Bộ trưởng Y tế tương lai của Hungary nói điệu nhảy chiến thắng giàu năng lượng là biểu tượng cho làn gió mới trên chính trường.
Ngày nhậm chức của Thủ tướng mới Peter Magyar tại Hungary đánh dấu chấm hết cho 16 năm cầm quyền của ông Viktor Orban. Lễ nhậm chức hôm 9/5 kéo dài cả ngày, với hàng loạt các thông điệp mang tính biểu tượng. Lá cờ Liên minh châu Âu (EU) được đưa trở lại quốc hội Hungary, trong khi bản giao hưởng Ode to Joy, bài ca chính thức của EU, vang lên trước hàng chục nghìn người tập trung tại Budapest.
Tuy nhiên, tâm điểm chú ý lại đổ dồn về Zsolt Hegedus, bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình nổi tiếng của Hungary. Trước lễ nhậm chức, điện thoại của ông liên tục nhận tin nhắn với cùng một thắc mắc: liệu ông có tiếp tục nhảy như trong đêm mừng chiến thắng của đảng Tisza hồi tháng 4 hay không.
"Khi đó có rất nhiều tin nhắn kiểu như: 'Bác sĩ Hegedus, ông sẽ khuấy động lễ ăn mừng chứ?' hay 'Sẽ có màn nhảy múa phải không?'", ông kể với Guardian.
Ông Zsolt Hegedus ăn mừng chiến thắng của đảng Tisza trong đêm công bố kết quả bầu cử 12/4. Video: X/OilLondonTV
Tháng trước, video ghi lại cảnh ông ngẫu hứng nhảy theo nhạc trong lễ ăn mừng chiến thắng của đảng Tisza đã lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội, mang lại sự thích thú không chỉ tại Hungary mà còn ở nhiều quốc gia phương Tây.
Trước lễ nhậm chức cuối tuần qua, ông Hegedus kiên quyết không tái hiện màn trình diễn này, nói rằng lần trước chỉ là khoảnh khắc cảm xúc bộc phát. Ông vẫn giữ nguyên quan điểm ngay cả khi biết ca sĩ Jalja, người thể hiện ca khúc ông từng nhảy theo, sẽ biểu diễn trong lễ nhậm chức của tân Thủ tướng Magyar.
Tuy nhiên, vài giờ sau, ông lại một lần nữa không cưỡng được cảm xúc. "Khi âm nhạc vang lên, tôi có thể thấy mọi người đã chờ đợi khoảnh khắc này háo hức đến mức nào. Tôi không muốn làm họ thất vọng", ông nói.
Bộ trưởng Y tế tương lai Hungary nhảy ăn mừng tại lễ nhậm chức của Thủ tướng Peter Magyar ngày 9/5. Video: X/Nexta
Những hình ảnh ghi lại ông trong điệu nhảy đầy năng lượng, thậm chí mô phỏng động tác chơi guitar điện, tiếp tục lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội. Phản ứng của công chúng khiến ông cảm thấy mình như một ngôi sao nhạc rock.
"Tôi vẫn đang ở trên một chuyến tàu lượn cảm xúc khó tin nổi. Sự yêu mến và đón nhận từ mọi người trong và sau sự kiện giống như tôi có người hâm mộ vậy", ông nói.
Thủ tướng Peter Magyar (trái) và ông Zsolt Hegedus tại lễ nhậm chức trước tòa nhà quốc hội ở Budapest ngày 9/5. Ảnh: Reuters
Giữa áp lực cải tổ hệ thống y tế Hungary đang lạc hậu so với phần còn lại của châu Âu, Hegedus nói ông muốn tận dụng sự nổi tiếng ngoài ý muốn này để khuyến khích người dân theo đuổi lối sống lành mạnh và quan tâm nhiều hơn cho sức khỏe tinh thần.
"Hãy ra ngoài trời, nhảy múa, ở bên nhau. Đừng chỉ chăm chăm vào các thiết bị điện tử. Hãy tận hưởng khoảnh khắc", ông gửi thông điệp đến người dân Hungary, đồng thời nhắc đến mô hình "tanchaz", những hội trường nhảy cộng đồng từng phổ biến một thời tại nước mình.
Ông cho rằng những điệu nhảy cũng thể hiện bầu không khí chính trị mới tại đất nước sau cuộc bầu cử lịch sử. Theo ông, người dân Hungary sẽ cảm thấy nhẹ nhõm hơn sau khi thượng tầng quyền lực thay đổi. Ông lấy ví dụ về việc các bảng quảng cáo từng xuất hiện dày đặc trên đường phố nhằm khơi dậy nỗi sợ về EU, Ukraine và nhiều vấn đề khác đã dần biến mất sau thất bại của ông Orban.
Đối mặt với lời đe dọa và các đòn tấn công từ Iran, UAE không chọn cách xoa dịu mà chọn thắt chặt quan hệ với Mỹ, Israel để vạch rõ lằn ranh "bạn - thù".
Bộ Ngoại giao Iran ngày 6/5 đưa ra cảnh báo bất thường nhắm vào "những nhà cầm quyền tại Abu Dhabi", thủ đô Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), quốc gia nằm đối diện với Iran qua vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz.
