Hạ tầng châu Âu bộc lộ nhiều hạn chế trước nhiệt độ cực đoan, khi khu vực liên tiếp đối mặt những đợt nắng nóng kỷ lục.
Tây Âu đang hứng chịu đợt nắng nóng gay gắt, gây gián đoạn cuộc sống ở nhiều nước. Pháp ngày 23/6 ghi nhận nhiệt độ trung bình toàn quốc cao kỷ lục, một số khu vực thậm chí vượt 44 độ C. Cơ quan thời tiết Tây Ban Nha AEMET cho biết nhiệt độ tại vùng Andujar ở miền nam nước này cùng ngày đã vượt 45 độ C.
Hàng trăm trường học ở Anh phải đóng cửa hoặc rút ngắn thời gian học. 23 nước ban hành cảnh báo khẩn cấp về nguy cơ đối với sức khỏe, trong đó Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ và Luxembourg ở mức nghiêm trọng nhất. Tại Pháp, ít nhất 40 người đã thiệt mạng do đuối nước khi ra sông hồ giải nhiệt.
"Châu Âu nóng lên nhanh nhất thế giới, với tốc độ tăng nhiệt gấp 2-3 lần trung bình toàn cầu, nhưng lại chưa chuẩn bị tương xứng cho thực tế mới này. Phần lớn cơ sở hạ tầng của khu vực không được thiết kế để đối phó với các đợt nắng nóng cực đoan", Laura Paddison, cây viết chuyên về khí hậu của CNN, cho biết.
Bảng thông báo nhiệt độ bên ngoài một nhà thuốc tại Toulouse, Pháp ngày 22/6. Ảnh: AFP
Châu Âu suốt nhiều thập kỷ được xem là khu vực có khí hậu tương đối ôn hòa. Do đó, các quốc gia ở châu lục này xây dựng hệ thống giao thông, trường học, mạng lưới điện và nhiều công trình công cộng dựa trên giả định rằng các giai đoạn nhiệt độ cao hiếm khi xuất hiện và nếu có thì cũng không kéo dài.
Hạn chế về hạ tầng ở các nước châu Âu bắt đầu bộc lộ khi nhiệt độ vượt 40 độ C trong nhiều ngày liên tiếp. Đường ray tàu điện và dây điện trên cao giãn nở dưới nắng nóng, khiến chúng dễ bị biến dạng hoặc chùng xuống, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn vận hành.
Pháp và Bỉ đã cắt giảm số chuyến tàu ngay từ đầu tuần nhằm giảm nguy cơ sự cố. Một số đơn vị khai thác đường sắt tại Anh cũng điều chỉnh lịch trình, giảm số chuyến và kéo dài thời gian di chuyển, tàu phải chạy chậm hơn để đảm bảo an toàn.
Nắng nóng cực đoan còn gây áp lực lên hệ thống điện châu Âu, khi nhu cầu sử dụng năng lượng để làm mát tăng. Trong đợt nóng đầu mùa hè 2025, Pháp ghi nhận mức đỉnh tiêu thụ điện buổi tối tăng khoảng 25% so với bình thường do nhu cầu sử dụng điều hòa, dù tỷ lệ hộ gia đình có điều hòa không quá cao.
Theo euronews, sự tăng vọt theo thời điểm như vậy gây áp lực lớn lên lưới điện châu Âu, vốn được thiết kế cho nhu cầu ổn định hơn.
"Không nơi nào thực sự được chuẩn bị cho những tác động của biến đổi khí hậu. Toàn bộ cơ sở hạ tầng và cách thức vận hành xã hội của chúng ta đều được xây dựng trong bối cảnh khí hậu tương đối ổn định, nhưng thực tế đó đang nhanh chóng thay đổi", Peter Thorne, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu ICARUS, Đại học Maynooth, Ireland, cho biết.
