", tuyên bố của Cơ quan Quản lý Nhà tù Israel có đoạn.
Khu vực Israel phong tỏa trên biển với Gaza. Đồ họa: OCHA OPT, CNN
Trong khi đó, điều phối viên vận động sự ủng hộ quốc tế của tổ chức nhân quyền Adalah, Miriam Azem, vẫn khẳng định các cáo buộc là đúng sự thật.
"Trong 10 năm Adalah đại diện cho các nhà hoạt động trên các đoàn tàu cứu trợ, đây là mức độ bạo lực và hành hung nghiêm trọng nhất mà chúng tôi từng chứng kiến", bà nói.
Adalah cho biết họ sẽ để chính những nhà hoạt động tố cáo bị bạo lực tình dục tự lên tiếng vì một số nạn nhân không muốn kể chi tiết vụ tấn công, trong khi những người khác vào thời điểm trao đổi với Adalah vẫn bị giam tại Israel, và lo sợ bị trả đũa.
"Chúng tôi rất lo ngại về những thông tin này", người phát ngôn của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, Stephane Dujarric, cho biết hôm 22/5.
Các cáo buộc xuất hiện trong bối cảnh ngày càng nhiều chỉ trích từ dư luận quốc tế nhằm vào Bộ trưởng An ninh Quốc gia cực hữu của Israel, Itamar Ben-Gvir, người hôm 20/5 đăng lên tài khoản X video các nhà hoạt động quỳ dưới đất với hai tay bị trói ra sau lưng, trong lúc ông cầm quốc kỳ Israel và gọi họ là "những kẻ ủng hộ khủng bố".
Các nhà hoạt động bị ép quỳ gối, trói tay trong video do Bộ trưởng Ben Gvir đăng tải. Video: X/Itamar Ben Gvir
Lãnh đạo nhiều nước châu Âu và các quốc gia khác có công dân tham gia đội tàu đã lên án cách đối xử với nhà hoạt động trong video. Thủ tướng Italy Giorgia Meloni cho rằng điều đó cho thấy sự "vi phạm không thể chấp nhận được" đối với phẩm giá con người.
Làn sóng phản ứng mạnh mẽ đến mức Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã hiếm hoi công khai khiển trách cách xử lý của ông Ben-Gvir, gọi hành động này là "không phù hợp với các giá trị của Israel". Tuy vậy, ông Netanyahu vẫn ủng hộ quyết định chặn đoàn tàu cứu trợ.
Mục tiêu của đoàn tàu hướng tới Gaza là chuyển hàng viện trợ nhân đạo tới vùng lãnh thổ đang bị phong tỏa này, nơi các điều kiện sống cơ bản như thực phẩm và nước sạch, vẫn vô cùng khó khăn đối với nhiều dân thường, bất chấp lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian giữa Israel và Hamas hồi tháng 10/2025.
Tổng thống Putin cáo buộc Ukraine cố tình tấn công trường học ở tỉnh Lugansk khiến ít nhất 6 người chết, lệnh cho quân đội Nga trả đũa đối phương.
"Tôi phải bắt đầu với thông tin về thảm kịch mà các bạn có thể đã biết ở Lugansk. Quân đội Ukraine đêm qua tập kích một ký túc xá sinh viên của trường cao đẳng nghề Starobelsk", Tổng thống Nga Vladimir Putin phát biểu trên truyền hình ngày 22/5, thêm rằng ông đã chỉ đạo quân đội Nga chuẩn bị phương án đáp trả.
Lãnh đạo Nga cho biết sự việc khiến 6 người thiệt mạng, 39 người bị thương và 15 người mất tích. Lực lượng khẩn cấp đang tìm kiếm nạn nhân trong đống đổ nát.
"Không có cơ sở quân sự, cơ quan đặc nhiệm hay đơn vị liên quan nào ở gần khu ký túc xá. Đây không phải là vụ tấn công ngoài ý muốn. Cuộc tập kích diễn ra theo ba đợt, với 16 máy bay không người lái (UAV) nhắm vào cùng một địa điểm", Tổng thống Putin cho hay.
Tổng thống Nga Vladimir Putin phát biểu tại Điện Kremlin ngày 21/5. Ảnh: AFP
Starobelsk nằm cách tiền tuyến khoảng 65 km. Lực lượng Nga kiểm soát thị trấn này hồi năm 2022, không lâu sau khi phát động chiến dịch đặc biệt tại Ukraine.
Ủy ban Điều tra Nga cáo buộc quân đội Ukraine đã phóng nhiều UAV vào công trình, khiến ba tầng trên cùng của tòa nhà 5 tầng bị phá hủy nặng nề.
"Đây là tội ác kinh hoàng. Một cuộc tấn công nhằm vào cơ sở giáo dục, nơi có trẻ em và thanh niên", phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov nói với các phóng viên. Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố những người chịu trách nhiệm sẽ phải đối mặt với "sự trừng phạt nghiêm khắc và không thể tránh khỏi".
Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc sẽ họp khẩn vào cuối ngày 22/5 (sáng nay giờ Hà Nội) để thảo luận về sự việc.
Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine bác bỏ cáo buộc của Nga, tuyên bố đã tập kích "một sở chỉ huy của Rubikon" gần thị trấn Starobelsk, đề cập đơn vị vận hành thiết bị không người lái tinh nhuệ thuộc Bộ Quốc phòng Nga. Cơ quan này chỉ trích truyền thông Nga "lan truyền thông tin mang tính thao túng về các cuộc tấn công được cho là nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự do quân đội Ukraine thực hiện".
Vị trí tỉnh Lugansk. Đồ họa: RYV
Hơn 99% diện tích Lugansk trên thực tế đang do lực lượng Nga kiểm soát, ngoại trừ một phần nhỏ ở phía tây còn đang giằng co. Các nhóm theo dõi chiến sự nhận định một số khu vực tại Lugansk vẫn thuộc vùng xám, khu vực đang giao tranh và không thực sự nghiêng về bên nào.
Điện Kremlin thời gian qua giữ nguyên yêu cầu Ukraine rút toàn bộ lực lượng khỏi phần còn lại của vùng Donbass, gồm tỉnh Donetsk và Lugansk, để chấm dứt "giai đoạn nóng" của xung đột. Moskva cho rằng triển vọng giải quyết các vấn đề ngoại giao, bao gồm chấm dứt chiến sự, sẽ rộng mở hơn nếu Kiev đưa ra quyết định rút quân.
Ukraine nhiều lần bác bỏ yêu cầu này, khẳng định lãnh thổ là vấn đề không thể nhượng bộ.
