Bộ trưởng Israel cho biết quân đội đã nhận lệnh dùng toàn bộ lực lượng tại Lebanon nếu binh sĩ đối mặt nguy hiểm, bất chấp lệnh ngừng bắn.
"Thủ tướng Benjamin Netanyahu và tôi đã chỉ thị cho Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) dốc toàn lực hành động trên bộ lẫn trên không ở Lebanon, kể cả trong thời gian ngừng bắn, để bảo vệ binh sĩ khỏi mọi mối đe dọa", Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz cho biết hôm 19/4.
Bộ trưởng Katz thêm rằng IDF đã nhận lệnh phá hủy tất cả công trình hoặc tuyến đường bị gài mìn. "Chúng tôi cũng sẽ dỡ bỏ nhà cửa trong những ngôi làng tiếp giáp biên giới, vốn là tiền đồn của Hezbollah và đe dọa các khu dân cư Israel", ông cho hay.
Thiết giáp Israel tại làng Ayta ash-Shab, miền nam Lebanon ngày 19/4. Ảnh: Times of Israel
"Mục tiêu tổng thể của chiến dịch ở Lebanon là giải giáp Hezbollah, loại bỏ mối đe dọa với các khu dân cư phía bắc Israel thông qua biện pháp quân sự và ngoại giao. Nếu chính phủ Lebanon tiếp tục không thực hiện nghĩa vụ của mình, IDF sẽ làm điều này thông qua những hoạt động quân sự nối tiếp", quan chức Israel nói thêm.
Hãng thông tấn quốc gia Lebanon NNA cùng ngày đưa tin Israel "đang phá hủy những gì còn sót lại của các ngôi nhà" ở Bint Jbeil, thị trấn từng chứng kiến những trận giao tranh dữ dội giữa IDF và Hezbollah trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
Quân đội Israel còn phá hủy nhiều ngôi nhà ở khu dân cư Mais al-Jabal và Deir Siryan, cũng như pháo kích thị trấn Kunin, theo NNA.
Vị trí Israel, Lebanon. Đồ họa: RANE
Chiến sự ở Lebanon tái bùng phát hồi đầu tháng 3, sau khi nhóm vũ trang Hezbollah phóng rocket vào lãnh thổ Israel để trả đũa vụ lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát trong ngày đầu chiến sự Trung Đông. Israel đáp trả bằng các cuộc tập kích quy mô lớn trên khắp Lebanon và điều quân vào miền nam quốc gia láng giềng.
Xung đột đã khiến gần 2.300 người ở Lebanon thiệt mạng và 1,2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày giữa Israel và Lebanon có hiệu lực từ hôm 17/4, vài ngày sau cuộc gặp cấp cao đầu tiên của đại diện hai nước sau nhiều thập kỷ.
Quân đội Lebanon ngày 19/4 thông báo mở lại con đường nối thành phố miền nam Nabatieh với khu Khardali, cùng một phần cầu Burj Rahal-Tyre. Loạt vụ tập kích của Israel nhắm vào những cây cầu bắc qua sông Litani, cách biên giới khoảng 30 km, trước lệnh ngừng bắn đã hạn chế nỗ lực tiếp cận những khu vực trên.
Nguyễn Tiến (Theo AFP, AP, Al Jazeera, Times of Israel)
Ông Trump cảnh báo Mỹ sẽ phá hủy mọi cây cầu và nhà máy điện ở Iran nếu Tehran không chấp nhận thỏa thuận của Washington.
"Chúng tôi đang đưa ra thỏa thuận rất công bằng và hợp lý. Tôi hy vọng họ sẽ chấp nhận, nếu không Mỹ sẽ phá hủy mọi cây cầu và nhà máy điện ở Iran. Chúng tôi sẽ không đóng vai người tốt nữa. Iran sẽ sụp đổ nhanh chóng và dễ dàng", Tổng thống Donald Trump cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm nay.