Tehran cáo buộc quốc gia vùng Vịnh giàu dầu mỏ này đang bắt tay với Mỹ và Israel để chống lại Iran, đồng thời đe dọa về những "hậu quả nguy hiểm" nếu UAE không chấm dứt quan hệ với các nước này.
Thay vì lùi bước và nhượng bộ trước lời đe dọa của Iran, chỉ vài giờ sau đó, hãng thông tấn nhà nước UAE đưa tin Tổng thống Mohammed bin Zayed đã điện đàm với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ông Netanyahu bày tỏ sự đoàn kết với UAE sau khi nghe tin về một đợt tấn công mới bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran nhắm vào cơ sở dầu mỏ của nước này hồi đầu tuần.
Kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran bùng phát ngày 28/2, UAE đã hứng chịu nhiều cuộc tấn công từ Iran hơn bất kỳ quốc gia nào khác, bao gồm cả các đợt oanh tạc mới nhất vào sáng 8/5.
Lửa và khói đen bốc lên sau đòn tập kích UAV vào cơ sở dầu khí Fujairah ở UAE ngày 3/3. Ảnh: AP
Vivian Nereim, nhà bình luận của NY Times, cho rằng cuộc điện đàm của Tổng thống Mohammed bin Zayed với Thủ tướng Netanyahu là một trong nhiều dấu hiệu cho thấy chính phủ UAE đã quyết định thắt chặt hơn nữa liên minh với Israel và Mỹ, bất chấp rủi ro từ các đòn tấn công của Iran.
Xu hướng này vẫn tiếp tục ngay cả khi Tổng thống Donald Trump và quan chức Mỹ dường như hạ thấp mức độ nghiêm trọng của các cuộc tấn công vào UAE trong bối cảnh lệnh ngừng bắn, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 8/4, đang được thực thi.
"Có một niềm tin tuyệt đối rằng ông Trump sẽ hành động đúng đắn. Những gì phù hợp với di sản của ông ấy và lợi ích của Mỹ cũng sẽ phù hợp với chúng tôi", Nadim Koteich, nhà bình luận thân cận với chính phủ UAE, nói.
Mức độ đáp trả của Iran đối với chiến dịch của Mỹ và Israel đã gây cú sốc lớn cho nhiều người tại UAE. Dù quốc gia này cho phép Mỹ đặt căn cứ không quân, Abu Dhabi không phải là bên trực tiếp tham gia xung đột và vốn có quan hệ văn hóa, kinh tế lâu đời với Iran.
Trước xung đột, UAE là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Iran. Khi tên lửa, UAV Iran lao xuống các cơ sở năng lượng, sân bay và khách sạn UAE giai đoạn đầu xung đột, làm ít nhất 10 dân thường thiệt mạng, cú sốc đó đã biến thành nỗi phẫn nộ.
"Cả lãnh đạo và người dân ngày càng thấy rằng việc Iran tập trung tấn công vào UAE đã biến cuộc chiến này thành 'khoảnh khắc 11/9' của chúng tôi", Marwan Alblooshi, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Chính sách UAE ở Abu Dhabi, nói, đề cập tới ngày xảy ra cuộc khủng bố ở Mỹ năm 2001.
Tối 7/5, giới chức Iran cáo buộc UAE không kích các mục tiêu phía nam nước này. Khi được đề nghị bình luận, UAE không xác nhận cũng không bác bỏ, mà dẫn lại tuyên bố lên án Iran mà họ đưa ra trước đó. Sau đó, quân đội Mỹ tuyên bố đã "tấn công các cơ sở quân sự Iran đứng sau các cuộc tập kích vào lực lượng Mỹ" gần eo biển Hormuz.
Vị trí eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Hiện chưa rõ tại sao UAE lại rơi vào tầm ngắm của Iran nhiều hơn các nước láng giềng vùng Vịnh. Dubai cách bờ biển của Iran khoảng 160 km, đồng nghĩa thành phố này có thể bị tấn công bằng các loại vũ khí tầm ngắn.
Ông Koteich gọi đây là "tâm điểm của toàn cầu hóa", có nghĩa là tác động kinh tế khi tấn công vào UAE sẽ gây tiếng vang lớn hơn nhiều so với việc tập kích Kuwait hay Bahrain.
Giới chức Iran cũng nhiều lần chỉ trích UAE vì mối quan hệ mật thiết với Israel, vốn được thiết lập từ năm 2020. Mối quan hệ đối tác này thậm chí còn trở nên khăng khít hơn trong thời gian xung đột. Theo hai nguồn tin thân cận, quân đội Israel đã triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Sắt tại UAE nhằm đối phó với UAV và tên lửa tầm ngắn Iran.
Ông Koteich mô tả cuộc xung đột giống như "liều thuốc kích thích cho mối quan hệ này".
Xung đột cũng đã khiến chính phủ UAE phải đánh giá lại các mối quan hệ khu vực. Giới chức nước này phàn nàn rằng các láng giềng Arab đã không thể hiện đủ sự đồng cảm và tinh thần đoàn kết cần thiết. Họ cho rằng Pakistan, nước đang làm trung gian giữa Mỹ và Iran, quá mềm mỏng và sẵn sàng chiều theo lập trường của Tehran.
