Thông điệp cứng rắn của Iran khi chọn tân Lãnh tụ Tối cao

Việc Iran bầu ông Mojtaba Khamenei, người có quan điểm cứng rắn, làm Lãnh tụ Tối cao phát đi thông điệp đối đầu không khoan nhượng với Mỹ và Israel.

Sau nhiều ngày hứng chịu các đợt tập kích dữ dội từ Mỹ và Israel, bộ máy lãnh đạo Iran bị tổn thất nặng nề nhưng vẫn trụ vững, thách thức mục tiêu lật đổ chế độ của đối phương.

Hội đồng Chuyên gia gồm 88 giáo sĩ cuối tuần qua đã lựa chọn Mojtaba Khamenei, người con trai 56 tuổi của cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, làm lãnh đạo mới của Iran.

Đây là bước ngoặt mang tính lịch sử trên chính trường Iran, bởi đây là lần đầu tiên chuyển giao quyền lực diễn ra theo kiểu "cha truyền con nối" tại quốc gia Hồi giáo này kể từ sau cuộc cách mạng năm 1979. Mehdi Rahmati, nhà phân tích tại Tehran, cho rằng đây là "lựa chọn tất yếu" của Iran giữa thời khắc khủng hoảng, giúp hệ thống chính trị nước này dễ chấp nhận sự chuyển giao quyền lực mà không cảm thấy trật tự hiện tại bị xáo trộn.

"Mojtaba là lựa chọn sáng suốt nhất lúc này vì ông rất am hiểu cách vận hành và phối hợp các cơ quan an ninh, quân sự", Rahmati nói. "Trên thực tế, ông đã phụ trách nhiều công việc như vậy từ trước".

Cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei (trái) và tân Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei. Ảnh: AFP

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố ông Mojtaba Khamenei là lựa chọn "không thể chấp nhận được", trong khi quân đội Israel tuyên bố sẽ hạ sát bất cứ ai được bầu vào vị trí Lãnh tụ Tối cao Iran. Bất chấp những lời đe dọa đó, ông Mojtaba vẫn trở thành tân Lãnh tụ Tối cao, kế nhiệm cha mình.

Giới chuyên gia nhận xét việc lựa chọn ông Mojtaba vào vị trí quyền lực nhất là cách giới giáo sĩ Iran phát đi thông điệp về sự kế thừa liên tục từ đất nước đang bị tàn phá bởi chiến tranh, cũng như lời thách thức công khai đối với Mỹ và Israel.

Trước khi trở thành tân Lãnh tụ Tối cao, Mojtaba Khamenei là cái tên tương đối xa lạ đối với cả người dân Iran lẫn thế giới. Tuy nhiên, ông là giáo sĩ cứng rắn, có tầm ảnh hưởng lớn ở hậu trường khi làm việc trong văn phòng của cha mình. Ông cũng có mối quan hệ chặt chẽ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng đầy quyền lực và là trụ cột của giới giáo sĩ.

Được thành lập để bảo vệ Cộng hòa Hồi giáo sau cuộc cách mạng năm 1979, IRGC không chỉ trở thành lực lượng quân sự mạnh nhất của Iran mà còn nắm giữ ảnh hưởng chính trị và kinh tế đáng kể. Đòn tập kích của Mỹ và Israel ngày 28/2 đã khiến phần lớn chỉ huy cấp cao của IRGC thiệt mạng, nhưng lực lượng này vẫn có khả năng phóng tên lửa, UAV đáp trả vào hàng loạt mục tiêu ở Trung Đông.

Thực tế đó càng làm tăng ảnh hưởng và quyền lực của IRGC ở Iran và lực lượng này chắc chắn sẽ ủng hộ người có quan điểm bảo thủ cứng rắn vào vị trí Lãnh tụ Tối cao, Abdolrasool Divsallar, chuyên gia về Iran tại Đại học Công giáo Milan, nhận định.

Ở trong nước, vị thế vững chắc của tân Lãnh tụ Tối cao trong phe cứng rắn giúp ông có thể tìm kiếm sự đồng thuận theo cách mà các ứng viên yếu hơn không thể làm được, theo Hassan Ahmadian, nhà phân tích chính trị tại Đại học Tehran.

"Ông ấy có thể làm việc với mọi người và mọi phe phái trong chính trường Iran, dựa trên những ưu tiên mà ông ấy thấy cần thiết cho Iran vào thời điểm này", Ahmadian nói.

Một số người Iran hy vọng rằng ông Mojtaba sẽ lãnh đạo đất nước như Thái tử Mohammed bin Salman ở Arab Saudi, nhà cai trị quyết đoán nhưng tăng cường quyền tự do xã hội và phục hồi nền kinh tế.

Farhad, một giám đốc logistics ở Tehran, cho biết nhiều người Iran như ông kỳ vọng dưới sự lãnh đạo của tân Lãnh tụ Tối cao, Iran sẽ đảm bảo được an ninh chặt chẽ, cải thiện quan hệ đối ngoại, đồng thời nới lỏng dần các hạn chế xã hội.

Trên khắp đất nước, nhiều người ủng hộ chính phủ đã xuất hiện trên sóng truyền hình và tập trung trên đường phố để bày tỏ lòng trung thành với lãnh đạo mới.

Ông Mojtaba chưa xuất hiện công khai và chưa có bài phát biểu nào trước toàn dân kể từ khi được bầu làm Lãnh tụ Tối cao, nhưng các quan chức Iran gần đây liên tục đưa ra những thông điệp ngày càng cứng rắn với Mỹ và Israel.