Ông Trump thêm rằng phái đoàn Mỹ sẽ đến thủ đô Islamabad của Pakistan vào tối 20/4 để đàm phán.
Tổng thống Donald Trump tại sự kiện ở Las Vegas, bang Nevada ngày 16/4. Ảnh: AP
Đề cập đến tuyên bố tái phong tỏa eo biển Hormuz của Iran, Tổng thống Trump cho rằng "điều này thật kỳ lạ bởi chúng tôi đã đóng cửa nó rồi". Ông cáo buộc Iran vi phạm thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ khi khai hỏa nhằm vào một tàu của Pháp và một của Anh.
"Iran đang giúp Mỹ mà không hay biết. Họ chính là bên thiệt hại khi đóng cửa tuyến đường này với 500 triệu USD mỗi ngày, còn Mỹ không mất gì cả. Nhiều tàu đang đến bang Texas, Louisiana và Alaska của Mỹ để bốc hàng nhờ Lực lượng Vệ binh Hồi giáo Iran (IRGC)", ông Trump viết.
Giới chức Iran chưa bình luận về những phát biểu trên. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher, trưởng đoàn đàm phán của nước này, ngày 18/4 nói hai bên "vẫn còn rất xa cuộc thảo luận cuối cùng".
Quân đội Mỹ hôm 13/4 bắt đầu nỗ lực ngăn chặn tàu thuyền đến và đi từ các cảng của Iran, hai ngày sau khi cuộc đàm phán ở Pakistan kết thúc mà không có kết quả và Tehran không mở lại eo biển Hormuz.
Ngày 17/4, Iran thông báo mở cửa eo biển Hormuz để hoan nghênh lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon có hiệu lực, song tiếp tục phong tỏa tuyến hàng hải này chỉ sau một ngày để đáp trả chiến dịch ngăn chặn cảng biển do Mỹ thực thi.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei sau đó tuyên bố Mỹ phong tỏa các cảng và bờ biển của Iran không chỉ vi phạm lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian, mà còn là "hành động bất hợp pháp, phạm tội và trừng phạt tập thể người dân".
Tuyến đường Iran vạch ra cho các tàu đi qua eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran ngày 18/4 cho biết nước này đang xem xét "những đề xuất mới" từ Mỹ những ngày gần đây, nhưng chưa đưa ra phản hồi. Cơ quan này tuyên bố phái đoàn đàm phán của Tehran "sẽ không đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào, dù là nhỏ nhất, và nỗ lực hết sức để bảo vệ lợi ích của quốc gia".
Trang tin Axios dẫn nguồn thạo tin cho biết Tổng thống Trump đã triệu tập cuộc họp cùng các quan chức nội các, tình báo và quân sự để bàn về cuộc khủng hoảng ở Hormuz cùng tiến trình đàm phán với Iran. Trả lời báo giới tại Nhà Trắng, ông Trump nói rằng Iran không được "tống tiền" Mỹ bằng cách liên tục thay đổi lập trường về eo biển Hormuz, nhưng thêm rằng hai bên đang đối thoại.
Nghi phạm xả súng trên đường phố, bắt con tin và cố thủ trong siêu thị tại Kiev rồi đấu súng với cảnh sát, khiến ít nhất 6 người thiệt mạng.
Kẻ tấn công ngày 18/4 nổ súng vào dân thường trên đường phố tại quận Holosiivskyi, thủ đô Kiev, rồi lao vào một siêu thị gần đó bắt con tin và cố thủ, thị trưởng Kiev Vitali Klitschko cho biết.
Theo Bộ trưởng Nội vụ Ukraine Ihor Klymenko, cảnh sát đã đàm phán với tay súng trong khoảng 40 phút và kẻ tấn công "hành động một cách hỗn loạn".
