Quan chức thuộc Văn phòng Lãnh tụ Tối cao Iran cho biết ông Mojtaba Khamenei đã hồi phục hoàn toàn sức khỏe, dù chưa thể xuất hiện công khai.
"Ông ấy đang có sức khỏe tốt. Kẻ thù lan truyền đủ loại tin đồn và thông tin sai lệch. Họ muốn tìm ra nơi ở của ông ấy, nhưng người dân cần kiên nhẫn và không nên vội vàng. Lãnh tụ sẽ lên tiếng khi thời điểm thích hợp", Mazaher Hosseini, lãnh đạo bộ phận lễ tân thuộc Văn phòng Lãnh tụ Tối cao Iran, cho biết hôm 8/5.
Ông Hosseini thêm rằng Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei bị thương nhẹ ở chân và vùng thắt lưng, đồng thời bị trúng mảnh bom ở sau tai. "Các vết thương đang lành, ông ấy đã hoàn toàn khỏe mạnh", quan chức Iran nói.
CNN cùng ngày dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên cho biết cộng đồng tình báo nước này đến nay vẫn chưa thể xác định vị trí của ông. Một trong những nguyên nhân là Lãnh tụ Khamenei không sử dụng thiết bị điện tử để liên lạc, chỉ tiếp xúc với những người được phép gặp trực tiếp và gửi thông điệp thông qua trợ lý.
Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei. Ảnh: Tasnim
Dù bị thương, ông Khamenei vẫn đóng vai trò quan trọng trong định hình chiến lược xung đột cùng các quan chức cấp cao Iran.
Tuy nhiên, một nguồn tin nói rằng có dấu hiệu cho thấy Lãnh tụ Tối cao Iran không tham gia nhiều vào quá trình ra quyết định. Các quan chức cấp cao của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf hiện điều hành phần lớn hoạt động thường nhật.
Ông Mojtaba Khamenei bị thương ngày 28/2, trong đòn không kích mở đầu chiến dịch của Mỹ - Israel. Lãnh tụ Iran chưa xuất hiện trước công chúng từ khi đảm nhận chức vụ, các tuyên bố văn bản của ông đều được đọc trên kênh truyền hình nhà nước.
Sự vắng bóng của Lãnh tụ Tối cao đã làm dấy lên nhiều suy đoán về sức khỏe và vai trò thực tế của ông trong cơ cấu quyền lực mới tại Iran.
Điều này cũng gây khó khăn cho chính quyền Tổng thống Donald Trump, khi giới chức Mỹ chưa rõ ai thực sự có thẩm quyền đàm phán chấm dứt xung đột. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 7/5 nhận định hệ thống quyền lực Iran "vẫn bị chia rẽ nghiêm trọng và hoạt động thiếu hiệu quả", từ đó cản trở tiến độ đàm phán.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm 7/5 thông báo đã họp với Lãnh tụ Khamenei trong hai tiếng rưỡi. Đây là lần đầu Tổng thống Pezeshkian gặp Lãnh tụ Tối cao Iran kể từ khi ông Khamenei đảm nhiệm chức vụ ngày 8/3, cũng là lần đầu quan chức cấp cao của chính phủ Iran trực tiếp thảo luận với Lãnh tụ Tối cao.
Tình báo Mỹ đánh giá Iran có thể chịu đựng những áp lực từ lệnh phong tỏa cảng biển trong ít nhất 3-4 tháng tới, theo Washington Post.
Washington Post hôm 8/5 dẫn nội dung phân tích được Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) gửi đến các nhà hoạch định chính sách tuần này, trong đó kết luận Iran "có thể chống chịu được cuộc phong tỏa cảng biển của hải quân Mỹ trong ít nhất 3-4 tháng" trước khi phải đối mặt với khó khăn kinh tế nghiêm trọng hơn.
4 quan chức Mỹ am hiểu tình hình cho biết lệnh phong tỏa do nước này áp đặt khiến Iran phải dùng các tàu chở dầu trống làm kho chứa tạm thời, cũng như chủ động giảm sản lượng khai thác để bảo vệ các giếng dầu. "Tình hình kinh tế Iran thực tế không bi đát như một số người tuyên bố", một người cho hay.
Các xuồng Iran di chuyển quanh một tàu hàng trong cuộc diễn tập trên eo biển Hormuz ngày 17/2. Ảnh: AFP
Một quan chức khác tin rằng phân tích của CIA thậm chí còn đánh giá thấp khả năng chịu đựng của Iran, do nước này có thể đưa dầu sang các quốc gia khác bằng đường bộ. Dù vận chuyển bằng xe tải hay tàu hỏa không thể sánh được với quy mô của xuất khẩu đường biển, đây vẫn là bệ đỡ kinh tế quan trọng.
"Nhiều khả năng họ sẽ bắt đầu chuyển dầu bằng đường sắt qua khu vực Trung Á", quan chức Mỹ giấu tên nói.
Mỹ đã áp lệnh phong tỏa các cảng biển Iran từ ngày 13/4, vài ngày sau khi cuộc đàm phán giữa hai bên ở Pakistan không mang lại bước đột phá để chấm dứt xung đột. Mục tiêu của Washington là khiến Tehran không thể xuất khẩu dầu, nguồn doanh thu quan trọng với quốc gia này, từ đó gây áp lực kinh tế và buộc Iran nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ.
Tuy nhiên, Iran vẫn tỏ ra cứng rắn về lập trường đàm phán và siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz trong những ngày qua, bất chấp áp lực từ Mỹ.