"Cuộc chiến càng kéo dài, họ càng có thêm thời gian để suy ngẫm về vị thế của mình trên thế giới, vị trí của họ ở vùng Vịnh, cũng như ai thực sự là bạn, ai không phải. Họ đang nhìn mọi thứ theo lằn ranh rất rõ ràng: bạn hay thù", Barbara A. Leaf, cựu đại sứ Mỹ tại UAE, nói.
Tổng thống Trump được tặng Huân chương Zayed làm bằng vàng ròng, danh hiệu dân sự cao quý nhất của chính phủ UAE, ngày 15/5/2025. Ảnh: AP
Mối quan hệ của UAE với Arab Saudi, vốn từng là đồng minh thân cận, đã trở nên căng thẳng suốt nhiều tháng qua. Abu Dhabi tháng trước thông báo rút khỏi OPEC, liên minh các nước xuất khẩu dầu mỏ mà trong đó Riyadh được xem là lãnh đạo thực tế.
Giới chức UAE cho biết động thái này nhằm cho phép đất nước của họ tự tăng sản lượng dầu để đáp ứng nhu cầu dài hạn của thị trường, nhưng đồng thời cũng cho thấy UAE ngày càng muốn đi theo con đường riêng. UAE hiện tin họ cần gắn bó chặt chẽ hơn với Mỹ.
"Mỹ đã ở bên chúng tôi", Abdulkhaleq Abdulla, nhà khoa học chính trị nổi tiếng của UAE, nói. "Nếu không có các hệ thống như Patriot của Mỹ để đánh chặn tên lửa Iran, chúng tôi đã không thể bảo vệ mình. Quan hệ với Mỹ là trụ cột thiết yếu đối với sự ổn định của chúng tôi".
Suốt nhiều thập kỷ, những người mẹ thành đạt tại Mỹ luôn chịu áp lực phải nuôi dạy con xuất sắc nhưng giờ đây, họ không còn muốn gồng mình nữa.
Có những đêm khi Sophie Jaffe đã đi ngủ, điện thoại của cô vẫn báo tin nhắn video từ cậu con trai 13 tuổi, quay cảnh cậu nhào lộn trên tường bê tông hay đứng trên vai bạn bè. Cô thường không biết chính xác con đang ở đâu giữa thành phố Los Angeles và cũng không rõ tung tích của cậu con trai khác đang ở tuổi 15. Chỉ cần về nhà đúng giờ quy định và ngoan ngoãn trong tuần, những đứa trẻ đang tuổi dậy thì này hoàn toàn được tự sắp xếp thời khóa biểu cá nhân.
Sophie Jaffe bên con gái Noa tại Malibu, California. Ảnh: WSJ
Jaffe, chuyên gia tư vấn tâm lý 42 tuổi sống tại phía nam thành phố Culver, bang California, sở hữu tài khoản Instagram với 196.000 người theo dõi nhờ những bài đăng phá vỡ các quy tắc nuôi dạy con thông thường. Cô nói rằng mình rất thích dành thời gian bên ba con, đứa nhỏ nhất mới 7 tuổi. Tuy nhiên, khi hai con lớn bước vào độ tuổi vị thành niên, cô tin chúng cần được tự do hơn và bản thân cô cũng vậy.
"Tôi hiểu rõ điều gì sẽ xảy ra với những đứa trẻ bị kiểm soát quá mức", Jaffe cho hay. Cô không thờ ơ trước những rủi ro khi để các con trai tự lái xe đạp điện đi khắp thành phố, cũng không phải cô không lo lắng khi thấy con chơi parkour với dây đu tự chế. "Nhưng tôi thà để các con ra ngoài tạo nên những kỷ niệm đẹp, còn hơn là ngồi lì một chỗ dán mắt vào trò chơi điện tử", cô nói.
Quan điểm tự do của Jaffe thể hiện ở việc sẵn sàng cho phép các con bỏ lớp ngoại khóa nếu chúng không còn hứng thú và chấp nhận kết quả học tập không toàn điểm A. Dù bản thân Jaffe là người rất thành đạt khi điều hành nhiều doanh nghiệp và kết hôn với một tiến sĩ, cô không áp lực chuyện con phải vào đại học danh tiếng hay mai sau làm nghề gì. Cô đang chủ động buông bỏ những kỳ vọng thường thấy của tầng lớp trung lưu và tập trung vào mục tiêu lớn hơn: Nuôi dạy những đứa trẻ biết khám phá đam mê, tự tin và không lớn lên với lòng oán giận cha mẹ mình.
Jaffe là đại diện của những "bà mẹ Beta" đang nổi lên tại Mỹ.
Làn sóng trỗi dậy của 'bà mẹ Beta'
Sau nhiều thập kỷ mà tư tưởng chung của các bậc phụ huynh thành đạt là phải giám sát con sát sao để biến chúng thành những người hoàn hảo, một thế hệ những bà mẹ mới đang đồng loạt lên tiếng "vậy là quá đủ". Họ giờ đây dành thời gian cho những buổi tối đi chơi riêng, từ chối việc phải tất bật đưa đón con đến đủ mọi lớp học ngoại khóa.
