Thách thức chồng chất với tân tổng tư lệnh Ukraine
Được bổ nhiệm chức tổng tư lệnh quân đội sau loạt sóng gió chính trị, tướng Drapatyi phải tìm lời giải cho hàng loạt thách thức chiến trường cam go.
Ngày 9/5/2014, thiếu tá Mykhailo Drapatyi, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 2, Lữ đoàn Cơ giới 72 quân đội Ukraine, chỉ huy một xe thiết giáp 13 tấn lao qua hàng rào chướng ngại vật của lực lượng ly khai thân Nga ở thành phố Mariupol, tỉnh Donetsk.
Hình ảnh thiếu tá Drapatyi dẫn đầu đoàn xe thiết giáp tới tăng viện cho đồn cảnh sát bị phe ly khai ở Mariupol bao vây đã nhanh chóng lan truyền, biến chỉ huy trẻ tuổi này thành biểu tượng cho tinh thần kháng cự của Ukraine.
Khoảnh khắc đoàn thiết giáp do Drapatyi chỉ huy lao qua hàng rào chướng ngại vật ở Mariupol ngày 9/5/2014. Video: BS TV
Giờ đây, sĩ quan đó đã được phong hàm thiếu tướng, trở thành tổng tư lệnh quân đội Ukraine giữa thời điểm chuyển giao chính trị và quân sự đầy biến động, trong một cuộc xung đột mà một thập kỷ trước khó ai có thể hình dung ra.
Đây là cuộc chiến vừa tiêu hao lực lượng vừa đua tranh công nghệ cao, nơi sự sống còn phụ thuộc vào việc bên nào thích ứng nhanh hơn và phối hợp tốt hơn các khí tài liên tục cải tiến vào thực tế chiến đấu khốc liệt hàng ngày dưới những vùng trời dày đặc máy bay không người lái (drone).
Tướng Drapatyi, 43 tuổi, được Tổng thống Volodymyr Zelensky bổ nhiệm làm tổng tư lệnh quân đội Ukraine vào tối 21/7, thay thế tướng Oleksandr Syrsky, 60 tuổi. Ông đại diện cho thế hệ chỉ huy quân sự mới của Ukraine, những người được cho là nhạy bén hơn với tư duy tác chiến hiện đại.
Drapatyi là một trong những kiến trúc sư chủ chốt xây dựng "phòng tuyến drone" của Ukraine. Thay vì dựa vào hệ thống chiến hào đòi hỏi bộ binh phải liên tục trấn giữ, Ukraine thiết lập một "vùng tiêu diệt" trải dài ngay sau tiền tuyến, kết hợp giữa drone trinh sát, drone tấn công và robot chiến đấu tự động, giúp giảm đáng kể tổn thất sinh mạng binh sĩ.
Chiến thuật trên đã góp phần làm chậm đà tiến của lực lượng Nga, giúp Ukraine lần đầu tiên sau nhiều năm giành lại thế chủ động ở một số khu vực trên tiền tuyến. Nó cũng thắp lại hy vọng cho một đất nước đã mệt mỏi vì chiến sự, với hàng chục nghìn lính tử trận.
Thách thức chồng chất
Dù tình hình chiến trường gần đây có những tiến triển tích cực đối với Ukraine, đặc biệt là các đợt tập kích tầm xa vào Crimea và sâu bên trong lãnh thổ Nga, giới phân tích cảnh báo Kiev cần đảm bảo quá trình chuyển giao quyền lực trong giới chỉ huy quân đội diễn ra suôn sẻ để duy trì lợi thế.
Thách thức càng thêm chồng chất bởi hoàn cảnh dẫn đến việc tướng Syrskyi bị cách chức. Ukraine rơi vào sóng gió kể từ khi Tổng thống Zelensky sa thải Bộ trưởng Quốc phòng được lòng dân Mykhailo Fedorov vào tuần trước. Ông Fedorov, 35 tuổi, từng bất đồng với tướng Syrsky về chiến lược tác chiến, trong đó có mức độ phụ thuộc vào drone và robot.
Hàng nghìn người biểu tình đã xuống đường phản đối việc Tổng thống Zelensky đứng về phía tướng Syrsky. Trong suốt 6 ngày, đám đông chuyển từ yêu cầu phục chức cho ông Fedorov sang đòi sa thải ông Syrsky. Tối 21/7, ông Zelensky đã chấp thuận nguyện vọng đó khi thay tướng Syrsky bằng tướng Drapatyi, người vốn ủng hộ ông Fedorov vì có cùng tư duy tác chiến hiện đại.
"Mối nguy hiện nay là việc thay đổi bộ chỉ huy sẽ tạo ra một giai đoạn bất ổn trong lúc các lãnh đạo mới còn đang bắt nhịp và lực lượng Nga có thể tận dụng điều đó", Mick Ryan, cựu tướng quân đội Australia, hiện công tác tại Viện nghiên cứu Lowy, trụ sở ở Sydney, nhận xét.
"Thách thức đầu tiên với bộ máy chỉ huy mới là đảm bảo việc cải tổ không làm chậm nhịp độ tác chiến cả trên tiền tuyến lẫn các chiến dịch tấn công sâu trên lãnh thổ Nga hay đà đổi mới của quân đội Ukraine", ông nói thêm.
Thiếu tướng Mykhailo Drapatyi trong một cuộc phỏng vấn hồi năm ngoái. Ảnh: AFP
Tướng Drapatyi còn phải giải quyết những bất cập trong hệ thống tuyển quân của Ukraine, đồng thời chuẩn bị ứng phó nguy cơ Nga triển khai đợt động viên quân mới.