Hãng thông tấn Fars News của Iran đưa tin đã xảy ra thêm nhiều cuộc đụng độ rải rác giữa lực lượng nước này và các tàu của Mỹ tại eo biển Hormuz trong ngày 8/5. Hãng tin Tasnim sau đó dẫn lời một nguồn tin quân sự Iran cho biết tình hình đã dịu bớt, nhưng cảnh báo khả năng sẽ có thêm các cuộc đụng độ.
Vị trí eo biển Hormuz và các cảng ở vùng Vịnh. Đồ họa: WSJ
Quân đội Mỹ cho biết họ đã tấn công hai tàu liên quan đến Iran đang cố gắng tiến vào một cảng của nước này.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 7/5 cho biết lệnh ngừng bắn vẫn đang được duy trì, trong khi Ngoại trưởng Marco Rubio nói với phóng viên rằng Washington "đang đợi câu trả lời" từ Tehran.
Iran tuần trước chuyển cho Mỹ đề xuất 14 điểm, nhưng nội dung không đề cập đến các yêu cầu then chốt của Washington, như Tehran dừng chương trình hạt nhân và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Mỹ sau đó chuyển lại cho Iran câu trả lời và đang chờ phản hồi.
Chiến sự Ukraine đang khiến phương Tây thay đổi tư duy, chuyển từ chú trọng vũ khí tối tân đắt tiền sang các hệ thống giá rẻ, dễ sản xuất, thực dụng trên chiến trường.
Sau 4 năm xung đột Nga - Ukraine, Robin Radar, công ty Hà Lan chuyên sản xuất hệ thống radar phát hiện thiết bị bay không người lái (drone) được Ukraine và các đồng minh của Mỹ ở Trung Đông sử dụng, đã nhận ra bài học rằng việc quá chú trọng vào tính hoàn hảo của vũ khí có thể khiến kho dự trữ bị thiếu hụt và không kịp đưa ra chiến trường.
Kristian Brost, tổng giám đốc Robin Radar chi nhánh tại Mỹ, nói rằng một giải pháp chưa hoàn hảo ở "ngay thời điểm hiện tại đôi khi vẫn tốt hơn một giải pháp hoàn hảo nhưng lại quá muộn".
Binh sĩ Ukraine chuẩn bị phóng drone tại tiền tuyến gần Bakhmut, Ukraine, hồi năm 2023. Ảnh: AP
Đây cũng là điều mà ngày càng nhiều nhà sản xuất vũ khí cũng như quân đội phương Tây nhận ra nhờ chiến sự Ukraine. Mục tiêu của họ hiện tại không phải sở hữu một vũ khí hoàn hảo nữa, mà là nắm trong tay những hệ thống sẵn sàng được tung vào chiến trường ở quy mô lớn.
Bài học từ băng keo và dây thun
"Có rất nhiều điều chúng ta học hỏi được từ Ukraine, nơi mà đôi khi họ phải dùng cả băng keo và dây thun để xoay xở", Brost nói. "Tôi nghĩ bản thân điều này đã là một bài học. Hãy dùng những gì hiệu quả và rẻ tiền".
"Không nên từ bỏ các loại vũ khí tinh vi mà Mỹ vốn ưa chuộng, nhưng chúng ta phải thực tế hơn. Chỉ cần tạo ra những thứ dùng được và đưa ngay cho binh sĩ, huấn luyện họ sử dụng, vì một giải pháp dù chỉ đạt 80% yêu cầu vẫn tốt hơn là không có gì", ông giải thích.
Nỗ lực chống drone, mảng hoạt động của Robin Radar, là một trong những lĩnh vực trọng yếu mà các đồng minh phương Tây đang học hỏi từ Ukraine. Họ giờ đây hiểu rằng cần tập trung vào các hệ thống rẻ hơn và có khả năng sản xuất hàng loạt, thay vì những khí tài tinh vi, đắt tiền, chỉ có thể xuất xưởng với số lượng nhỏ.
Chẳng hạn, Mỹ và các đồng minh đang ngày càng quan tâm đến những drone đánh chặn theo kiểu của Ukraine để đối phó với thiết bị bay đối phương, thay vì phụ thuộc vào những loại tên lửa phòng không đắt đỏ.
"Đây là lĩnh vực then chốt mà các công ty không nên chờ đợi đến lúc hoàn hảo", Brost nói. "Đặc biệt là khi đối mặt với một trong những lỗ hổng lớn nhất của quốc phòng Mỹ hiện nay. Chúng ta cần đưa khí tài ra thực địa dù chưa hoàn thiện, bởi chính chúng ta cũng có thể rút ra bài học từ đó".
Robin Radar vẫn sản xuất vũ khí hiện đại và hướng tới hiệu suất cao, nhưng cũng muốn có những hệ thống rẻ hơn, dễ nhân rộng và linh hoạt hơn so với khí tài truyền thống của phương Tây.
Brost cho rằng một số loại vũ khí phương Tây rất tuyệt vời, nhưng liệu chúng có trụ vững qua thời gian và có khả năng thích ứng linh hoạt hay không lại là câu chuyện khác.