"Cục diện và tương lai của khu vực hiện nằm trong tay các lực lượng vũ trang của chúng tôi, Mỹ không phải bên chấm dứt cuộc chiến này. Quyết định thuộc về chúng tôi", IRGC ngày 10/3 ra tuyên bố, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng chiến sự "sẽ sớm chấm dứt".

Ali Vaez, chuyên gia phân tích cấp cao về Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), cho hay ông Mojtaba đã mất cả cha mẹ, vợ và con gái trong các cuộc không kích của Mỹ-Israel. Điều đó có nghĩa là Iran hiện "tập trung quyền lực vào tay một người đàn ông đang bị thiêu đốt trong nỗi giận dữ đối với Israel và Mỹ", theo Vaez.

Đây là lý do một số chuyên gia lo ngại rằng tân Lãnh tụ Tối cao Iran có thể hướng tới những bước đi quyết liệt hơn, cứng rắn hơn với Mỹ và Israel, thậm chí tìm cách hiện thực hóa tham vọng chế tạo bom hạt nhân, điều mà cha ông luôn công khai bác bỏ.

"Một cuộc chiến nhằm ngăn Iran sở hữu bom hạt nhân có thể chính là động lực đẩy Tehran vượt qua 'lằn ranh đỏ' để đạt được nó", Danny Citrinowicz, nhà phân tích tại tổ chức nghiên cứu Hội đồng Đại Tây Dương và là cựu lãnh đạo nhánh Iran của tình báo quân đội Israel, cảnh báo.

Sau khi thông báo ông Mojtaba đắc cử, giới chức Iran dường như cũng ra tín hiệu rằng họ đang chuẩn bị cho cuộc chiến dài hơi với Mỹ và Israel. Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 9/3 cảnh báo về các cuộc tấn công tiếp theo vào cơ sở hạ tầng năng lượng và địa điểm hạt nhân của đất nước.

"Chúng tôi biết Mỹ đang âm mưu nhắm vào các cơ sở dầu mỏ và hạt nhân của chúng tôi. Và chúng tôi cũng có rất nhiều điều bất ngờ đang chờ đợi", ông nói.

Một gia đình Iran cầm ảnh chân dung ông Mojtaba tại quảng trường Enghelab ở Tehran ngày 9/3. Ảnh: AP

Nhà phân tích Citrinowicz cho biết sự trỗi dậy của ông Mojatab là kết quả có thể dự đoán trước mà Mỹ và Israel lẽ ra nên tránh.

Chiến lược chiến tranh chung của Mỹ - Israel dựa trên giả định rằng bằng cách hạ sát cùng lúc ban lãnh đạo chính trị và quân sự của Iran, chế độ ở nước này sẽ sụp đổ hoặc ít nhất là đầu hàng, theo giới quan sát.

Nhưng bộ máy nhà nước của Iran được xây dựng để tồn tại trong trường hợp xảy ra biến cố với các lãnh đạo. Và họ sẽ nhanh chóng bổ nhiệm một người mới để tiếp tục dẫn dắt đất nước, thậm chí có thể theo cách cứng rắn hơn.

"Đây là ví dụ cho việc Mỹ và Israel đã không thực sự suy nghĩ sâu sắc về cách cuộc chiến này có thể đi theo chiều hướng nào. Bây giờ, ông ấy sẽ cố gắng hết sức để củng cố vị thế của Iran. Điều đó có nghĩa mọi thứ có lẽ tốt hơn nếu để ông Ali Khamenei tiếp tục tại vị", Citrinowicz nói.

Thanh Tâm (Theo NY Times, WSJ, NBC News)

Adblock test (Why?)

Mỹ dùng bom xuyên phá 900 kg tấn công bệ phóng tên lửa dưới lòng đất Iran

Lầu Năm Góc cho biết máy bay ném bom Mỹ đã sử dụng bom xuyên phá để tấn công các bệ phóng tên lửa được chôn dưới lòng đất ở Iran.

"Các máy bay ném bom của Bộ Tư lệnh Chiến lược gần đây đã thả hàng chục quả bom xuyên phá dẫn đường bằng GPS nặng 2000 pound (hơn 900 kg) xuống các bệ phóng tên lửa được chôn sâu dưới lòng đất dọc theo sườn phía nam. Chúng tôi cũng tấn công một số nhà máy sản xuất máy bay không người lái tự sát nhằm làm suy yếu năng lực tự chủ của họ", tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, nói trong cuộc họp báo tại Lầu Năm Góc hôm nay.

Trong cuộc họp báo, cả tướng Caine và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đều nhắc lại rằng việc phá hủy năng lực phóng và sản xuất tên lửa của Iran là ưu tiên hàng đầu của quân đội Mỹ. Tướng Caine nhấn mạnh Mỹ đang nhắm mục tiêu vào cơ sở công nghiệp quân sự của Iran, bao gồm cả các cơ sở ngầm.

Dù ông nói Mỹ đang đạt được tiến bộ trong việc làm suy giảm năng lực tên lửa của Iran, vẫn chưa rõ Lầu Năm Góc sẽ làm gì với các cơ sở hạt nhân ngầm của Iran, đặc biệt là những địa điểm bị nghi ngờ chứa uranium được làm giàu cao.

CNN đánh giá việc phá hủy kho dự trữ uranium được làm giàu cao của Iran không thể chỉ thực hiện bằng sức mạnh không quân. Chính quyền Trump đã thảo luận về khả năng sử dụng lực lượng mặt đất để thu giữ vật liệu này từ các địa điểm lưu trữ ngầm. Nhiều quan chức đương nhiệm và cựu quan chức nói rằng nhiệm vụ như vậy sẽ phải cần đến lực lượng mặt đất quy mô lớn.

Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, tại cuộc họp báo. Ảnh: CNN

Tướng Caine cũng nhấn mạnh Mỹ đang tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào tàu rải thủy lôi của Iran và Lầu Năm Góc sẽ xem xét loạt phương án nếu được giao nhiệm vụ hộ tống tàu bè qua Eo biển Hormuz.

Theo ông, Iran đang chiến đấu, nhưng không mạnh hơn so với những gì Washington đã đánh giá. Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào hơn 5.000 mục tiêu trong 10 ngày đầu tiên của chiến dịch ở Iran, trong đó có hơn 50 tàu hải quân.

Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth cho biết 10/3 sẽ là ngày diễn ra những cuộc không kích dữ dội nhất vào lãnh thổ Iran. Ông nhấn mạnh Mỹ sẽ "không nương tay" cho đến khi "kẻ thù bị đánh bại hoàn toàn và dứt điểm".

"Như Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố, chúng ta đang đè bẹp kẻ thù bằng màn thể hiện áp đảo về kỹ năng kỹ thuật và sức mạnh quân sự. Nhưng chúng tôi tiến hành việc đó theo thời điểm và lựa chọn của mình", ông Hegseth cho hay.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ nhấn mạnh ông Trump sẽ quyết định khi nào cuộc chiến kết thúc. "Tổng thống là người được bầu chọn thay mặt cho người dân Mỹ. Vì vậy, tôi không có quyền đưa ra dự đoán. Tổng thống sẽ tiếp tục thông báo việc đó", ông nói.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nói trong cuộc họp báo ngày 10/3 tại Lầu Năm Góc. Ảnh: CNN

Trong cuộc họp báo, ông Hegseth cho rằng giới lãnh đạo Iran đang "tuyệt vọng và hoảng loạn". Ông cũng nhấn mạnh Nga không nên tham gia vào xung đột ở Iran, sau khi truyền thông Mỹ trước đó dẫn nguồn tin nói rằng Moskva đang cung cấp thông tin tình báo cho Tehran về vị trí và hoạt động di chuyển của lính Mỹ.

Đề cập tân Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ cho rằng lãnh đạo này nên "lắng nghe lời khuyên" của Tổng thống Trump và "không theo đuổi chương trình vũ khí hạt nhân". Khi được hỏi về tin đồn ông Mojtaba Khamenei có thể đã bị thương trong các cuộc tấn công vào Iran, Hegseth cho biết ông không thể bình luận.

Các cuộc giao tranh đã khiến hơn 1.700 người thiệt mạng trên khắp Trung Đông, trong đó Iran ghi nhận hơn 1.200 người chết. Tổng thống Trump cho biết xung đột ở Iran sẽ sớm kết thúc, song Tehran tuyên bố quyền định đoạt cuộc chiến thuộc về họ.

Huyền Lê (Theo AFP, Reuters, CNN)

Adblock test (Why?)

Những nước sở hữu tên lửa 'sứ giả chiến tranh' của Mỹ

Những nước sở hữu tên lửa 'sứ giả chiến tranh' của Mỹ

Ngoài Mỹ, chỉ có 4 quốc gia sở hữu tên lửa hành trình Tomahawk, vũ khí có biệt danh "sứ giả chiến tranh" với tầm bắn tối đa 2.500 km.

Adblock test (Why?)

Cách Iran có thể thách thức tàu chiến Mỹ ở Eo biển Hormuz

Iran có thể tận dụng địa hình Eo biển Hormuz để bố trí hỏa lực, đặt ra mối đe dọa với những tàu chiến Mỹ làm nhiệm vụ hộ tống.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 6/3 bày tỏ "hoan nghênh mạnh mẽ" với ý tưởng Mỹ triển khai lực lượng hộ tống tàu chở dầu qua Eo biển Hormuz. "Chúng tôi đang chờ xem họ sẽ hiện diện ra sao tại khu vực", phát ngôn viên IRGC Ali Mohammad Naini cho hay.

Phát biểu được đưa ra sau khi Tổng thống Donald Trump thông báo hải quân Mỹ sẽ bắt đầu hộ tống tàu dầu qua eo biển Hormuz "càng sớm càng tốt nếu cần". Ông cũng cho biết đã lệnh cho Tập đoàn Tài chính Phát triển Mỹ (DFC) cung cấp bảo hiểm rủi ro, bảo lãnh an ninh tài chính cho tất cả hoạt động thương mại hàng hải và hãng vận tải biển đi qua Vịnh Ba Tư.

Khói bốc lên từ tàu dầu VYOM sau vụ tập kích ngày 1/3. Video: X/AlJiarida

Giới chuyên gia nhận định IRGC đã hứng chịu nhiều tổn thất kể từ khi xung đột bùng phát, nhưng vẫn duy trì được năng lực tập kích và đóng cửa Eo biển Hormuz, trong khi Mỹ hiện không có đủ nguồn lực tại khu vực để triển khai chiến dịch hộ tống quy mô lớn như ông Trump mong muốn.

"Kế hoạch đòi hỏi chiến hạm Mỹ đi qua Eo biển Hormuz và phải chuyển hướng khỏi nhiệm vụ khác. Điều này đặt chúng vào vùng nguy hiểm, với nhiều mối đe dọa từ Iran như tên lửa hành trình và đạn đạo, máy bay không người lái (UAV), xuồng không người lái tự sát và thủy lôi", Joseph Trevithick, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, cảnh báo.