Bên cạnh đó, ông cũng phải bảo vệ mạng lưới năng lượng Ukraine trước chiến dịch tập kích mùa đông sắp tới từ Nga, vừa phải chặn đà tiến của Moskva tại các thành phố còn lại ở vùng Donbass, miền đông Ukraine.
Quyết định miễn nhiệm Bộ trưởng Fedorov của Tổng thống Zelensky cũng làm lộ rõ rạn nứt trong giới lãnh đạo Ukraine về việc điều hành chiến sự, một bài toán mà bộ chỉ huy mới sẽ phải tìm cách tháo gỡ.
Hiện chưa rõ ông Fedorov sẽ đảm nhận vai trò gì trong tương lai, nhưng Tổng thống Zelensky đã đề nghị giao cho ông những vị trí khác trong bộ máy chính quyền. Tuy nhiên, Fedorov khẳng định mình chỉ muốn quay lại ghế Bộ trưởng Quốc phòng để hoàn thành những cải cách dang dở.
Về phía tướng Drapatyi, việc ứng xử với Văn phòng Tổng thống đòi hỏi những tính toán khéo léo và cân bằng. Ông sẽ phải dung hòa giữa một bên là giữ vững quyền tự chủ tác chiến mà lực lượng cải cách hướng tới và một bên là thích ứng với thói quen chỉ đạo trực tiếp của Tổng thống Zelensky, Taras Chmut, nhà phân tích quân sự nổi tiếng ở Kiev, bình luận.
Việc tướng Syrsky thường sẵn sàng tuân theo các chỉ thị giúp ông trở thành đối tác dễ làm việc của Tổng thống Zelensky. Nhưng trái lại, tướng Drapatyi lên nắm quyền với động lực hậu thuẫn từ phe cải cách, những người đòi hỏi phải xóa bỏ lối chỉ huy áp đặt và cứng nhắc từ trên xuống.
"Khó khăn sẽ lớn hơn nhiều so với những gì ông ấy hình dung", Valerii Zaluzhnyi, cựu tổng tư lệnh quân đội Ukraine từng bị ông Zelensky cách chức vào năm 2024 sau khi hai bên bất đồng về việc động viên quân và chiến lược phản công, nhận xét về những thách thức mà tướng Drapatyi có thể phải đối mặt.
Theo Chmut, cuộc chiến thực sự ở Kiev nằm ở khâu mua sắm quốc phòng: Ukraine sẽ mua gì cho quân đội bằng ngân sách của mình lẫn viện trợ từ đối tác và những tập đoàn quốc phòng lớn nào sẽ bị mất nguồn thu từ đợt cải tổ lần này. Tướng Drapatyi sẽ khó can thiệp sâu vào những quyết định đó, cũng như vào các nỗ lực mà ông Fedorov đã khởi xướng nhằm chống tham nhũng và đẩy mạnh mua sắm vũ khí hiện đại.
Binh sĩ thuộc Lữ đoàn Pháo binh Độc lập 148 Zhytomyr của quân đội Ukraine khai hỏa pháo tự hành CAESAR tại tỉnh Dnipropetrovsk hồi tháng 6. Ảnh: AFP
Hy vọng
Liudmyla Buimister, nghị sĩ độc lập từng là chỉ huy lực lượng đặc nhiệm Ukraine, kỳ vọng tướng Drapatyi sẽ thay đổi tư duy làm việc ở bộ chỉ huy, chấm dứt nạn can thiệp quá sâu của các chính trị gia vào quyết định ngoài chiến trường và giúp việc điều quân trở nên bài bản, thống nhất hơn.
Tướng Drapatyi được cho là sẽ tiếp tục thúc đẩy nhiều sáng kiến công nghệ mà Fedorov từng theo đuổi.
Jack Watling, nhà phân tích tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI) ở London, nhận định việc thay tướng có thể mở đường cho đề xuất của ông Fedorov về việc dùng dữ liệu để nâng cao hiệu quả tác chiến cho quân đội trở thành hiện thực.
Tướng Drapatyi cũng được kỳ vọng sẽ trao quyền cho các chỉ huy cấp dưới chủ động quyết định theo tình hình thực tế ngoài chiến trường. Dưới thời tướng Syrsky, các sĩ quan cấp dưới thường bất bình vì bị chỉ huy can thiệp quá sâu. Họ chỉ có thể thay đổi chiến thuật tác chiến hay rút quân khỏi những vị trí nguy hiểm sau khi Bộ Tổng tham mưu gật đầu.
Trong bối cảnh thiếu quân, tướng Drapatyi, cũng như ông Fedorov, cho rằng nguyên nhân chính nằm ở bộ máy cồng kềnh, khâu huấn luyện yếu kém và nạn tham nhũng, chứ không phải do thiếu người. Ukraine kỳ vọng một làn gió mới ở bộ chỉ huy tối cao sẽ vực dậy tinh thần công chúng, khiến người dân tự nguyện lên đường nhập ngũ nhiều hơn.
"Chúng tôi đã bắt đầu thấy tinh thần của binh sĩ lẫn người dân phấn chấn hơn", Buimister nói.
"Ai nấy đều hết sức phấn khởi, tạo ra một nguồn động lực tinh thần rất khó tả", thượng sĩ Andrii Klymenko, 45 tuổi, người đang tham chiến ở mặt trận phía nam Ukraine, cho hay. "Tinh thần phấn khởi đó đến từ niềm tin rằng lối chỉ đạo cũ kiểu 'máy nghiền thịt' đã được thay thế bằng một lối lãnh đạo thực chiến đúng nghĩa".
Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, AP)