Tốc độ hơn hoàn hảo
Ý kiến của ông cũng nhận được đồng tình từ các quan chức phương Tây và những công ty quốc phòng đang nghiên cứu về chiến trường Ukraine.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte năm ngoái từng nhận định liên minh này đang đổi mới quá chậm chạp. "Một trong những vấn đề chúng ta gặp phải là cái tốt thường bị cái hoàn hảo cản trở. Chúng ta luôn yêu cầu mọi thứ phải thật hoàn hảo", ông nói. "Nhưng chúng không cần phải hoàn hảo đến vậy".
Rutte cho rằng liên minh phải học hỏi cách tiếp cận của Kiev. Theo ông, Ukraine sẵn sàng triển khai các khí tài chỉ đạt mức 6 hoặc 7 trên thang điểm 10, trong khi quân đội các nước trong liên minh luôn khăng khăng phải đạt mức 9 hoặc 10. Thời bình cho phép họ làm như vậy, nhưng giới lãnh đạo NATO đã cảnh báo hòa bình đang bị đe dọa.
"Tốc độ mới là yếu tố cốt lõi chứ không phải hoàn hảo", Tổng thư ký NATO khẳng định, đồng thời cho biết liên minh cần tập trung vào cả tốc độ lẫn chất lượng nhưng ở mức vừa đủ.
Agris Kipurs, giám đốc điều hành (CEO) Origin Robotics, công ty sản xuất drone của Latvia có sản phẩm đang được sử dụng tại Ukraine, từng cho biết binh sĩ Ukraine không quan tâm công nghệ tiên tiến đến mức nào, họ chỉ cần các hệ thống hoạt động ổn định và có sẵn với số lượng lớn.
"Họ cần những thứ chỉ đơn giản là dùng được", Kipurs nói. "Họ không bận tâm công nghệ nào tạo ra tính năng đó. Dù là mô hình AI, thuật toán thị giác máy tính hay đơn giản là một phi công giàu kinh nghiệm điều khiển hoàn toàn bằng tay, họ cũng không quan tâm".
Theo ông, một số cơ chế khuyến khích dành cho các công ty phương Tây đang đi chệch hướng, khi họ thường ưu tiên khí tài tối tân hoặc hào nhoáng hơn là những thứ thực sự thiết thực ngay lúc này.
Công ty của ông cũng không sản xuất những loại khí tài thô sơ. Họ thậm chí còn ứng dụng các công nghệ như AI. Tuy nhiên, họ tập trung vào những hệ thống đơn giản và rẻ tiền hơn so với các loại vũ khí truyền thống như tên lửa.
Kuldar Vaarsi, CEO công ty robot Milrem Robotics của Estonia với các sản phẩm đang được sử dụng ở Ukraine, nói rằng cuộc xung đột Nga - Ukraine đã cho thấy "tính đơn giản" là chìa khóa để chế tạo vũ khí nhanh hơn với chi phí rẻ hơn.
"Công nghệ càng phức tạp thì càng dễ phát sinh vấn đề", ông nói. "Trong xung đột, khí tài tin cậy mới là thứ cần thiết".
Ukraine cũng đưa ra những cảnh báo tương tự. Serhiy Goncharov, giám đốc điều hành Hiệp hội các ngành Công nghiệp Quốc phòng Quốc gia Ukraine, đại diện cho khoảng 100 công ty trong nước, nhấn mạnh trong một cuộc xung đột kéo dài, việc phương Tây tập trung vào số lượng ít khí tài tối tân không phải hướng tiếp cận đúng đắn. Thay vào đó, cần số lượng lớn các loại vũ khí ở mức "dùng tốt".
Ngành công nghiệp quốc phòng đang phát triển nhanh chóng của Ukraine có cách vận hành khác biệt so với phần lớn phương Tây. Hệ thống này gồm hàng loạt công ty, trong đó có nhiều cơ sở quy mô nhỏ sản xuất các sản phẩm được nâng cấp thần tốc, đôi khi chỉ tính bằng giờ hoặc bằng ngày, ngay sát chiến trường, dựa trên những góp ý trực tiếp từ binh sĩ.
Điều này giúp các công ty có thể bắt đầu với những thiết kế đơn giản rồi liên tục cập nhật dựa trên phản hồi từ những người sử dụng chúng trên chiến trường.
Pháo binh Ukraine khai hỏa về phía quân đội Nga tại vùng Dnipropetrovsk, phía đông nam đất nước, hồi tháng 12/2025. Ảnh: Reuters
Lo ngại về tình hình an ninh, giới chức châu Âu đang thúc giục NATO tính toán lại cách thức mua sắm và phát triển vũ khí. Một trong những nhận thức quan trọng của họ là quân đội các nước phương Tây cần lượng lớn vũ khí giá rẻ và phải từ bỏ việc quá tập trung vào những hệ thống tối tân nhưng số lượng ít.
Các quan chức NATO cũng đã nêu lên vấn đề này, trong đó có Bộ trưởng Quốc phòng Đan Mạch Troels Lund Poulsen. Ông từng nói rằng "một trong những bài học" từ Ukraine là phương Tây cần lượng lớn vũ khí giá rẻ.
Điều này không đồng nghĩa rằng phương Tây sẽ không còn cần những loại vũ khí tối tân vốn là thế mạnh của họ. Tuy nhiên, trong một cuộc chiến quy mô lớn và kéo dài, các hệ thống như vậy có nguy cơ bị cạn kiệt và mất nhiều thời gian để thay thế, Poulsen nói.
Thiệt hại ở loạt căn cứ Trung Đông cho thấy Mỹ đã đánh giá thấp năng lực tiến công của Iran và không chuẩn bị đầy đủ cho xung đột.