Trevithick nhận định hải quân Mỹ "không hứng thú" với hoạt động hộ tống dù chúng mang lại lợi ích. Nhiệm vụ này tiêu tốn nhiều nguồn lực và tiềm ẩn rủi ro, khiến chiến hạm không thể thực hiện hoạt động khác, đồng thời việc tập hợp các đoàn vận tải biển được hộ tống rất tốn thời gian.

Địa hình hẹp của Eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư cũng tạo ra nhiều thách thức cho hoạt động hộ tống, hạn chế đáng kể không gian để tàu chiến Mỹ triển khai và cơ động. Khoảng cách ngắn từ lãnh thổ Iran tới các tuyến hàng hải cũng làm giảm thời gian phản ứng của chiến hạm hộ tống trước đòn tập kích bất ngờ.

Eo biển Hormuz. Đồ họa: AP

Iran có thể phóng tên lửa và UAV từ bệ mặt đất, nhiều phương tiện trong đó được ngụy trang thành xe tải dân sự, khiến lực lượng bảo vệ tàu hàng khó phát hiện để ngăn chặn từ xa.

"Hiện diện ở Eo biển Hormuz sẽ đặt tàu chiến Mỹ vào khu vực có nguy cơ cao nhất và tăng thêm cơ hội tập kích cho Iran. Đây là lý do tàu hải quân Mỹ đến nay vẫn chỉ hoạt động ở phía đông Địa Trung Hải và những vùng biển rộng, cách xa vịnh Ba Tư", Trevithick lưu ý.

Thách thức về tác chiến còn rõ rệt hơn khi lực lượng tàu mặt nước Mỹ tại Trung Đông đang phải đảm nhận nhiệm vụ tối quan trọng, đó là bảo vệ tàu sân bay khỏi tên lửa hành trình và UAV của đối phương, cũng như thiết lập mạng lưới phòng thủ tên lửa đạn đạo nhằm hỗ trợ các lá chắn trên mặt đất.

"Nếu phải hộ tống đoàn tàu hàng chậm chạp, những chiến hạm hiện đại nhất của Mỹ sẽ không thể bảo vệ tàu sân bay hay tham gia đánh chặn tên lửa đạn đạo", biên tập viên Chris Harmer của War Zone giải thích.

Mỹ tập kích mục tiêu được cho là bệ phóng tên lửa của Iran trong video công bố ngày 3/3. Video: CENTCOM

"Phần lớn kho tên lửa tầm ngắn, UAV của Iran dường như vẫn còn nguyên vẹn và đã được phân tán, khiến nỗ lực tập kích của Mỹ - Israel trở nên khó khăn hơn", Trevithick cảnh báo.

Các chuyên gia Mỹ cũng đề cập tới chiến dịch tập kích tuyến thương mại trên Biển Đỏ do nhóm vũ trang Houthi ở Yemen tiến hành từ cuối năm 2023 đến đầu năm 2025. "Họ đã gây gián đoạn nghiêm trọng cho hoạt động hàng hải ở Biển Đỏ và khu vực xung quanh, dù chỉ sử dụng nguồn lực tương đương phần nhỏ mà Iran đang sở hữu", Trevithick nói.

Những cuộc tấn công của Houthi khiến quân đội Mỹ tiêu hao lượng lớn vũ khí đánh chặn, đồng thời khiến Washington mất một số tiêm kích Super Hornet trị giá hàng chục triệu USD do sự cố bắn nhầm đồng đội hoặc phi cơ rơi xuống biển trong lúc tàu sân bay cơ động tránh tên lửa.

Nhiều cơ sở hải quân, cũng như cảng biển dân sự bên bờ Vịnh Ba Tư, đã hứng đòn tập kích từ Iran kể từ đầu xung đột và không thể coi là khu vực an toàn với lực lượng Mỹ.

"Đòn trả đũa của Tehran đã cho thấy hạn chế của những hệ thống phòng không hiện đại nhất thế giới, nhất là khi chúng phải đối phó với lượng lớn vũ khí hoặc những đòn tấn công hiệp đồng sử dụng nhiều khí tài với đặc tính khác biệt", Trevithick thừa nhận.

Khu trục hạm USS Lassen hộ tống tàu container qua Eo biển Hormuz tháng 11/2019. Ảnh: US Navy

Bob McNally, cựu quan chức Nhà Trắng và hiện là chủ tịch công ty tư vấn Rapidan Energy Group, nhận định thông báo của Tổng thống Trump mang tính trấn an, song sẽ cần nhiều thời gian để khởi động chiến dịch hộ tống và bảo hiểm tàu hàng đi qua Eo biển Hormuz.

"Quân đội Mỹ trước tiên sẽ phải loại bỏ khả năng rải thủy lôi và tập kích tên lửa, UAV của Iran. Trong trường hợp Tehran muốn tiếp tục chiến đấu, nỗ lực khôi phục hoàn toàn lưu thông qua Eo biển Hormuz sẽ cần nhiều tuần, thay vì vài giờ hoặc vài ngày, kể cả sau khi Washington bắt đầu thực hiện kế hoạch bảo hiểm và hộ tống", ông nói.

Nguyễn Tiến (Theo War Zone, AFP, AP)

Adblock test (Why?)

Mojtaba Khamenei - tân Lãnh tụ Tối cao kín tiếng của Iran

Hiếm khi xuất hiện trước công chúng, ông Mojtaba vẫn có đủ ảnh hưởng để được bầu làm Lãnh tụ Tối cao Iran thay thế người cha quá cố.