"Chúng tôi cố gắng thuyết phục anh ta", ông Klymenko nói. "Chúng tôi đề nghị đưa băng gạc vào để sơ cứu, vì biết bên trong có người bị thương. Nghi phạm đã sát hại một con tin nên lệnh tiêu diệt được đưa ra".
Tay súng tấn công người dân trên đường phố Kiev. Video có hình ảnh bạo lực, độc giả cân nhắc trước khi xem. Video: X/PopularFront_
Kẻ tấn công bị bắn hạ trong lúc đấu súng với cảnh sát. 4 con tin được giải cứu. Sự việc khiến 6 người thiệt mạng, 14 người bị thương.
"Nghi phạm bắt con tin và thật không may là một người đã bị sát hại. 4 người thiệt mạng trên đường phố. Một phụ nữ bị thương nặng và tử vong tại bệnh viện", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết và gửi lời chia buồn đến gia đình các nạn nhân.
Công tố viên trưởng Ukraine Ruslan Kravchenko xác định tay súng là một người đàn ông sinh năm 1968 tại Nga. Vũ khí sử dụng là một khẩu súng trường tự động được đăng ký hợp pháp.
Cảnh sát Ukraine phong tỏa khu vực quanh siêu thị xảy ra vụ bắt con tin ở Kiev ngày 18/4. Ảnh: AFP
Giới chức Ukraine đang điều tra động cơ của kẻ tấn công. Phát ngôn viên Bộ Nội vụ Ukraine lưu ý rằng họ chưa xác nhận nghi phạm mang quốc tịch Nga hay không.
Tetyana, nhân viên siêu thị, nghe thấy nhiều tiếng nổ ở trong nhà kho, sau đó khách hàng bắt đầu hét lớn lên rằng "chạy đi!".
"Chúng tôi đã chạy đến nấp sau các tủ lạnh. Tại đó, tôi có thể nghe tiếng một người đàn ông bị thương đang rên rỉ", Tetyana kể lại với AFP.
Tay súng cố thủ trong siêu thị sau khi bắn một số người trên đường phố Kiev. Video: X/clashreport
Hàng xóm mô tả kẻ tấn công là người ít nói và đã sống ở khu vực "ít nhất 10 năm". Người này đã phóng hỏa căn hộ thuê gần siêu thị trước khi hành động.
New Delhi đã triệu Đại sứ Iran để phản đối vụ nổ súng vào hai tàu treo cờ Ấn Độ tại eo biển Hormuz, sau khi Tehran tái áp đặt hạn chế với tuyến hàng hải.
Bộ Ngoại giao Ấn Độ ngày 18/4 xác nhận hai tàu chở dầu thô mang cờ nước này đã bị tấn công khi đang cố vượt eo biển Hormuz cùng ngày. Vụ tấn công diễn ra sau khi Iran tuyên bố tái áp đặt hạn chế với hoạt động vận tải ở eo biển, đảo ngược tuyên bố mở cửa hoàn toàn với tàu thương mại hôm 17/4.
Ấn Độ triệu tập Đại sứ Tehran tại New Delhi Mohammad Fathali đến gặp Ngoại trưởng Vikram Misri. Tại cuộc gặp, ông Misri bày tỏ quan ngại sâu sắc vụ nổ súng vào hai tàu ở eo biển.
Một chiếc xuồng đi ngang qua con tàu đang thả neo ở eo biển Hormuz, ngoài khơi đảo Qeshm, Iran ngày 18/4. Ảnh: AP
New Delhi cũng kêu gọi Iran "nối lại quá trình tạo điều kiện cho các tàu hướng đến Ấn Độ đi qua eo biển sớm nhất có thể". Tuyên bố từ Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho hay Đại sứ Fathali đã nhận lời chuyển những quan điểm này tới chính phủ Iran.
Trang thông tin tình báo hàng hải TankerTrackers cho biết trên X rằng "hai tàu Ấn Độ đã bị Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) buộc phải quay trở lại phía tây, ra khỏi eo biển Hormuz", đồng thời cho biết thêm một trong hai tàu là "siêu tàu chở 2 triệu thùng dầu của Iraq".