Washington Post ngày 6/5 công bố kết quả phân tích 109 ảnh vệ tinh độ phân giải cao do truyền thông nhà nước Iran công bố, được chụp từ cuối tháng 2 đến ngày 14/4, trong đó cho thấy thiệt hại ở loạt căn cứ đồn trú của Mỹ ở Trung Đông.
Các bức ảnh được xác thực bằng cách so sánh với ảnh độ phân giải thấp do hệ thống vệ tinh Copernicus của Liên minh châu Âu (EU) chụp, cũng như ảnh vệ tinh độ phân giải cao của hãng Planet Labs có trụ sở ở Mỹ. 19 ảnh do Iran công bố đã bị loại vì không thể đưa ra kết luận rõ ràng sau khi so sánh.
"Không bức ảnh nào có dấu hiệu được chỉnh sửa", Washington Post cho hay.
Thiệt hại tại các căn cứ đồn trú của Mỹ ở Trung Đông trong ảnh vệ tinh do Iran công bố. Ảnh: Washington Post
Khi nghiên cứu riêng ảnh của Planet Labs, báo Mỹ xác định được thêm 10 công trình bị phá hủy hoặc hư hại, không xuất hiện trong ảnh do Iran công bố. Washington Post ghi nhận tổng cộng 217 công trình, 11 thiết bị quân sự đã bị phá hủy hoặc hư hại tại 15 căn cứ có lực lượng Mỹ đồn trú trong 6 tuần xung đột Trung Đông.
Những mục tiêu bị trúng đòn có nhà chứa máy bay, doanh trại, kho nhiên liệu, phi cơ, radar cảnh giới chủ chốt, tổ hợp phòng không Patriot và thông tin liên lạc. Hơn một nửa thiệt hại xảy ra tại trụ sở Hạm đội 5 hải quân Mỹ ở Bahrain và ba căn cứ tại Kuwait gồm Ali al-Salem, Arifjan và Buehring.
Một quan chức Mỹ cho biết những căn cứ ở Bahrain và Kuwait nằm trong số mục tiêu chịu thiệt hại nặng nhất, có khả năng do hai nước cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ để tấn công Iran. Một số quốc gia vùng Vịnh đã từ chối cho phép quân đội Mỹ thực hiện nhiệm vụ tấn công từ căn cứ trên lãnh thổ của mình.
"Mức độ tàn phá lớn hơn rất nhiều so với những gì mà chính phủ Mỹ công khai thừa nhận hay thông tin được công bố trước đây", Washington Post cho hay.
Trong những tuần đầu xung đột, một số hãng truyền thông đã công bố kết quả đánh giá thiệt hại đối với lực lượng Mỹ, trong đó New York Times phát hiện 14 cơ sở quân sự và trận địa phòng không Mỹ hứng đòn tập kích.
NBC News cuối tháng trước cho biết một tiêm kích F-5 Iran đã vượt qua lưới phòng không đa tầng của Mỹ và ném bom căn cứ Buehring ở Kuwait, thêm rằng 100 mục tiêu tại 11 căn cứ quân sự đã bị đánh trúng. CNN tuần trước đưa tin 16 cơ sở quân sự Mỹ bị hư hại.
Dù vậy, ảnh vệ tinh mà Washington Post phân tích cho thấy số lượng mục tiêu hứng đòn còn nhiều hơn mức trên. Theo giới chuyên gia, điều này cho thấy Mỹ đã "đánh giá thấp năng lực nhắm mục tiêu của Iran", chưa thích ứng với hình thức tác chiến bằng máy bay không người lái (UAV) hiện đại và chưa áp dụng biện pháp phòng vệ đầy đủ.
"Các cuộc tấn công của Iran rất chính xác. Không có hố va chạm nào do bắn trượt", Mark Cancian, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Mỹ, nhận định.
Vị trí các cơ sở quân sự Mỹ bị hứng đòn (màu vàng). Đồ họa: Washington Post
Dù vậy, một số thiệt hại có thể xảy ra sau khi lực lượng Mỹ đã rút khỏi căn cứ, nên nhiệm vụ bảo vệ các công trình ở đó không còn quá quan trọng. Cancian và các quan chức khác tin rằng những cuộc tấn công từ Iran không làm hạn chế đáng kể năng lực tập kích của Mỹ.
Chuyên gia của CSIS thêm rằng một vài thiệt hại dường như bắt nguồn từ quyết định có chủ ý hoặc biện pháp nghi binh.
"Để bảo toàn vũ khí đánh chặn đắt tiền, lực lượng Mỹ có thể đã chủ động để tên lửa đối phương lọt qua sau khi xác định rằng mục tiêu bị nhắm tới không quan trọng. Cũng không loại trừ khả năng giới chỉ huy Mỹ cố tình đánh lừa Iran bằng cách khiến những căn cứ đã được sơ tán trông giống như còn đầy đủ lực lượng", ông nói.
Nỗ lực xác định thiệt hại do Iran gây ra gặp nhiều khó khăn do Vantor và Planet Labs, hai trong số những nhà cung cấp ảnh vệ tinh thương mại lớn nhất của Mỹ, đã tuân thủ yêu cầu của Washington về hạn chế, trì hoãn hoặc ngừng vô thời hạn việc công bố ảnh vệ tinh chụp khu vực Trung Đông. Những hạn chế này được áp đặt chưa đầy hai tuần sau khi xung đột bùng phát.