Hội đồng Chuyên gia Iran tối 8/3 thông báo chọn ông Mojtaba Khamenei, con trai ông Ali Khamenei, làm Lãnh tụ Tối cao tiếp theo để lãnh đạo đất nước giữa chiến sự với Mỹ và Israel. Cơ quan này cho biết 88 thành viên Hội đồng đã "không do dự dù chỉ một phút trong quá trình lựa chọn lãnh tụ mới", bất chấp "hành động gây hấn tàn bạo của kẻ thù".

Quyết định này biến ông Mojtaba, ứng viên không quá nổi bật, trở thành Lãnh tụ Tối cao thứ ba của Iran kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, đưa tầng lớp giáo sĩ trở thành lực lượng lãnh đạo đất nước.

Là con trai ông Khamenei và được coi là "ngôi sao đang lên" trong giới giáo sĩ, ông Mojtaba, 56 tuổi, lại giữ hình ảnh kín tiếng, hiếm khi xuất hiện trước công chúng, không có các bài giảng hay phát biểu chính trị. Nhiều người Iran thậm chí còn chưa từng nghe giọng của ông.

Ông Mojtaba Khamenei tại một sự kiện ở Tehran, Iran tháng 10/2024. Ảnh: AFP

'Người gác cổng' của ông Khamenei

Mojtaba sinh ngày 8/9/1969 tại thành phố Mashhad, đông bắc Iran, là con thứ hai trong 6 người con của ông Khamenei. Sau Cách mạng Hồi giáo, gia đình ông Khamenei chuyển đến Tehran và Mojtaba theo học trường trung học Alavi tại thủ đô.

Theo truyền thông Iran, khi 17 tuổi, ông Mojtaba gia nhập tiểu đoàn Habib, một đơn vị thuộc lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), và từng tham chiến trong Chiến tranh Iran - Iraq.

Ảnh hưởng của Mojtaba tăng dần cùng với việc ông Khamenei năm 1989 được chọn làm Lãnh tụ Tối cao, kế nhiệm đại giáo chủ Ruhollah Khomeini. Lãnh tụ Tối cao là vị trí có quyền lực chính trị và tôn giáo cao nhất của Iran, đồng thời nắm giữ quyền quyết định cuối cùng đối với các vấn đề quốc gia.

Mojtaba làm việc trong bộ máy của Văn phòng Lãnh tụ Tối cao, thường được gọi là "Beyt", tại trung tâm Tehran. Giới quan sát đánh giá Mojtaba giữ nhiều vai trò, từ hỗ trợ công việc cho cha, tham gia điều phối nội bộ cho tới góp phần trong các quyết định nhân sự quan trọng.

Năm 1999, khi 30 tuổi, Mojtaba đến Qom, trung tâm quan trọng của Hồi giáo dòng Shiite, để tiếp tục theo học tôn giáo dưới sự hướng dẫn của các giáo sĩ bảo thủ. Quyết định khi đó gây chú ý, bởi hầu hết giáo sĩ Iran bắt đầu con đường này khi trẻ hơn. Đây cũng là lúc Mojtaba bắt đầu mặc trang phục giáo sĩ.

Mojtaba sau đó trở thành hojjatoleslam, cấp bậc tầm trung trong hệ thống giáo sĩ dòng Shiite, dưới ayatollah (đại giáo chủ) và trên mullah (học giả thông thường).

Cùng năm, Mojtaba kết hôn với Zahra, con gái của ông Gholam‑Ali Haddad‑Adel, gương mặt nổi bật của phong trào bảo thủ. Ông Haddad‑Adel sau đó đắc cử nghị sĩ, tiếp tục thăng tiến và trở thành chủ tịch quốc hội Iran năm 2004.

Mojtaba bắt đầu nổi bật trong chính trường Iran trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2005. Ông được cho là người hậu thuẫn giúp ứng viên bảo thủ Mahmoud Ahmadinejad trỗi dậy và đắc cử năm 2005, tái đắc cử năm 2009. Ứng viên theo đường lối cải cách Mahdi Karroubi cáo buộc ông Mojtaba đã can thiệp phiếu bầu, nhưng ông này bác bỏ.

Các tranh cãi làm dấy lên đồn đoán về vai trò và ảnh hưởng của Mojtaba trong mạng lưới quyền lực của Iran, đặc biệt là trong các lực lượng IRGC và dân quân Basij.

Mojtaba hiếm khi xuất hiện trong hoạt động ngoại giao công khai, nhưng giới phân tích cho là ông đã có ảnh hưởng nhất định phía sau hậu trường trong việc điều phối chính sách khu vực của Iran, đặc biệt tại các quốc gia như Syria, Iraq, Lebanon và Yemen.

Mojtaba có quan hệ mật thiết với giới tinh hoa IRGC, khi nhiều quan chức cấp cao trong lực lượng này từng là đồng đội tại tiểu đoàn Habib. Một số chuyên gia nhận định rằng trong hai thập kỷ qua, dấu ấn của Mojtaba phần nào thể hiện qua sự chuyển giao thế hệ dần dần trong bộ máy chính trị Iran.

Theo đó, nhóm lãnh đạo từng tham gia trực tiếp vào Cách mạng Hồi giáo dần được thay thế bởi thế hệ mới gồm các giáo sĩ mang tư duy kỹ trị và những chỉ huy thuộc thế hệ thứ hai của IRGC.

Với vị thế và vai trò như vậy, Mojtaba thường được ví là "người gác cổng" của ông Khamenei.

Lựa chọn tất yếu

Tên ông Mojtaba bắt đầu xuất hiện trong các tài liệu chính thức của phương Tây vào cuối những năm 2010, hầu hết đều mô tả ông không chỉ là con trai Lãnh tụ Tối cao Khamenei mà còn là người có ảnh hưởng trong cấu trúc quyền lực của Iran.