Nguồn tin chính phủ Ấn Độ giấu tên cho hay một trong hai tàu bị tấn công được xác định là tàu Sanmar Herald, thêm rằng thủy thủ đoàn và con tàu đều an toàn sau sự cố.
Vị trí eo biển Hormuz và các tuyến đường của tàu thuyền đi qua khu vực. Đồ họa: Guardian
Ấn Độ, quốc gia mua khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) lớn thứ hai thế giới, đã nỗ lực đảm bảo hành lang an toàn cho các tàu treo cờ nước này trong những tuần gần đây.
Quốc gia này hiện phải nhập khẩu khoảng 60% nhu cầu LPG và đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt khí đốt trầm trọng kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát ngày 28/2.
New Delhi duy trì quan hệ nồng ấm với Tehran, nhưng cũng không ngừng mở rộng hợp tác với đối thủ của Iran là Israel trên các lĩnh vực quốc phòng, nông nghiệp, công nghệ và an ninh mạng.
Ông Trump cảnh báo Mỹ có thể không gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần với Iran và tiếp tục chiến dịch ném bom, nếu không đạt thỏa thuận lâu dài với Tehran.
"Chúng tôi sẽ đàm phán trong cuối tuần này", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với phóng viên ngày 17/4 trên chuyên cơ Không lực Một khi đang trên đường từ thành phố Phoenix, bang Arizona, trở về thủ đô Washington, đề cập đến các cuộc thảo luận với Iran.
Ông Trump không nêu cụ thể về cuộc đàm phán với Iran, nhưng cho hay ông có thể sẽ không gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần với Tehran khi nó hết hạn vào ngày 22/4. Lệnh ngừng bắn này được hai bên nhất trí để tạo thuận lợi cho quá trình đàm phán hướng tới giải pháp chấm dứt cuộc xung đột.
"Lệnh phong tỏa các cảng Iran vẫn được duy trì, và thật không may chúng tôi có thể phải bắt đầu ném bom Iran trở lại", Tổng thống Mỹ nói, đề cập đến kịch bản hai bên không đạt được thỏa thuận trong các cuộc đàm phán.
Tuy nhiên, ông cũng nói rằng đã có một số "tin khá tích cực" liên quan đến Iran, nhưng từ chối cung cấp thêm chi tiết.
"Chúng tôi vừa nhận được một số tin khá tích cực cách đây khoảng 20 phút, và có vẻ mọi việc đang diễn ra rất thuận lợi ở Trung Đông liên quan đến Iran. Rồi mọi người sẽ biết đó là gì thôi. Tôi chỉ nghĩ đây là điều hoàn toàn hợp lý và nên xảy ra. Chúng ta hãy chờ xem", ông cho hay.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trả lời phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một ngày 17/4. Ảnh: AFP
Phái đoàn Mỹ và Iran được cho là sẽ đến Pakistan cuối tuần này và tiến hành đàm phán ngày 20/4, một tuần sau khi vòng đàm phán đầu tiên tại Pakistan kết thúc mà không đạt được thỏa thuận nào.
Quan chức Lầu Năm Góc tuyên bố lực lượng Mỹ ở Trung Đông đã trong trạng thái sẵn sàng tiếp tục chiến đấu nếu Iran không chấp nhận thỏa thuận hòa bình.
Ngoại trưởng Abbas Araghchi hôm qua thông báo Iran sẽ "mở hoàn toàn" eo biển Hormuz để hưởng ứng lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và nhóm Hezbollah ở Lebanon. Tổng thống Mỹ hoan nghênh động thái của Iran, nhưng khẳng định lệnh phong tỏa các cảng Iran vẫn còn hiệu lực cho đến khi thỏa thuận hai nước "hoàn thành 100%".