Trong khi đó, truyền thông nhà nước Iran thường xuyên công bố ảnh vệ tinh độ phân giải cao kể từ đầu xung đột.
Hệ thống Patriot để lọt tên lửa Iran nhằm vào căn cứ ở Jordan trong video đăng ngày 2/4. Video: X/Clash Report
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, từ chối bình luận về thông tin.
Một phát ngôn viên Lầu Năm Góc bác bỏ nhận định cho rằng thiệt hại ở các căn cứ trên là nghiêm trọng và phản ánh thất bại của lực lượng Mỹ. Người này cho biết đánh giá về mức độ tàn phá là "quá trình phức tạp và có thể gây hiểu nhầm trong một số trường hợp", song từ chối cung cấp thông tin chi tiết.
Theo số liệu của quân đội Mỹ, tổng cộng 13 binh sĩ đã thiệt mạng trong xung đột Trung Đông, trong đó 7 người chết do các cuộc tập kích của Iran vào căn cứ Mỹ. Giao tranh cũng khiến hơn 400 binh sĩ Mỹ bị thương. Phần lớn đã quay trở lại làm nhiệm vụ sau vài ngày, song có ít nhất 12 trường hợp bị thương nghiêm trọng, Washington Post dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên cho biết.
Việc ông Trump cứng rắn rồi lại mềm mỏng với Iran khiến các đồng minh vùng Vịnh lo ngại Mỹ sẽ bỏ rơi khu vực để rút khỏi xung đột, theo giới phân tích.
Tổng thống Donald Trump hôm 4/5 bất ngờ thể hiện sự cứng rắn với Iran khi tuyên bố phát động chiến dịch "Dự án Tự do" nhằm hộ tống tàu hàng qua eo biển Hormuz. Ông cảnh báo Mỹ sẽ "xử lý kiên quyết" với mọi nỗ lực cản trở chiến dịch.
Hải quân Mỹ sau đó đã điều tàu chiến đi qua eo biển Hormuz, hộ tống hai tàu hàng treo cờ Mỹ rời khỏi vịnh Ba Tư an toàn, đồng thời tuyên bố bắn chìm 6 xuồng cao tốc Iran cũng như bắn hạ loạt tên lửa, máy bay không người lái (drone) nước này.
Iran đã phản ứng lại bằng cách phóng loạt tên lửa và drone vào cơ sở dầu mỏ Fujairah trọng yếu của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), gây hỏa hoạn lớn. Tehran cũng bị cáo buộc tấn công một số tàu thương mại gần eo biển Hormuz.
Khói đen bốc lên sau khi một chiếc máy bay không người lái đâm trúng bồn chứa nhiên liệu gần sân bay Dubai, UAE, hôm 16/3. Ảnh: AP
Hai quan chức Mỹ giấu tên nói với NBC News rằng quyết định phát động chiến dịch "Dự án Tự do" của ông Trump đã khiến các đồng minh ở vùng Vịnh bất ngờ.
Một quan chức Nhà Trắng nói rằng "các đồng minh trong khu vực đã được thông báo từ trước", nhưng một nhà ngoại giao Trung Đông lại cho hay Mỹ đã không phối hợp với Oman về "Dự án Tự do" cho tới tận sau khi ông Trump đưa ra tuyên bố. "Mỹ đã đưa ra tuyên bố rồi sau đó mới phối hợp với chúng tôi", nhà ngoại giao này chia sẻ.
Khi Iran phóng ba đợt tên lửa và drone vào UAE, một trong những đồng minh thân cận nhất của Mỹ tại Trung Đông, khiến nước này phải đóng cửa các trường học và loạt chuyến bay bị gián đoạn, ông Trump vẫn cho rằng đây chỉ là đợt tấn công nhỏ và không đưa ra lời chỉ trích nào với Tehran.
Dù giao tranh đã nổ ra, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth hôm 5/5 cho hay theo quan điểm của Washington, thỏa thuận ngừng bắn đạt được với Iran ngày 8/4 "chắc chắn vẫn có hiệu lực". Chỉ vài giờ sau đó, theo Bộ Quốc phòng Mỹ, Iran đã triển khai một đợt tấn công khác.
Arab Saudi đã phản ứng bằng cách thông báo với Washington rằng họ sẽ không cho phép quân đội Mỹ tiếp tục sử dụng căn cứ không quân Prince Sultan hoặc không phận nước này để hỗ trợ chiến dịch "Dự án Tự do".
"Vấn đề là mọi thứ đang diễn ra quá nhanh trong thời gian thực", quan chức giấu tên của Arab Saudi nói. Người này nói thêm Arab Saudi "rất ủng hộ các nỗ lực ngoại giao" của Pakistan nhằm làm trung gian cho một thỏa thuận giữa Iran và Mỹ để chấm dứt chiến tranh.
Cuộc điện đàm giữa ông Trump với Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman đã không giải quyết được bất đồng. Trước sự cứng rắn của Riyadh, Tổng thống Mỹ lại đổi ý, quyết định dừng chiến dịch "Dự án Tự do" chỉ sau một ngày phát động, dường như để khôi phục khả năng sử dụng căn cứ ở Arab Saudi cho quân đội Mỹ.