Năm 2019, Bộ Tài chính Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump áp trừng phạt với Mojtaba, với cáo buộc "hỗ trợ thúc đẩy tham vọng gây bất ổn khu vực và trấn áp trong nước của ông Khamenei".

Sau khi ông Khamenei thiệt mạng trong chiến dịch không kích của Mỹ, Israel hôm 28/2, Mojtaba trở thành một trong những ứng viên hàng đầu kế nhiệm vị trí Lãnh tụ Tối cao. Tuy nhiên, ông thời điểm đó không thực sự quá nổi bật, và việc chuyển giao quyền lực kiểu "cha truyền con nối" vốn không được giới giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite ở Iran ủng hộ. Một rào cản khác là Mojtaba không phải giáo sĩ cấp cao và chưa từng đảm nhận vai trò nào trong chính quyền.

Đây có thể là lý do Hội đồng Chuyên gia, gồm 88 giáo sĩ hàng đầu, mất hơn một tuần mới bầu được tân Lãnh tụ Tối cao. Hồi tháng 6/1989, cơ quan này chỉ mất một ngày để bầu ông Khamenei thay thế người tiền nhiệm Ruhollah Khomeini.

Lựa chọn của Hội đồng Chuyên gia đã đánh dấu bước ngoặt mang tính lịch sử trên chính trường Iran, bởi đây là lần đầu tiên chuyển giao quyền lực diễn ra theo kiểu "cha truyền con nối" tại quốc gia Hồi giáo này kể từ sau cuộc cách mạng năm 1979.

Heidari Alekasir, thành viên Hội đồng Chuyên gia, nói với Al Jazeera rằng họ chọn Mojtaba dựa trên lời dặn dò của ông Khamenei, đó là Lãnh tụ Tối cao Iran nên là người "bị kẻ thù căm ghét hơn là được ca ngợi". Quân đội Iran và IRGC, lực lượng chỉ tuân lệnh Lãnh tụ Tối cao, đã thể hiện sự ủng hộ cho ông Mojtaba.

Giới quan sát cho biết trong thời điểm khủng hoảng, IRGC đang cần có cùng lúc hai yếu tố kiểm soát và tính chính danh. Kiểm soát hàm ý là giữ cho hệ thống quyền lực vận hành trơn tru, không xảy ra chia rẽ, tranh giành quyền lực. Với IRGC, lực lượng ra đời để bảo vệ thành quả Cách mạng Hồi giáo, ưu tiên lớn nhất trong giai đoạn khủng hoảng là duy trì sự ổn định trong bộ máy.

Tính chính danh cũng quan trọng, nhưng chủ yếu trong phạm vi lực lượng nòng cốt của chế độ, gồm các chính trị gia theo đường lối cứng rắn, các cơ quan an ninh và những mạng lưới trung thành vẫn xem Cộng hòa Hồi giáo, là "nhà nước của họ".

Trong phạm vi đó, Mojtaba được cho là có lợi thế nhất định so với nhiều ứng viên khác. Ông có thể thể hiện sự kế tục trực tiếp từ cố lãnh tụ Khamenei. Điều này giúp bộ phận cốt lõi của hệ thống dễ chấp nhận sự chuyển giao quyền lực mà không cảm thấy trật tự hiện tại bị xáo trộn.

"Mojtaba là lựa chọn sáng suốt nhất lúc này vì ông rất am hiểu cách vận hành và phối hợp các cơ quan an ninh, quân sự", Mehdi Rahmati, nhà phân tích tại Tehran, nói. "Trên thực tế, ông đã phụ trách nhiều công việc như vậy từ trước".

Ông Mojtaba Khamenei (đội khăn đen) tại một sự kiện ở Tehran hồi năm 2019. Ảnh: Reuters

Ông Mojtaba đang đối mặt các lựa chọn khó khăn, khi lên nắm quyền trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran ngày càng leo thang.

Tân Lãnh tụ Tối cao Iran có thể tiếp tục chiến đấu, giữ lập trường cứng rắn. Trong kịch bản này, Iran có thể siết kiểm soát trong nước, phân tán lực lượng và khí tài để giảm thiệt hại, tăng cường các biện pháp gây sức ép bất đối xứng như tên lửa, máy bay không người lái, lực lượng ủy nhiệm và các hoạt động bí mật cùng với thông điệp rằng nhà nước sẽ không đàm phán khi vẫn đang bị tấn công.

Lựa chọn còn lại là lùi một bước và chấp nhận nhượng bộ lớn nhằm chấm dứt chiến sự và giảm áp lực. Điều đó có thể đồng nghĩa với việc từ bỏ một số trụ cột quan trọng trong thế trận quân sự và ảnh hưởng khu vực của Iran, đổi lại là việc các cuộc tấn công được dừng lại và áp lực từ bên ngoài phần nào được nới lỏng.

Một vấn đề khác là Mỹ và Israel có cho ông Mojtaba đủ dư địa để hành động hay không. Ông Trump ngày 8/3 tuyên bố tân lãnh tụ Iran "phải được Mỹ phê chuẩn", trong khi Israel trước đó dọa hạ sát bất cứ ai được bầu làm lãnh tụ Iran.

Như Tâm (Theo AP, Al Jazeera, Iran Intl)

Adblock test (Why?)

Xếp hàng chờ hơn ba tiếng vì loạt sân bay Mỹ thiếu nhân viên an ninh

Thời gian xếp hàng chờ tại nhiều sân bay Mỹ kéo dài hơn ba tiếng do thiếu hụt nhân viên kiểm tra an ninh, giữa lúc nhu cầu đi lại tăng vọt.