Phụ nữ vốn luôn là người gánh vác phần lớn công việc nhà và trách nhiệm nuôi dạy con cái. Nhưng theo các nhà kinh tế học, chỉ từ những năm 1990, các bà mẹ mới phải bắt đầu kiêm thêm vai trò "quản lý dự án" cho tương lai của con mình. Khi khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn và nền kinh tế tri thức lên ngôi, các bậc cha mẹ luôn lo sợ con cái sẽ tụt hậu nếu không có lợi thế cạnh tranh.
Tại một số cộng đồng, chuẩn mực nuôi con giỏi chuyển thành việc chạy đua vào các trường danh giá, kiểm soát gắt gao thời gian dùng điện thoại hay thậm chí hoàn thành hộ con các dự án ngoại khóa để làm đẹp hồ sơ vào đại học. Xu hướng này được thể hiện rõ nét qua cuốn sách gây tranh cãi xuất bản năm 2011 của Amy Chua mang tên Khúc chiến ca của mẹ hổ, dù nhiều bà mẹ khi đó chỉ đọc để tự trấn an rằng mình vẫn chưa đến mức khắc nghiệt như vậy.
Vào năm 1975, phụ nữ ở Mỹ dành trung bình 14 phút mỗi tuần để giúp con làm bài tập về nhà. Đến năm 2018, con số đã tăng gần gấp 5 lần, lên đến 1 giờ 9 phút. Việc chơi cùng con tăng từ 36 phút lên gần 3 giờ. Thời gian nam giới dành cho con cái cũng tăng lên, như việc giúp con làm bài tập đã tăng từ 20 phút lên 50 phút. Trong khi đó, tỷ lệ sinh đã xuống mức thấp kỷ lục vào năm ngoái, giảm 20% so với năm 1975.
Nhà kinh tế học Corinne Low từ Đại học Pennsylvania cho biết bà đã tận mắt chứng kiến cuộc "chạy đua vũ trang" tại Đại học Pennsylvania, nơi những học sinh mới 17 tuổi đã nộp hồ sơ xét tuyển với bản lý lịch dày đặc thành tích. "Những gì thể hiện trên bảng thành tích của các con phần nhiều là thành quả từ mồ hôi công sức của các bậc cha mẹ", bà nói.
Hiện tượng "bà mẹ Beta" là hệ quả của những thực tế mới: xã hội đang thảo luận thẳng thắn hơn về sức khỏe tâm thần của người mẹ và sự dịch chuyển của bối cảnh kinh tế.
Việc đầu tư cho một tuổi thơ được lập trình sẵn để vào làm văn phòng không còn là lựa chọn phù hợp nhất nữa khi thị trường lao động đình trệ và AI đang đe dọa vị thế của tầng lớp tri thức. Các bà mẹ bắt đầu cảm thấy kiệt sức, họ hoang mang không biết những nỗ lực quên mình bấy lâu nay mang lại điều gì và đang khao khát một lối thoát.
"Đây là phản ứng trước một xu hướng cũ đã chạm đến giới hạn. Các bậc cha mẹ đang dần nhận ra rằng tấm bằng Harvard có lẽ không còn là tấm vé bảo chứng cho thành công nữa", Emily Oster, nhà kinh tế học tại Đại học Brown chuyên nghiên cứu về nuôi dạy con cái, nhận định.
Danielle Steele, 34 tuổi, sống tại Fayetteville, bang Georgia và đang nuôi con gái 4 tuổi, lại có cách nhìn nhận khác.
"Mẹ tôi từng được dạy rằng một khi đã làm mẹ thì coi như xong, cuộc sống riêng thế là chấm dứt", cô nói. "Thế hệ tôi không muốn sống như vậy nữa".
Buông bỏ
Jessica Tyson dành thời gian bên hai con, Avery và Gemma. Ảnh: WSJ
Jessica Tyson bước vào hành trình làm mẹ với tâm thế giống hệt cách cô từng vượt qua chương trình đại học với hai bằng chính, hai bằng phụ, hay lịch trình trung học dày đặc đến mức không có cả giờ nghỉ trưa. Người phụ nữ 40 tuổi hiện điều hành một công ty cung ứng nhân sự trực tuyến tại Redding, bang Connecticut. "Tôi từng nghĩ đây chỉ là một thử thách nữa mà mình cần phải chinh phục", cô cho hay.
Tyson đăng ký khóa học "ăn dặm tự chỉ huy" cho cả mình và mẹ. Cô tìm đọc sách về cách rèn ngủ cho bé và gia nhập cả nhóm Facebook của tác giả để học hỏi. Cô mua sách hướng dẫn để nấu đồ ăn dặm hữu cơ, đồng thời lấp đầy phòng con bằng những cuốn sách và bộ xếp hình vừa đẹp mắt, vừa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ.
Nhưng sau khi sinh con thứ hai đúng vào đợt đại dịch Covid-19, cô đã hoàn toàn sụp đổ.
"Tôi gần như bị suy sụp tinh thần", Tyson nói, thêm rằng cô đã rơi vào tình trạng mất ngủ trầm trọng và hoảng loạn đến mức nghẹt thở.
Cô từ bỏ những công thức nấu ăn không đường, không chất bảo quản và cũng không buồn ngăn các con leo lên giường ngủ cùng mình nữa. Cô còn nhận ra một sự thật "trái ngang" rằng bản thân cảm thấy chán ngắt khi phải ngồi bệt xuống sàn chơi cùng con. Vậy là thay vì tốn hàng giờ chuẩn bị các trò chơi, cô cho con làm việc nhà và chăm sóc sân vườn cùng mình.