Tại nhiều quốc gia châu Âu, đặc biệt ở khu vực phía bắc, nhà ở từ lâu được xây dựng với mục tiêu giữ ấm vào mùa đông. Các công trình thường có lớp cách nhiệt dày, cửa sổ kín. Những đặc điểm này giúp tiết kiệm năng lượng sưởi ấm trong mùa lạnh, nhưng lại trở thành bất lợi khi nhiệt độ tăng cao kéo dài.
Vào mùa hè, nhiệt lượng hấp thụ trong ngày có thể bị giữ lại trong nhà nhiều giờ liền. Khi nhiệt độ ban đêm không giảm đáng kể, lượng nhiệt tích tụ ngày càng lớn, khiến môi trường sống trở nên ngột ngạt hơn sau mỗi ngày nắng nóng.
Khách mời dùng ô che nắng để xem một show trình diễn thời trang ngoài trời ở Milan ngày 22/6. Ảnh: AP
Theo Timur Dogan, phó giáo sư kiến trúc tại Đại học Cornell, Mỹ, yếu tố nguy hiểm nhất không hoàn toàn là nhiệt độ ngoài trời. "Thứ thực sự gây hại là lượng nhiệt bị giữ lại bên trong ngôi nhà", ông Dogan nói.
Ông cho biết cơ thể con người cần thời gian để phục hồi sau khi tiếp xúc với nhiệt độ cao. Tuy nhiên, khi không gian sống vẫn nóng hầm hập vào ban đêm, khả năng tự điều chỉnh thân nhiệt bị suy giảm, làm tăng nguy cơ kiệt sức và các vấn đề sức khỏe liên quan đến nhiệt.
Thách thức càng lớn hơn khi điều hòa không khí vẫn chưa phổ biến tại châu Âu. Số liệu cho thấy chỉ khoảng 20% hộ gia đình tại lục địa này có điều hòa. Trong nhiều năm, khí hậu ôn hòa khiến việc lắp đặt hệ thống làm mát không được xem là nhu cầu thiết yếu như tại nhiều khu vực khác trên thế giới.
Khi các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn, hạn chế này ngày càng rõ rệt. Người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh nền được đánh giá là nhóm dễ tổn thương nhất. Chính quyền một số thành phố ở Pháp đã mở các trung tâm tránh nóng khẩn cấp nhằm hỗ trợ những người không có điều kiện làm mát tại nhà.
Giáo sư Friederike Otto, chuyên gia tại Đại học Hoàng gia London, nắng nóng cực đoan cần được nhìn nhận là mối đe dọa ngày càng lớn đến sức khỏe cộng đồng. Bà cho rằng những gì đang xảy ra không nằm ngoài dự báo khoa học.
"Đây là biến đổi khí hậu. Đây là hệ quả từ các hoạt động của con người. Đây không phải do El Nino", bà nói.
Nhiệt độ tại các nước Tây Âu ngày 23/6. Đồ họa: Guardian
Nhiều nhà khoa học nhận định các đợt nắng nóng trong tháng 5 và tháng 6 có thể chỉ là khởi đầu của một mùa hè đặc biệt nóng tại châu Âu. Điều đó đồng nghĩa các quốc gia trong khu vực sẽ phải đẩy nhanh nỗ lực thích ứng với điều kiện khí hậu mới.
Giáo sư Hugh Montgomery thuộc Đại học College London cho rằng những gì đang diễn ra hiện nay chưa phải là mức cực đoan cuối cùng của xu hướng nóng lên của khí hậu.
"Chúng ta mới chỉ đang ở giai đoạn khởi đầu của một cuộc khủng hoảng lớn hơn", ông Montgomery nói.
Ông Thorne chung quan điểm, thêm rằng châu Âu đang bước vào giai đoạn "gánh chịu hậu quả từ hai thế kỷ phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch". "Những thách thức phía trước sẽ không hề đơn giản", ông Thorne cảnh báo.
Như Tâm (Theo CNN, euronews, Reuters)