Sự chuyển hướng đột ngột này của ông Trump khiến các nhà phân tích hoài nghi về một chiến lược thống nhất của Mỹ với vấn đề Iran. "Tehran dường như sẵn sàng chấp nhận khả năng lệnh ngừng bắn bị phá vỡ bất cứ lúc nào, nhưng Mỹ thì không", Mahdi Ghuloom, chuyên gia tại tổ chức tư vấn Quỹ Nghiên cứu Quan sát viên (ORF) Trung Đông, trụ sở ở Dubai, nhận định. "Thế nên, lệnh ngừng bắn hiện nay về cơ bản là quyết định một chiều".
Theo bình luận viên Yaroslav Trofimov của WSJ, trước thái độ do dự bảo vệ đồng minh của Mỹ, các nước vùng Vịnh đang lo ngại Iran sẽ tin rằng việc tiếp tục leo thang hành động cứng rắn sẽ mang lại lợi ích cho họ, bởi ông Trump dường như quá quyết tâm rút khỏi cuộc chiến đến mức sẽ không quan tâm đến những cuộc tấn công mới từ Tehran nhằm vào các đồng minh với Mỹ trong khu vực.
Kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2, các lãnh đạo Iran thường xuyên nhắc lại câu nói của cựu tổng thống Ai Cập Hosni Mubarak rằng "những ai lấy nước Mỹ làm áo che thân thực chất đều trần trụi".
Các nhà ngoại giao cho biết sau khi Tehran tái khởi động những đợt tấn công bằng tên lửa và drone hồi đầu tuần, UAE cùng hàng loạt quốc gia vùng Vịnh khác có lẽ bắt đầu cảm thấy nhận định của ông Mubarak phần nào chính xác.
Dania Thafer, giám đốc tổ chức tư vấn Diễn đàn vùng Vịnh Quốc tế, cho rằng UAE, quốc gia đã hứng chịu 2.838 tên lửa và drone kể từ tháng 2, cùng các nước vùng Vịnh khác đang trở thành nạn nhân do quyết định tấn công Iran của Mỹ và Israel.
Khói bốc lên từ khu công nghiệp dầu mỏ Fujairah của UAE sau một cuộc tấn công của Iran hôm 4/5. Ảnh: Reuters
"Dưới góc nhìn của các quốc gia vùng Vịnh, có vẻ như Mỹ không ưu tiên an ninh của họ và về cơ bản đã bỏ mặc họ", Thafer nói. "Nếu Mỹ không đáp trả, phía Iran sẽ kết luận rằng Mỹ không muốn quay lại xung đột và điều này chắc chắn sẽ làm suy yếu khả năng răn đe".
Theo Jason Greenblatt, cựu đặc phái viên Nhà Trắng tại Trung Đông, trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ vẫn bế tắc, chưa thể khẳng định thái độ kiềm chế của Tổng thống Trump sẽ kéo dài.
"Những đợt tấn công của Iran cho thấy họ đang thăm dò giới hạn. Câu hỏi đặt ra là họ sẽ lấn tới đến mức độ nào trước khi vấp phải phản ứng từ Mỹ", ông cho hay. "Đây là trò chơi mạo hiểm khi đối đầu một Tổng thống luôn có những kỳ vọng rõ ràng và kiên quyết thực thi chúng".
Về lâu dài, việc Tổng thống Trump nhân nhượng trước hành động từ Iran bằng cách dừng chiến dịch "Dự án Tự do" sẽ đặt ra câu hỏi liệu các căn cứ của Mỹ trên khắp thế giới là tài sản đảm bảo an ninh hay là một gánh nặng đối với các quốc gia sở tại.
"Nếu trước đây bạn tưởng có thể dùng tiền mua đảm bảo an ninh của Mỹ thì nay bạn sẽ thấy các căn cứ của Mỹ có thể khiến bạn bị vạ lây", Edward Stringer, cựu trung tướng không quân, nguyên giám đốc tác chiến tại Bộ Quốc phòng Anh, nói.
Đến nay, Iran dường như tự tin rằng thời gian đang ủng hộ họ khi lệnh phong tỏa eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn và càng gây sức ép với chính quyền Trump, họ sẽ càng thu được nhiều nhượng bộ.
"Chúng tôi hiểu rõ Mỹ không thể chịu đựng tình trạng như hiện nay kéo dài, trong khi chúng tôi thậm chí còn chưa bắt đầu", Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf viết trên X.
Theo chuyên gia Ellie Geranmayeh từ Hội đồng Đối ngoại châu Âu, các lãnh đạo theo đường lối cứng rắn, trưởng thành từ Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hiện nay tin rằng lối hành xử thận trọng của thế hệ đi trước là một sai lầm. Do đó, thay vì tiếp tục chịu đựng lệnh phong tỏa đường biển của Mỹ, họ đã chọn cách leo thang căng thẳng nhưng vẫn giữ ở mức dưới ngưỡng một cuộc chiến tổng lực.
"Luật chơi đã thay đổi. Thời kỳ kiên nhẫn chiến lược đã chấm dứt và Tehran không còn nề hà việc ra đòn trước nữa", Geranmayeh nhận định. "Đây dường như là giai đoạn thăm dò, khi họ muốn xem việc leo thang căng thẳng có thể giúp thiết lập ranh giới đỏ của riêng mình đến đâu, đồng thời vạch ra giới hạn xem ông Trump sẽ quyết liệt tới mức nào".