Cô cũng từ bỏ tông màu trung tính chủ đạo trong nhà và nới lỏng các thói quen dọn dẹp, như hút bụi hàng ngày hay cố dồn hết đồ chơi của con vào phòng riêng. Sau đó, cô thành lập một nhóm tại địa phương dành cho những người mẹ như mình muốn thay đổi.
"Thật khó để nói ra vì không ai muốn bị coi là thất bại", Tyson cho biết. Nhưng ngày càng có nhiều người mẹ cởi mở thảo luận với nhau hơn về các phương án để giảm bớt gánh nặng này.
Casey Neal, người mẹ nội trợ có 4 con ở độ tuổi lên 5, 7, 9 và 12, thường đăng các video TikTok kể về những tình huống dở khóc dở cười do chính mình gây ra. Trong một video, cô thú nhận đã bỏ quên vali ngay trên lối vào nhà khi đang đưa con đi thi cổ vũ cách đó 4 tiếng lái xe. Ở một video khác, con gái cô cằn nhằn vì mẹ để quên bộ đồng phục thi đấu đắt tiền ở sau xe nhiều tuần.
"Chúng giúp những người mẹ khác thấy rằng không hoàn hảo cũng chẳng sao", Neal, 33 tuổi, nói về các video của mình.
Ashleigh Surratt, 28 tuổi, sống tại Houston, đã thu hút một lượng lớn người theo dõi khi chia sẻ về phong cách làm mẹ mà cô gọi là "hệ C", kết hợp giữa bản tính cầu toàn của "hệ A" và cảnh đầu tắt mặt tối của "hệ B" khi nuôi ba con nhỏ 1, 3 và 4 tuổi. Theo như cô mô tả, phong cách này chỉ tập trung vào một số việc nhất định, còn những việc khác có thể mặc kệ.
Cả ba con của Surratt đều dùng chung một cỡ tã bất kể lứa tuổi, một "mẹo" cô tự nghĩ ra để không phải phân loại nhiều kích cỡ khác nhau. Nếu sáng nào các con mè nheo không chịu thay quần áo, cô sẽ lùa tất cả lên xe trước, bật vài bài nhạc cho vui vẻ rồi chuyện quần áo tính sau.
"Giờ giấc đi ngủ cũng không còn quan trọng nữa", Surratt nói. "Khi cả nhà bắt đầu trầm xuống và ai nấy đều thấy buồn ngủ thì đi ngủ thôi".
Những video của Surratt khiến Adrian Knowles, 35 tuổi, cảm thấy bớt lạc lõng hơn khi cô mặc nguyên đồ ngủ, đầu quấn khăn ra siêu thị. Cô là bác sĩ thú y, hiện sống cùng cậu con trai 5 tuổi và ba con riêng của chồng ở độ tuổi 7, 12 và 16.
"Tôi từng là người dành cả tiếng đồng hồ mỗi sáng chỉ để trang điểm", cô nói.
Danielle Antosz, chuyên viên tiếp thị 42 tuổi, đã từ bỏ việc ép con chạy đua vào các trường danh giá. Từng chật vật trả nợ sinh viên, cô giờ đây tin rằng việc đỗ vào những trường Ivy League không còn là thước đo cho thành công hay hạnh phúc nữa.
Adrian Knowles và con trai. Ảnh: WSJ
Thay vì kiểm soát con, cô chọn cách tối giản hóa để giảm áp lực. Cô chỉ cho con tham gia duy nhất một môn ngoại khóa và mặc kệ đống tất lộn xộn trong giỏ quần áo. "Tôi không muốn dành thời gian chỉ để phân loại tất", Antosz cho hay.
Nhà tâm lý Claire Nicogossian nhận định lối nuôi dạy kiểu "áp lực cao" đang phản tác dụng. Những bậc cha mẹ "hệ A" không chỉ tự làm mình kiệt sức mà còn khiến con cái họ rơi vào tình trạng tương tự. Trong hai thập kỷ hành nghề, Nicogossian cho biết bà đã chứng kiến nhiều thiếu niên thực sự tài năng đột ngột từ bỏ tất cả ở tuổi 15, 16. Đó là hành động tự quyết duy nhất trong một cuộc đời vốn luôn bị người khác sắp đặt.
Luật sư Sarah Miracle, 42 tuổi, thậm chí còn thấy hệ lụy tiêu cực hơn tại tòa án khi việc kiểm soát quá mức đã đẩy trẻ vào con đường lầm lỗi. "Nếu bạn siết quá chặt, chúng sẽ tìm cách thoát ra", cô nói. Với cô, làm cha mẹ giống như "gieo hạt giống hoa, vãi chúng ra và hy vọng những điều tốt đẹp nhất".
Quan chức thuộc Văn phòng Lãnh tụ Tối cao Iran cho biết ông Mojtaba Khamenei đã hồi phục hoàn toàn sức khỏe, dù chưa thể xuất hiện công khai.