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người dẫn đầu phái đoàn đàm phán Iran cuối tuần trước, ngày 17/4 chỉ trích Tổng thống Trump đưa ra "7 tuyên bố sai sự thật trong vòng một giờ", nhưng không nêu cụ thể đó là những phát biểu nào.
"Họ đã không thắng được cuộc chiến bằng những lời dối trá này và chắc chắn cũng sẽ không đạt được gì trong các cuộc đàm phán", ông Ghalibaf nói, đồng thời cảnh báo nước này sẽ đóng cửa eo biển Hormuz một lần nữa nếu Mỹ duy trì chiến dịch phong tỏa cảng biển.
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 17/4, ông Trump cho hay đang mong chờ cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. "Cuộc gặp của chúng tôi tại Trung Quốc sẽ là cuộc gặp đặc biệt và có thể mang tính lịch sử. Tôi mong chờ được gặp Chủ tịch Tập, nhiều việc sẽ được hoàn thành!", ông Trump cho biết.
Lãnh đạo Mỹ ban đầu lên kế hoạch thăm Bắc Kinh vào cuối tháng 3 hoặc đầu tháng 4 nhằm thúc đẩy tái thiết quan hệ thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, Tổng thống Trump sau đó quyết định hoãn chuyến thăm Trung Quốc để tập trung giải quyết vấn đề Iran.
Nhà Trắng thông báo chuyến thăm Trung Quốc sẽ diễn ra vào ngày 14-15/5, cho thấy Mỹ kỳ vọng thỏa thuận với Iran sẽ đạt được trước thời điểm này.
Tổng thống Trump cho hay Mỹ đã "cấm" Israel tiếp tục oanh tạc Lebanon sau khi thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày giữa hai bên có hiệu lực.
"Israel sẽ không còn ném bom Lebanon nữa. Mỹ cấm họ làm điều đó. Quá đủ rồi", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 17/4.
Ông cho biết Washington sẽ hợp tác với Lebanon để giải quyết vấn đề Hezbollah "một cách thích hợp".
Tổng thống Mỹ Donald Trump tại khuôn viên Nhà Trắng ngày 16/4. Ảnh: AP
Chỉ vài phút sau thông báo, truyền thông Lebanon đưa tin một người đã thiệt mạng ở phía nam nước này sau cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Israel. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) chưa bình luận về sự việc.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trước đó cùng ngày tuyên bố họ chưa hoàn thành mục tiêu đối phó với Hezbollah, đồng thời cam kết sẽ tiếp tục "giải tán" nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn. Tuyên bố được đưa ra chỉ vài giờ sau khi thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon có hiệu lực từ hôm nay.
"Hezbollah hiện chỉ còn là cái bóng của chính họ trong thời kỳ hoàng kim dưới sự lãnh đạo của Hassan Nasrallah", ông nói, đề cập tới thủ lĩnh nhóm bị Israel hạ sát năm 2024. "Nhưng chúng tôi vẫn chưa hoàn thành nhiệm vụ. Có những việc chúng tôi dự định làm để giải quyết mối đe dọa tên lửa và máy bay không người lái còn lại".
Ông thêm rằng mục tiêu "giải tán" Hezbollah sẽ không thể đạt được "trong một sớm một chiều", cho rằng điều đó sẽ đòi hỏi "nỗ lực bền bỉ, sự kiên nhẫn cùng những hoạt động ngoại giao khéo léo".
Vị trí Israel, Lebanon. Đồ họa: AFP
Nhóm Hezbollah từ hôm 2/3 tập kích vào Israel để trả thù cho cố lãnh tụ tối cao Iran, khiến Israel tấn công đáp trả. Chiến sự đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng ở Lebanon và 1,2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.