UAE tất nhiên sẽ không chịu ngồi yên. Quốc gia này sở hữu lực lượng không quân hùng hậu, đủ sức đánh sâu vào nội địa Iran, và cũng từng tuyên bố bảo lưu quyền đáp trả trước bất kỳ "hành động gây hấn vô cớ nào từ phía Tehran". Dù vậy, các nhà ngoại giao cho rằng UAE khó có khả năng đơn phương động binh nếu không được Mỹ hỗ trợ, ít nhất là trong tương lai gần.
"Mọi hành động đều được tính toán kỹ lưỡng về hiệu quả chiến lược. Phản ứng nóng nảy chỉ là cách làm theo bản năng và đó không phải phong cách của UAE", Mohammed Baharoon, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Công B'Huth tại Dubai, nhận xét.
Iran nhắm vào UAE do nước này ngày càng thắt chặt hợp tác với Israel. Đồng thời, theo Mehran Haghirian, giám đốc nghiên cứu tại tổ chức tư vấn Bourse & Bazaar Foundation, trụ sở tại Anh, Iran cũng đang tìm cách khai thác rạn nứt giữa UAE và Arab Saudi liên quan đến các cuộc chiến tại Yemen và Sudan.
"Mối liên minh với Israel là lý do khiến UAE trở thành quốc gia duy nhất trong Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh bị Iran nhắm tới", ông nói.
Vị trí eo biển Hormuz và các nước trong khu vực. Đồ họa: Guardian
Theo Hamad Althunayyan, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Kuwait, mối đe dọa chiến lược từ Iran cùng nỗi hoài nghi về dự định tương lai của chính quyền Trump có thể sẽ buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải tạm gác lại những hiềm khích bấy lâu, ít nhất là trong tương lai gần.
"Những hành động của Iran là phép thử đối với thỏa thuận ngừng bắn, mối đoàn kết của Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh và quyết tâm của Mỹ", ông đánh giá. "Tuy nhiên, các quốc gia vùng Vịnh sẽ không chấp nhận ngồi yên trước những hành vi mà Iran đang cố tình biến thành điều bình thường".
Ông Zelensky cho hay chính Nga đã quyết định khước từ các nỗ lực ngừng bắn bằng cách tiếp tục thực hiện hàng chục cuộc tấn công vào Ukraine.
"Lựa chọn của Nga rõ ràng là bác bỏ lệnh ngừng bắn cũng như nỗ lực cứu tính mạng người dân", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky viết trên mạng xã hội ngày 6/5.
Ông Zelensky trước đó đề xuất tạm dừng giao tranh bắt đầu từ nửa đêm 6/5, nhằm đáp lại đề nghị ngừng bắn mà Tổng thống Nga Vladimir Putin đưa ra cho ngày 8-9/5, dịp Moskva kỷ niệm Ngày Chiến thắng trong Thế chiến II, và hy vọng Kiev làm điều tương tự. Tuy nhiên, phía Nga không bình luận hay tuyên bố sẽ tuân thủ lời kêu gọi ngừng bắn của Kiev.
"Trong lúc có chiến tranh và người dân bị thương vong mỗi ngày, đó không phải lúc để tổ chức ăn mừng", ông Zelensky cho hay, mô tả động thái của Moskva là "sự khước từ hòa bình".
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Kiev ngày 26/4. Ảnh: AFP
Kiev hôm nay cho hay Nga đêm qua phóng hơn 100 máy bay không người lái (drone) tấn công miền đông và miền nam Ukraine, một ngày sau khi các cuộc oanh tạc của Nga khiến gần 30 người thiệt mạng. Tổng thống Ukraine cáo buộc phía Nga đã có 1.820 lần vi phạm lệnh ngừng bắn đơn phương của Ukraine tính đến trưa ngày 6/5.
Kyiv Independent dẫn lời một quan chức cấp cao Ukraine giấu tên cho hay Kiev không có lý do để tuân thủ đề xuất ngừng bắn đơn phương của Nga vào ngày 8-9/5.
Một chỉ huy Ukraine giấu tên ở tiền tuyến nói với AFP rằng cường độ hoạt động quân sự của Nga "vẫn ở mức cũ", bất chấp đề xuất ngừng bắn của Kiev. Ông cho biết đơn vị của mình cũng đang nỗ lực đáp trả.
Bộ Quốc phòng Nga hôm nay cho biết lực lượng của họ đã bắn hạ 53 máy bay không người lái của Ukraine trong đêm. Tuy nhiên, cơ quan này không cho biết liệu có drone của Ukraine tấn công Nga sau khi đề xuất ngừng bắn của Ukraine có hiệu lực hay không.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chính sách tại Hội đồng các vấn đề thế giới của Ấn Độ, nêu 5 định hướng hợp tác lớn cho quan hệ giữa hai nước.
Trong bài phát biểu hôm nay tại Hội đồng các vấn đề thế giới của Ấn Độ, cơ quan nghiên cứu chiến lược hàng đầu và uy tín bậc nhất, có vai trò tiên phong trong định hình chính sách đối ngoại của Ấn Độ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chia sẻ quan điểm về quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường Việt Nam - Ấn Độ với phương châm chia sẻ tầm nhìn, hội tụ chiến lược và hợp tác thực chất.
Lãnh đạo Việt Nam cho hay dựa trên nền tảng tin cậy và gắn bó, quan hệ hai nước từng bước được định hình và phát triển, không ngừng được mở rộng và làm sâu sắc trong những năm qua, theo Bộ Ngoại giao. Hai bên đều đang hướng đến những mục tiêu phát triển mới và đang bước vào bối cảnh mới khi thế giới đang biến đổi nhanh chóng, sâu sắc chưa từng có, đồng thời cũng mở ra các cơ hội mới.