"Ông ấy đang có sức khỏe tốt. Kẻ thù lan truyền đủ loại tin đồn và thông tin sai lệch. Họ muốn tìm ra nơi ở của ông ấy, nhưng người dân cần kiên nhẫn và không nên vội vàng. Lãnh tụ sẽ lên tiếng khi thời điểm thích hợp", Mazaher Hosseini, lãnh đạo bộ phận lễ tân thuộc Văn phòng Lãnh tụ Tối cao Iran, cho biết hôm 8/5.
Ông Hosseini thêm rằng Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei bị thương nhẹ ở chân và vùng thắt lưng, đồng thời bị trúng mảnh bom ở sau tai. "Các vết thương đang lành, ông ấy đã hoàn toàn khỏe mạnh", quan chức Iran nói.
CNN cùng ngày dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên cho biết cộng đồng tình báo nước này đến nay vẫn chưa thể xác định vị trí của ông. Một trong những nguyên nhân là Lãnh tụ Khamenei không sử dụng thiết bị điện tử để liên lạc, chỉ tiếp xúc với những người được phép gặp trực tiếp và gửi thông điệp thông qua trợ lý.
Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei. Ảnh: Tasnim
Dù bị thương, ông Khamenei vẫn đóng vai trò quan trọng trong định hình chiến lược xung đột cùng các quan chức cấp cao Iran.
Tuy nhiên, một nguồn tin nói rằng có dấu hiệu cho thấy Lãnh tụ Tối cao Iran không tham gia nhiều vào quá trình ra quyết định. Các quan chức cấp cao của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf hiện điều hành phần lớn hoạt động thường nhật.
Ông Mojtaba Khamenei bị thương ngày 28/2, trong đòn không kích mở đầu chiến dịch của Mỹ - Israel. Lãnh tụ Iran chưa xuất hiện trước công chúng từ khi đảm nhận chức vụ, các tuyên bố văn bản của ông đều được đọc trên kênh truyền hình nhà nước.
Sự vắng bóng của Lãnh tụ Tối cao đã làm dấy lên nhiều suy đoán về sức khỏe và vai trò thực tế của ông trong cơ cấu quyền lực mới tại Iran.
Điều này cũng gây khó khăn cho chính quyền Tổng thống Donald Trump, khi giới chức Mỹ chưa rõ ai thực sự có thẩm quyền đàm phán chấm dứt xung đột. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 7/5 nhận định hệ thống quyền lực Iran "vẫn bị chia rẽ nghiêm trọng và hoạt động thiếu hiệu quả", từ đó cản trở tiến độ đàm phán.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm 7/5 thông báo đã họp với Lãnh tụ Khamenei trong hai tiếng rưỡi. Đây là lần đầu Tổng thống Pezeshkian gặp Lãnh tụ Tối cao Iran kể từ khi ông Khamenei đảm nhiệm chức vụ ngày 8/3, cũng là lần đầu quan chức cấp cao của chính phủ Iran trực tiếp thảo luận với Lãnh tụ Tối cao.
Tình báo Mỹ đánh giá Iran có thể chịu đựng những áp lực từ lệnh phong tỏa cảng biển trong ít nhất 3-4 tháng tới, theo Washington Post.
Washington Post hôm 8/5 dẫn nội dung phân tích được Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) gửi đến các nhà hoạch định chính sách tuần này, trong đó kết luận Iran "có thể chống chịu được cuộc phong tỏa cảng biển của hải quân Mỹ trong ít nhất 3-4 tháng" trước khi phải đối mặt với khó khăn kinh tế nghiêm trọng hơn.
4 quan chức Mỹ am hiểu tình hình cho biết lệnh phong tỏa do nước này áp đặt khiến Iran phải dùng các tàu chở dầu trống làm kho chứa tạm thời, cũng như chủ động giảm sản lượng khai thác để bảo vệ các giếng dầu. "Tình hình kinh tế Iran thực tế không bi đát như một số người tuyên bố", một người cho hay.
Các xuồng Iran di chuyển quanh một tàu hàng trong cuộc diễn tập trên eo biển Hormuz ngày 17/2. Ảnh: AFP
Một quan chức khác tin rằng phân tích của CIA thậm chí còn đánh giá thấp khả năng chịu đựng của Iran, do nước này có thể đưa dầu sang các quốc gia khác bằng đường bộ. Dù vận chuyển bằng xe tải hay tàu hỏa không thể sánh được với quy mô của xuất khẩu đường biển, đây vẫn là bệ đỡ kinh tế quan trọng.
"Nhiều khả năng họ sẽ bắt đầu chuyển dầu bằng đường sắt qua khu vực Trung Á", quan chức Mỹ giấu tên nói.
Mỹ đã áp lệnh phong tỏa các cảng biển Iran từ ngày 13/4, vài ngày sau khi cuộc đàm phán giữa hai bên ở Pakistan không mang lại bước đột phá để chấm dứt xung đột. Mục tiêu của Washington là khiến Tehran không thể xuất khẩu dầu, nguồn doanh thu quan trọng với quốc gia này, từ đó gây áp lực kinh tế và buộc Iran nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ.
Tuy nhiên, Iran vẫn tỏ ra cứng rắn về lập trường đàm phán và siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz trong những ngày qua, bất chấp áp lực từ Mỹ.