Sau khi Mỹ - Iran đạt được lệnh ngừng bắn hai tuần hôm 8/4, Israel đã tăng cường chiến dịch tấn công tại Lebanon. Iran cho rằng Lebanon là "một phần không thể tách rời" của bất cứ thỏa thuận hòa bình dài hạn nào, trong khi Israel phản đối lập luận này.
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon được thúc đẩy sau các cuộc điện đàm của ông Trump với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Lebanon Joseph Aoun. Ông Trump kỳ vọng các lãnh đạo sẽ sớm gặp nhau tại Nhà Trắng để hướng tới hòa bình giữa hai quốc gia.
Thủ tướng Orban đã xây dựng hệ thống chính trị và truyền thông nhằm đảm bảo vị thế cầm quyền của đảng Fidesz, nhưng nó lại phản tác dụng trong cuộc bầu cử năm nay.
Thủ tướng Hungary Viktor Orban đã phải nhận thất bại nặng nề nhất trong cuộc bầu cử cuối tuần trước, khi đảng trung hữu đối lập Tisza của chính trị gia Peter Magyar giành được 138 trong tổng số 199 ghế tại quốc hội, trong khi đảng Fidesz của ông Orban chỉ giành khoảng 55 ghế.
Điều này đồng nghĩa Tisza sẽ tự thành lập chính phủ mới với Magyar, 45 tuổi, làm Thủ tướng, chấm dứt 16 năm cầm quyền của Orban, chính trị gia nổi tiếng với tư tưởng cánh hữu dân túy.
"Đây là kết quả đau đớn nhưng không thể phủ nhận: Chúng tôi không còn được người dân tin tưởng giao phó trách nhiệm và cơ hội lãnh đạo", ông Orban hôm 12/4 phát biểu thừa nhận thất bại.
Thủ tướng Viktor Orban phát biểu trong chuyến vận động bầu cử tại Kaposvar, Hungary, hôm 16/3. Ảnh: AP
Tibor Dessewffy, giám đốc trung tâm nghiên cứu xã hội học kỹ thuật số tại Đại học Eotvos Lorand, Budapest, đồng thời là thành viên Hội đồng châu Âu về Quan hệ Đối ngoại, nhận định thất bại này cho thấy ông Orban đã trở thành nạn nhân của chính hệ thống do mình tạo ra.
Năm 2010, khi đảng Fidesz lần đầu lên nắm quyền, họ nhận được 53% phiếu bầu và giành được 2/3 số ghế tại quốc hội, giúp đảng này có thể thay đổi các quy định quan trọng về bầu cử.
Tận dụng lợi thế này, ông Orban đã thiết kế một hệ thống bầu cử giúp tối đa hóa số ghế tại quốc hội mà đảng Fidesz giành được. Fidesz đã chia lại các khu vực bầu cử theo hướng có lợi cho mình, mở rộng quyền bỏ phiếu cho những người Hungary sống ở nước ngoài vốn đa phần có tư tưởng bảo thủ.
Họ cũng thiết lập một hệ thống bỏ phiếu hỗn hợp nhằm phân bổ số ghế áp đảo cho đảng giành được tỷ lệ phiếu bầu cao nhất, ngay cả khi đảng đó chỉ đạt được đa số tương đối chứ không phải đa số tuyệt đối.
Nhờ những thay đổi này, đến cuộc bầu cử năm 2014, đảng Fidesz chỉ nhận được 45% số phiếu bầu, nhưng tỷ lệ đa số tuyệt đối tại quốc hội của họ về cơ bản vẫn không thay đổi.
Điều đó cho phép Fidesz tiếp tục thông qua các đạo luật, sửa đổi hiến pháp và bổ nhiệm những người trung thành với đảng vào các vị trí quan trọng mà không cần phải tham khảo ý kiến từ các đảng đối lập.
Ông Orban thời gian này cũng thành công trong nỗ lực tăng cường kiểm soát truyền thông. Đảng Fidesz đã phủ kín các kênh truyền thông bằng vô số thông điệp báo động về những thế lực "đang tấn công Hungary".