"Bối cảnh mới, yêu cầu mới của giai đoạn phát triển mới của mỗi nước đòi hỏi chúng ta phải củng cố, đổi mới và đưa quan hệ Việt Nam - Ấn Độ phát triển lên tầm cao mới", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chính sách tại Hội đồng các vấn đề thế giới của Ấn Độ tại thủ đô New Delhi ngày 6/5. Ảnh: TTXVN
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu ra 5 định hướng trọng tâm để đưa quan hệ hợp tác Việt Nam - Ấn Độ sang tầm mức mới, theo hướng khai phá tiềm năng, mở ra không gian, lĩnh vực mới.
Đầu tiên là hai bên cần củng cố và làm sâu sắc hơn nữa tin cậy chiến lược. Đây là điều kiện để duy trì quan hệ ổn định, cũng là nền tảng để thúc đẩy hợp tác hiệu quả và cùng ứng phó với các thách thức chung.
Hai nước cần tiếp tục tăng cường trao đổi toàn diện ở các kênh, cũng như mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược, gồm có an ninh - quốc phòng.
Việt Nam và Ấn Độ cũng cần nâng cao hiệu quả hành động, phối hợp lập trường trong các diễn đàn đa phương bao gồm ASEAN, Liên Hợp Quốc, phong trào Không liên kết, đặc biệt là trong bối cảnh khu vực và quốc tế đang diễn biến phức tạp.
Thứ hai là mở rộng dư địa kết nối, gia tăng kết nối phát triển, tạo thêm động lực cho liên kết khu vực, trong đó phát triển các kết nối về hạ tầng, logistics, số hóa và chuỗi giá trị là mắt xích quan trọng.
Việt Nam sẵn sàng hợp tác về dược phẩm với Ấn Độ, hoan nghênh các hãng dược Ấn Độ đầu tư sản xuất dược phẩm tại Việt Nam cho thị trường Đông Nam Á.
Hai bên sẽ mở rộng cơ chế kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp và địa phương thông qua các diễn đàn hợp tác và chương trình xúc tiến đầu tư; từ đó chuyển hóa các định hướng hợp tác thành những dự án cụ thể gắn với từng ngành, từng địa phương và từng chuỗi giá trị.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, quan hệ Việt Nam - Ấn Độ là một trục kết nối chiến lược giữa Đông Nam Á và Nam Á. Thông qua quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường giữa hai nước, khuôn khổ ASEAN - Ấn Độ, hợp tác Mekong - Sông Hằng, cũng như các sáng kiến kết nối khu vực, hai nước có thể đóng góp vào việc củng cố không gian hợp tác rộng mở, bao trùm và năng động.
Thứ ba là nâng tầm và tăng tốc hợp tác khoa học, đổi mới sáng tạo và công nghệ chiến lược thành trụ cột trọng yếu trong quan hệ hợp tác Việt Nam - Ấn Độ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã trở thành động lực chính của tăng trưởng, nhân tố mới quyết định sức mạnh tổng hợp, năng lực cạnh tranh quốc gia; đòi hỏi những hình thức hợp tác sâu hơn, đa dạng hơn trong các lĩnh vực định hình tương lai như kinh tế số, dữ liệu, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.
Việt Nam đặc biệt coi trọng hợp tác với Ấn Độ trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, nhất là trong các lĩnh vực chiến lược như công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số.
Hai bên có thể thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực này không chỉ ở cấp định hướng mà ngay tại cấp thực thi, thông qua việc xác định rõ các lĩnh vực mũi nhọn và mô hình triển khai; thiết lập các chương trình hợp tác giữa các trung tâm nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, gắn với đào tạo và dịch chuyển nguồn nhân lực chất lượng cao giữa hai nước.
Lan tỏa các giá trị văn hóa - xã hội, tăng cường giao lưu nhân dân cũng là một định hướng quan trọng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng hai bên cần chú trọng, bởi sự gắn bó giữa con người với con người, xã hội với xã hội cũng góp phần làm nên sức sống lâu bền của quan hệ giữa các quốc gia.
Năm 2025 ghi nhận gần một triệu lượt khách du lịch giữa Việt Nam và Ấn Độ, cho thấy mức độ kết nối ngày càng sâu rộng giữa hai nước, nhưng vẫn còn nhỏ bé so với tiềm năng dân số, tiềm lực kinh tế hai nước.
Để tăng cường hợp tác trong lĩnh vực này, hai bên cần tăng cường hợp tác giáo dục - đào tạo, văn hóa, du lịch, kết nối địa phương và giao lưu nhân dân, đặc biệt là giữa thế hệ trẻ.
Cuối cùng, Việt Nam và Ấn Độ cần chung tay kiến tạo và củng cố không gian hòa bình, ổn định bởi hai bên đều thấu hiểu sâu sắc giá trị của hòa bình. Hòa bình không chỉ là vắng bóng chiến tranh, mà còn là sự tạo dựng, củng cố các điều kiện cấu trúc, thể chế và văn hóa để thúc đẩy hòa bình bền vững, công lý và thịnh vượng của con người.
"Hòa bình cũng không phải là mặc nhiên sẵn có, mà là kết quả của đối thoại chân thành, của trách nhiệm trong ứng xử giữa các quốc gia và của sự tôn trọng kiên định các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