Hãng thông tấn Fars News của Iran đưa tin đã xảy ra thêm nhiều cuộc đụng độ rải rác giữa lực lượng nước này và các tàu của Mỹ tại eo biển Hormuz trong ngày 8/5. Hãng tin Tasnim sau đó dẫn lời một nguồn tin quân sự Iran cho biết tình hình đã dịu bớt, nhưng cảnh báo khả năng sẽ có thêm các cuộc đụng độ.
Vị trí eo biển Hormuz và các cảng ở vùng Vịnh. Đồ họa: WSJ
Quân đội Mỹ cho biết họ đã tấn công hai tàu liên quan đến Iran đang cố gắng tiến vào một cảng của nước này.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 7/5 cho biết lệnh ngừng bắn vẫn đang được duy trì, trong khi Ngoại trưởng Marco Rubio nói với phóng viên rằng Washington "đang đợi câu trả lời" từ Tehran.
Iran tuần trước chuyển cho Mỹ đề xuất 14 điểm, nhưng nội dung không đề cập đến các yêu cầu then chốt của Washington, như Tehran dừng chương trình hạt nhân và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Mỹ sau đó chuyển lại cho Iran câu trả lời và đang chờ phản hồi.
Chiến sự Ukraine đang khiến phương Tây thay đổi tư duy, chuyển từ chú trọng vũ khí tối tân đắt tiền sang các hệ thống giá rẻ, dễ sản xuất, thực dụng trên chiến trường.
Sau 4 năm xung đột Nga - Ukraine, Robin Radar, công ty Hà Lan chuyên sản xuất hệ thống radar phát hiện thiết bị bay không người lái (drone) được Ukraine và các đồng minh của Mỹ ở Trung Đông sử dụng, đã nhận ra bài học rằng việc quá chú trọng vào tính hoàn hảo của vũ khí có thể khiến kho dự trữ bị thiếu hụt và không kịp đưa ra chiến trường.
Kristian Brost, tổng giám đốc Robin Radar chi nhánh tại Mỹ, nói rằng một giải pháp chưa hoàn hảo ở "ngay thời điểm hiện tại đôi khi vẫn tốt hơn một giải pháp hoàn hảo nhưng lại quá muộn".
Binh sĩ Ukraine chuẩn bị phóng drone tại tiền tuyến gần Bakhmut, Ukraine, hồi năm 2023. Ảnh: AP
Đây cũng là điều mà ngày càng nhiều nhà sản xuất vũ khí cũng như quân đội phương Tây nhận ra nhờ chiến sự Ukraine. Mục tiêu của họ hiện tại không phải sở hữu một vũ khí hoàn hảo nữa, mà là nắm trong tay những hệ thống sẵn sàng được tung vào chiến trường ở quy mô lớn.
Bài học từ băng keo và dây thun
"Có rất nhiều điều chúng ta học hỏi được từ Ukraine, nơi mà đôi khi họ phải dùng cả băng keo và dây thun để xoay xở", Brost nói. "Tôi nghĩ bản thân điều này đã là một bài học. Hãy dùng những gì hiệu quả và rẻ tiền".
"Không nên từ bỏ các loại vũ khí tinh vi mà Mỹ vốn ưa chuộng, nhưng chúng ta phải thực tế hơn. Chỉ cần tạo ra những thứ dùng được và đưa ngay cho binh sĩ, huấn luyện họ sử dụng, vì một giải pháp dù chỉ đạt 80% yêu cầu vẫn tốt hơn là không có gì", ông giải thích.
Nỗ lực chống drone, mảng hoạt động của Robin Radar, là một trong những lĩnh vực trọng yếu mà các đồng minh phương Tây đang học hỏi từ Ukraine. Họ giờ đây hiểu rằng cần tập trung vào các hệ thống rẻ hơn và có khả năng sản xuất hàng loạt, thay vì những khí tài tinh vi, đắt tiền, chỉ có thể xuất xưởng với số lượng nhỏ.
Chẳng hạn, Mỹ và các đồng minh đang ngày càng quan tâm đến những drone đánh chặn theo kiểu của Ukraine để đối phó với thiết bị bay đối phương, thay vì phụ thuộc vào những loại tên lửa phòng không đắt đỏ.
"Đây là lĩnh vực then chốt mà các công ty không nên chờ đợi đến lúc hoàn hảo", Brost nói. "Đặc biệt là khi đối mặt với một trong những lỗ hổng lớn nhất của quốc phòng Mỹ hiện nay. Chúng ta cần đưa khí tài ra thực địa dù chưa hoàn thiện, bởi chính chúng ta cũng có thể rút ra bài học từ đó".
Robin Radar vẫn sản xuất vũ khí hiện đại và hướng tới hiệu suất cao, nhưng cũng muốn có những hệ thống rẻ hơn, dễ nhân rộng và linh hoạt hơn so với khí tài truyền thống của phương Tây.
Brost cho rằng một số loại vũ khí phương Tây rất tuyệt vời, nhưng liệu chúng có trụ vững qua thời gian và có khả năng thích ứng linh hoạt hay không lại là câu chuyện khác.