Họ cho rằng Hungary đang bị bao vây, công kích bởi người nhập cư trái phép, các nhóm thiểu số về giới, những chính trị gia quan liêu tại Liên minh châu Âu (EU) và cả chính phủ Ukraine.
Những thông điệp đó đã tạo nên cảm giác bất an trong công chúng và giúp Fidesz giữ vững thành trì của mình ở phe cánh hữu, thường xuyên lôi kéo được ủng hộ từ các đảng cực hữu khác. Khi phản hồi lại những thông tin này, các đảng đối lập bị buộc phải bảo vệ những quan điểm vốn không nhận được đồng thuận từ đại đa số người dân Hungary, như ủng hộ quyền LGBTQ+, thể hiện đồng cảm với người nhập cư Hồi giáo và lặp lại những lời chỉ trích chính phủ Hungary từ EU.
Trong hơn một thập kỷ, chiến thuật của Fidesz đã đem lại nhiều thành công về mặt bầu cử. Ông Orban tái đắc cử vào năm 2014, 2018 và 2022, trở thành thủ tướng tại vị lâu nhất ở châu Âu.
Trong suốt thời gian đó, ông lãnh đạo chính phủ với thế đa số tuyệt đối tại quốc hội, giúp ông xây dựng các thiết chế kinh tế, chính trị, tư pháp và thậm chí là văn hóa của Hungary mà không gặp phải bất kỳ kiểm soát hay đối trọng nào.
Trụ cột suy yếu
Hệ thống mà đảng Fidesz dày công xây dựng đã trở thành trụ cột đảm bảo rằng đảng lớn nhất đất nước có thể lãnh đạo với quyền lực gần như tuyệt đối, nhờ vào việc dễ dàng chiếm được đa số áp đảo tại quốc hội. Nó đã vận hành trơn tru qua ba cuộc bầu cử liên tiếp, cho đến khi một lực lượng mới là đảng Tisza xuất hiện và tỏ ra được lòng dân hơn cả Fidesz.
Là một chính trị gia trẻ tuổi, Magyar đã thích nghi nhanh chóng với môi trường truyền thông mới, nơi Fidesz bấy lâu nay dường như không có đối thủ. Ông đã nhanh chóng xây dựng Tisza thành một lực lượng chính trị lớn, kết hợp giữa việc kiện toàn tổ chức đảng, vận động không ngừng nghỉ và tạo tầm ảnh hưởng sâu rộng trên mạng xã hội để thu hút cử tri trẻ tuổi.
Ông thu hút sự ủng hộ trong bối cảnh kinh tế trì trệ, tìm cách kết nối với cử tri khi liên tục đến thăm các thị trấn và thành phố, đồng thời thường ở lại hàng giờ sau bài phát biểu để gặp gỡ người dân địa phương.
Trong chiến dịch tranh cử, trong khi Thủ tướng Orban chủ yếu tập trung vào chính sách đối ngoại và quan hệ với các lãnh đạo thế giới. Magyar lại chú trọng vào các vấn đề trong nước như kinh tế và tham nhũng.
Trong các cuộc bầu cử trước đây, Fidesz giành chiến thắng dựa trên việc phe đối lập bị phân mảnh, chia rẽ. Năm nay, Tisza là lực lượng chính trị đầu tiên hợp nhất được các đảng đối địch thành một phong trào duy nhất.
Điểm gây chú ý là tổng số phiếu bầu ngày 12/4 dành cho tất cả các đảng dân chủ ngoài Tisza chỉ chiếm chưa đầy 2%. Điều này có nghĩa bất kể những khác biệt về chính trị và tư tưởng, cử tri đã đoàn kết lại để ủng hộ ông Magyar.
Mối đoàn kết này là kết quả từ tình trạng phân cực sâu sắc trong xã hội Hungary. Chiến thuật của ông Orban khi xoáy sâu vào các vấn đề gây chia rẽ như nhập cư hay mối nguy từ cuộc xung đột Ukraine đã tạo ra một môi trường chính trị rạn nứt nghiêm trọng.