Sân bay Houston Hobby có thời điểm trong ngày 8/3 ghi nhận thời gian xếp hàng trung bình tại cửa kiểm tra an ninh lên tới ba tiếng rưỡi. Đến 18h, thời gian chờ trung bình của hành khách ở sân bay này vẫn ở mức ba tiếng, khi ngày càng nhiều nhân viên Cơ quan An ninh Giao thông Vận tải (TSA) vắng mặt vì chính phủ đóng cửa một phần.

Sân bay quốc tế Louis Armstrong New Orleans khuyến cáo hành khách trong ngày 8/3 nên đến trước giờ khởi hành ít nhất ba tiếng, đồng thời cảnh báo tình trạng chậm trễ có thể kéo dài trong suốt phần còn lại của tuần này do sân bay thiếu hụt nhân viên an ninh.

Nhân viên TSA đảm nhận khâu xác minh hành khách, soi chiếu an ninh cá nhân và hành lý xách tay tại khu vực an ninh, nhằm ngăn chặn các mối đe dọa với an toàn bay.

Eliana Patterson, hành khách trên đường về Boston, mô tả dòng người xếp hàng tại sân bay New Orleans "uốn dài quanh nhà ga rồi tràn ra một lối đi dẫn tới bãi đậu xe gần đó". Chuyến bay của cô đã bị hoãn.

Hành khách chờ tại sân bay Louis Armstrong New Orleans, ngày 8/3. Ảnh: Reuters

Thời gian chờ dài hơn bình thường cũng được ghi nhận tại sân bay George Bush ở Houston, sân bay Charlotte Douglas ở Bắc Carolina và sân bay Hartsfield Jackson ở Atlanta. Nhiều phi trường cho biết tỷ lệ vắng mặt của nhân viên TSA trong ngày 8/3 cao hơn bình thường.

TSA là cơ quan trực thuộc Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS). Tuy nhiên, DHS không còn được cấp ngân sách hoạt động từ ngày 13/2, khi quốc hội Mỹ không đạt đồng thuận về các cải cách trong thực thi luật nhập cư do đảng Dân chủ yêu cầu.

Điều này khiến một số cơ quan liên bang, trong đó có TSA, bị cắt giảm ngân sách, khiến khoảng 50.000 nhân viên an ninh sân bay phải làm việc mà không được trả lương, dẫn đến tình trạng vắng mặt gia tăng, trong khi các hãng hàng không đang chuẩn bị cho mùa cao điểm đi lại dịp nghỉ xuân.

Ha Nguyen McNeill, lãnh đạo TSA, tháng trước cho biết khoảng 1.110 nhân viên an ninh sân bay đã nghỉ việc trong tháng 10 và tháng 11/2025, sau đợt chính phủ đóng cửa 43 ngày. Con số này tăng hơn 25% so với cùng kỳ 2024.

Đức Trung (Theo Reuters, AP, AFP)

Adblock test (Why?)

Tướng Israel đứng sau chiến dịch hạ sát Lãnh tụ Tối cao của Iran

Tướng Eyal Zamir, Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), được cho là kiến trúc sư chính trong chiến dịch của Israel nhằm vào Iran.

Khi Eyal Zamir ngồi vào bàn ăn Shabbat tại nhà mẹ ở miền trung Israel tối 27/2, không ai trong gia đình biết ông sắp ra một quyết định mang tính bước ngoặt. Shabbat là ngày nghỉ lễ hàng tuần của người Do Thái, thường dành cho gia đình và sinh hoạt tôn giáo.

Vài giờ sau, Zamir rời đi trên một chiếc xe không biển hiệu đến trung tâm chỉ huy quân sự ngầm ở Tel Aviv. Tại đây, ông yêu cầu quân đội Israel mở cuộc không kích nhằm vào Iran, trong đó có mệnh lệnh hạ sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei.

"Các anh được phép thực hiện. Hãy không kích mục tiêu được chỉ định. Các anh đang làm nên lịch sử", ông Zamir nói, theo các nguồn thạo tin.

Giới chức quân đội Israel mô tả Zamir là kiến trúc sư then chốt trong chiến dịch phối hợp của quân đội Israel và Mỹ. Ông đã cùng các đại diện Mỹ lên kế hoạch tác chiến, tham vấn lãnh đạo Israel và quan chức an ninh Arab, giám sát các đợt không kích.

Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel Eyal Zamir tại một sự kiện ở thành phố miền trung Kfar Saba tháng 11/2025. Ảnh: AFP

Zamir sinh năm 1966 tại Eilat, thành phố cực nam Israel. Sau khi tốt nghiệp trường nội trú chỉ huy quân sự ở Tel Aviv, ông gia nhập lực lượng thiết giáp Israel năm 1984, từng chỉ huy đơn vị xe tăng tác chiến tại miền nam Lebanon giai đoạn 1988-1990. Các cựu đồng nghiệp cho biết những năm tháng tác chiến ở Lebanon giúp ông hiểu rõ hơn về góc nhìn của một người lính tại chiến trường.

Zamir sau đó lãnh đạo một đơn vị phụ trách học thuyết và huấn luyện quân sự, tham gia định hình tư duy chiến lược của Israel, rồi lần lượt chỉ huy Lữ đoàn Thiết giáp số 7 và Sư đoàn Thiết giáp số 36. Ông từng theo học một năm tại học viện quân sự Ecole Militaire ở Pháp.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chọn Zamir làm thư ký quân sự năm 2012-2015. Trong vai trò tư lệnh Bộ Chỉ huy miền Nam giai đoạn 2015-2018, Zamir chịu trách nhiệm đối phó các cuộc biểu tình kéo dài của người Palestine tại Gaza.