Tốc độ hơn hoàn hảo
Ý kiến của ông cũng nhận được đồng tình từ các quan chức phương Tây và những công ty quốc phòng đang nghiên cứu về chiến trường Ukraine.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte năm ngoái từng nhận định liên minh này đang đổi mới quá chậm chạp. "Một trong những vấn đề chúng ta gặp phải là cái tốt thường bị cái hoàn hảo cản trở. Chúng ta luôn yêu cầu mọi thứ phải thật hoàn hảo", ông nói. "Nhưng chúng không cần phải hoàn hảo đến vậy".
Rutte cho rằng liên minh phải học hỏi cách tiếp cận của Kiev. Theo ông, Ukraine sẵn sàng triển khai các khí tài chỉ đạt mức 6 hoặc 7 trên thang điểm 10, trong khi quân đội các nước trong liên minh luôn khăng khăng phải đạt mức 9 hoặc 10. Thời bình cho phép họ làm như vậy, nhưng giới lãnh đạo NATO đã cảnh báo hòa bình đang bị đe dọa.
"Tốc độ mới là yếu tố cốt lõi chứ không phải hoàn hảo", Tổng thư ký NATO khẳng định, đồng thời cho biết liên minh cần tập trung vào cả tốc độ lẫn chất lượng nhưng ở mức vừa đủ.
Agris Kipurs, giám đốc điều hành (CEO) Origin Robotics, công ty sản xuất drone của Latvia có sản phẩm đang được sử dụng tại Ukraine, từng cho biết binh sĩ Ukraine không quan tâm công nghệ tiên tiến đến mức nào, họ chỉ cần các hệ thống hoạt động ổn định và có sẵn với số lượng lớn.
"Họ cần những thứ chỉ đơn giản là dùng được", Kipurs nói. "Họ không bận tâm công nghệ nào tạo ra tính năng đó. Dù là mô hình AI, thuật toán thị giác máy tính hay đơn giản là một phi công giàu kinh nghiệm điều khiển hoàn toàn bằng tay, họ cũng không quan tâm".
Theo ông, một số cơ chế khuyến khích dành cho các công ty phương Tây đang đi chệch hướng, khi họ thường ưu tiên khí tài tối tân hoặc hào nhoáng hơn là những thứ thực sự thiết thực ngay lúc này.
Công ty của ông cũng không sản xuất những loại khí tài thô sơ. Họ thậm chí còn ứng dụng các công nghệ như AI. Tuy nhiên, họ tập trung vào những hệ thống đơn giản và rẻ tiền hơn so với các loại vũ khí truyền thống như tên lửa.
Kuldar Vaarsi, CEO công ty robot Milrem Robotics của Estonia với các sản phẩm đang được sử dụng ở Ukraine, nói rằng cuộc xung đột Nga - Ukraine đã cho thấy "tính đơn giản" là chìa khóa để chế tạo vũ khí nhanh hơn với chi phí rẻ hơn.
"Công nghệ càng phức tạp thì càng dễ phát sinh vấn đề", ông nói. "Trong xung đột, khí tài tin cậy mới là thứ cần thiết".
Ukraine cũng đưa ra những cảnh báo tương tự. Serhiy Goncharov, giám đốc điều hành Hiệp hội các ngành Công nghiệp Quốc phòng Quốc gia Ukraine, đại diện cho khoảng 100 công ty trong nước, nhấn mạnh trong một cuộc xung đột kéo dài, việc phương Tây tập trung vào số lượng ít khí tài tối tân không phải hướng tiếp cận đúng đắn. Thay vào đó, cần số lượng lớn các loại vũ khí ở mức "dùng tốt".
Ngành công nghiệp quốc phòng đang phát triển nhanh chóng của Ukraine có cách vận hành khác biệt so với phần lớn phương Tây. Hệ thống này gồm hàng loạt công ty, trong đó có nhiều cơ sở quy mô nhỏ sản xuất các sản phẩm được nâng cấp thần tốc, đôi khi chỉ tính bằng giờ hoặc bằng ngày, ngay sát chiến trường, dựa trên những góp ý trực tiếp từ binh sĩ.
Điều này giúp các công ty có thể bắt đầu với những thiết kế đơn giản rồi liên tục cập nhật dựa trên phản hồi từ những người sử dụng chúng trên chiến trường.
Pháo binh Ukraine khai hỏa về phía quân đội Nga tại vùng Dnipropetrovsk, phía đông nam đất nước, hồi tháng 12/2025. Ảnh: Reuters
Lo ngại về tình hình an ninh, giới chức châu Âu đang thúc giục NATO tính toán lại cách thức mua sắm và phát triển vũ khí. Một trong những nhận thức quan trọng của họ là quân đội các nước phương Tây cần lượng lớn vũ khí giá rẻ và phải từ bỏ việc quá tập trung vào những hệ thống tối tân nhưng số lượng ít.
Các quan chức NATO cũng đã nêu lên vấn đề này, trong đó có Bộ trưởng Quốc phòng Đan Mạch Troels Lund Poulsen. Ông từng nói rằng "một trong những bài học" từ Ukraine là phương Tây cần lượng lớn vũ khí giá rẻ.
Điều này không đồng nghĩa rằng phương Tây sẽ không còn cần những loại vũ khí tối tân vốn là thế mạnh của họ. Tuy nhiên, trong một cuộc chiến quy mô lớn và kéo dài, các hệ thống như vậy có nguy cơ bị cạn kiệt và mất nhiều thời gian để thay thế, Poulsen nói.