Nhưng khi những mối đe dọa thực tế mà ông Orban đưa ra không bao giờ thành hiện thực, niềm tin của cử tri với Fidesz cũng bắt đầu lung lay, theo Jorn Fleck, giám đốc điều hành Trung tâm châu Âu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương.
Chiến lược của ông Orban khi đổ lỗi cho EU và Ukraine về những vấn đề nội tại mà Hungary đối mặt đã không còn thuyết phục được đa số cử tri. Ông Magyar đã thành công khi chỉ ra mối liên hệ giữa chính quyền Orban với tình trạng bệnh viện xuống cấp, cơ sở hạ tầng rệu rã và lạm phát tăng cao, đồng thời vạch trần nạn tham nhũng trong giới lãnh đạo cấp cao của Fidesz.
Trong bối cảnh đó, ranh giới chia rẽ chính trong xã hội Hungary giờ đây chỉ xoay quanh câu hỏi người dân muốn ông Orban ở lại hay ra đi. Lựa chọn mang tính đối đầu trực diện này đã giúp ông Magyar dễ dàng tập hợp cử tri từ nhiều hệ tư tưởng khác nhau về phía mình. Ông đã trở thành gương mặt đại diện cho toàn bộ bộ phận xã hội phản đối Thủ tướng Orban.
Vì hệ thống bầu cử được Fidesz thiết kế để khuếch đại quyền lực ngay cả với thế đa số tương đối nhỏ, đảng Tisza giờ đây cũng được hưởng lợi với đa số 2/3 ghế tại quốc hội, trao cho họ công cụ để xóa bỏ những đạo luật mà ông Orban đã đưa ra trước đây, đảo ngược hoàn toàn di sản chính trị của Fidesz.
"Bộ máy bầu cử của Hungary, vốn được thiết kế để biến thế đa số tương đối thành sức mạnh áp đảo tuyệt đối tại quốc hội, đã vận hành hoàn hảo, nhưng không dành cho ông Orban", Dessewffy nói.
Theo chuyên gia này, Magyar giành chiến thắng bằng cách hiểu thấu luật chơi và tận dụng nó để đánh bại ông Orban.
"Những đạo luật bầu cử do chính ông Orban ký thông qua nhằm chia rẽ phe đối lập cuối cùng lại trở thành đòn chí mạng cho người tạo ra chúng, khi ông phải đối mặt với một đối thủ nắm rõ cơ chế và biến nó thành lợi thế riêng mình", Dessewffy cho hay.
Ông Peter Magyar phát biểu trước truyền thông tại Budapest, Hungary, ngày 13/4. Ảnh: AP
Chuyên gia Fleck cho rằng thất bại của Thủ tướng Orban cùng đảng Fidesz đã báo hiệu những cơ hội mới quan trọng không chỉ cho Hungary mà cho toàn bộ châu Âu.
Emma Nix, phó giám đốc tại Trung tâm châu Âu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, kỳ vọng chính phủ do ông Magyar dẫn dắt sẽ rũ bỏ vai trò "kẻ ngoài lề" trên bàn nghị sự EU. Quan trọng nhất, điều này có thể chấm dứt việc Hungary phủ quyết gói hỗ trợ 90 tỷ USD của EU dành cho Ukraine.
"Dù Hungary vẫn giữ quan điểm bảo thủ trong các vấn đề từ nhập cư đến mở rộng liên minh, Budapest sẽ quay lại lập trường mang tính xây dựng hơn đối với các vấn đề châu Âu khác", Fleck nhận xét. "Người dân Hungary đã bác bỏ việc ông Orban công kích mối quan hệ với Brussels, cho thấy họ hy vọng nước này trở thành một thành viên bình thường của liên minh".