Tháng 11/2018, Thủ tướng Netanyahu bổ nhiệm Zamir làm phó tham mưu trưởng IDF. Năm 2021, Zamir rời quân đội và sang Mỹ làm nghiên cứu viên tại Viện Washington về Chính sách Cận Đông. Zamir từng cảnh báo Israel chưa sẵn sàng đối phó một cuộc chiến khốc liệt, kéo dài và trên nhiều mặt trận, do thiếu hụt lượng binh sĩ cần thiết.

Năm 2023, Zamir về nước, làm tổng giám đốc Bộ Quốc phòng Israel. Thủ tướng Netanyahu bổ nhiệm Zamir làm Tổng tham mưu trưởng IDF hồi tháng 3/2025. Động thái được coi là nỗ lực của chính phủ Israel nhằm xây dựng lại niềm tin của công chúng với quân đội sau cuộc tấn công của Hamas vào miền nam nước này ngày 7/10/2023, sự kiện được coi là thất bại tình báo tồi tệ nhất trong lịch sử đất nước.

Trong bài phát biểu đầu tiên sau nhậm chức, Zamir cho rằng 2025 "sẽ tiếp tục là một năm chiến sự", dù Israel khi đó đã đạt được các thỏa thuận ngừng bắn trong hai mặt trận là Gaza và Lebanon. Ông nhấn mạnh Israel cần hướng tới tự chủ về an ninh và quốc phòng.

Ba tháng sau khi Zamir nhậm chức, Israel phát động chiến dịch Sư tử Trỗi dậy nhắm vào các cơ sở trong chương trình hạt nhân của Iran, châm ngòi cho cuộc xung đột kéo dài 12 ngày vào tháng 6/2025. Trong thời gian đó, Iran đáp trả bằng các loạt tên lửa đạn đạo nhắm vào lãnh thổ Israel.

Cuộc xung đột này được xem là bước ngoặt đối với tướng Zamir, khi Israel lần đầu tiên bước vào một cuộc chiến trực diện với Iran, thay vì chỉ đối đầu với các lực lượng ủy nhiệm của Tehran trong khu vực.

Các quan chức Israel cho biết tướng Zamir từ lâu đã tập trung vào mối đe dọa từ Iran và các lực lượng ủy nhiệm của nước này ở Lebanon, Gaza và Yemen, cũng như cách Israel, Mỹ và các nước Arab có thể phối hợp để ngăn chặn họ.

"Ông ấy coi Iran là đầu rắn", chuẩn tướng Guy Hazut, từng là cấp dưới của ông Zamir, nói. "Chiến lược cốt lõi là nếu làm suy yếu Iran, các lực lượng ủy nhiệm của nước này xung quanh Israel cũng sẽ mất chỗ dựa".

Trong nghiên cứu dài 77 trang cho Viện Washington về Chính sách Cận Đông, ông Zamir kêu gọi triển khai một chiến dịch tập trung nhằm vào lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đồng thời xây dựng một liên minh phòng thủ giữa các quốc gia trong khu vực để đối phó Iran.

"Điều quan trọng là phải hành động một cách chiến lược cùng các đối tác, cần tạo ra yếu tố bất ngờ và sự bất định, qua đó gây tâm lý lo ngại cho cả Iran lẫn các lực lượng ủy nhiệm của nước này", ông Zamir viết.

Tổng tham mưu trưởng IDF hồi tháng 1 đã tới Washington gặp tướng Dan Caine, chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, chuẩn bị cho chiến dịch Sư tử Gầm mà Israel phát động hôm 28/2. Phía Mỹ gọi chiến dịch này là Cơn thịnh nộ Kinh hoàng.

Theo hai quan chức Israel, ông Zamir cũng trao đổi về tình báo và kế hoạch tác chiến với đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) phụ trách khu vực Trung Đông của quân đội Mỹ.

Hai chỉ huy có mối quan hệ làm việc khá chặt chẽ. Tướng Zamir từng mời đô đốc Cooper dự bữa tối Shabbat tại Israel, các quan chức cho biết thêm.

Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel Eyal Zamir (trái), Thủ tướng Benjamin Netanyahu (giữa) và Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz tại cuộc gặp ở Tel Aviv tháng 6/2025. Ảnh: Times of Israel

Robert Satloff, giám đốc điều hành Viện Washington về Chính sách Cận Đông những năm 2020, cho biết Zamir là người thẳng thắn và luôn trình bày quan điểm đúng như những gì bản thân nhìn nhận.

Khi ông Netanyahu đưa ra kế hoạch tấn công Gaza City hồi tháng 8/2024 với mục tiêu đánh bại Hamas, Zamir đã phản đối, bày tỏ lo ngại về sự an toàn của các con tin Israel cũng như tình trạng kiệt sức của binh sĩ. Ông nhiều lần kêu gọi quân đội phải tuyển thêm người Do Thái chính thống vào lực lượng, trong bối cảnh chính phủ vẫn trì hoãn việc thông qua luật liên quan đến vấn đề này.

"Ông ấy không phải kiểu người chỉ biết gật đầu", ông Moshe Tur-Paz, nghị sĩ trung dung, thành viên Ủy ban Đối ngoại và Quốc phòng của quốc hội Israel, nhận xét. "Đối với Zamir, tính chuyên nghiệp quan trọng hơn sự trung thành về mặt chính trị".

Như Tâm (Theo AFP, Reuters, Al Jazeera)

Adblock test (Why?)