An ninh Nga cho hay nghi phạm bắn nhiều phát súng vào tướng Vladimir Alekseyev đã bị bắt ở Dubai và đang bị dẫn độ về nước.
Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) ngày 8/2 thông báo Lyubomir Korba, quốc tịch Nga, là nghi phạm thực hiện vụ ám sát trung tướng Vladimir Alexeyev, phó cục trưởng Tổng cục Tình báo Quốc phòng Nga (GRU).
FSB cho biết Korba đã bị bắt tại Dubai và đang bị dẫn độ về Nga. Hiện chưa rõ động cơ của nghi phạm.
Trung tướng Vladimir Alekseyev, phó cục trưởng Tổng cục Tình báo Quốc phòng Nga. Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga
Ông Alexeyev bị ám sát tại tòa chung cư trên đường Volokolamsk ở thủ đô Moskva hôm 6/2. Ông trúng nhiều phát đạn, trong đó ba phát ở ngực, được đưa đi cấp cứu và đã qua cơn nguy kịch.
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cáo buộc Kiev đứng sau "cuộc tấn công khủng bố", nhấn mạnh đây là nỗ lực nhằm làm chệch hướng đàm phán hòa bình giữa Nga, Ukraine và Mỹ. Kiev khẳng định không liên quan đến vụ nổ súng.
Vụ ám sát xảy ra một ngày sau khi phái đoàn Nga và Ukraine gặp nhau tại Abu Dhabi, nơi cả hai phía đều tuyên bố có tiến triển trong đàm phán hòa bình. Cấp trên của ông Alexeyev, Igor Kostyukov, Cục trưởng GRU, dẫn đầu phái đoàn Nga.
Tướng Alekseyev, 64 tuổi, giữ chức Phó cục trưởng GRU từ năm 2011. Ông bị phương Tây trừng phạt do cáo buộc liên quan đến các cuộc tấn công mạng và vai trò trong vụ đầu độc cựu điệp viên Nga Sergei Skripal tại Anh năm 2018.
Khi lực lượng an ninh tư nhân Wagner tiến hành cuộc nổi loạn hồi tháng 6/2023, tướng Alekseyev là một trong những quan chức cấp cao được cử đến đàm phán với ông trùm Yevgeny Prigozhin. Tướng Alekseyev cũng từng chỉ huy các hoạt động tình báo trong thời gian Nga tiến hành chiến dịch ở Syria để hỗ trợ chính quyền tổng thống Bashar al-Assad. Ông đã được trao huân chương Anh hùng nước Nga, phần thưởng cao quý nhất, vì đóng góp cho chiến dịch của Nga tại Syria.
Dự án phòng thủ Vòm Vàng của Mỹ đang gặp khó do thiếu kế hoạch chi tiết cùng những rủi ro chính trị, dù ngân sách nhiều tỷ USD đã sẵn sàng.
Tổng thống Donald Trump đầu năm ngoái từng hứa hẹn với đất nước về một hệ thống phòng thủ tên lửa ấn tượng mang tên "Vòm Vàng" mà quân đội sẽ xây dựng với tốc độ chưa từng có.
Nhưng một năm trôi qua cùng hàng tỷ USD đã được chi, giấc mơ của ông Trump về "lá chắn siêu việt" vẫn còn khá xa vời.
Tổng thống Mỹ Donald Trump bên cạnh hình ảnh mô phỏng về Vòm Vàng tại Phòng Bầu dục, Nhà Trắng, hồi tháng 5/2025. Ảnh: AP
Theo truyền thông Mỹ, mục tiêu của dự án Vòm Vàng là phát triển hệ thống vệ tinh hoạt động ở quỹ đạo thấp và trung ở quanh Trái Đất, nhằm phát hiện, theo dõi và đánh chặn tên lửa siêu vượt âm cùng các mối đe dọa tinh vi khác.
Dự án được so sánh với Sáng kiến Phòng thủ Chiến lược dưới thời cựu tổng thống Mỹ Ronald Reagan. Sáng kiến này có mục đích bảo vệ Mỹ khỏi đòn tấn công bằng vũ khí hạt nhân, song cuối cùng bị hủy bỏ do vấn đề chi phí và hạn chế công nghệ.
Theo các nguồn tin nội bộ, một phần do tính chất phức tạp của dự án, Bộ Quốc phòng Mỹ đến nay vẫn chưa thể triển khai mạng lưới cảm biến và thiết bị đánh chặn quy mô lớn bởi Nhà Trắng chưa giải ngân hàng tỷ USD mà quốc hội đã phân bổ để thiết kế Vòm Vàng. Điều này cũng đồng nghĩa với việc ngành công nghiệp quốc phòng chưa thể bắt đầu thực hiện kế hoạch một cách thực sự nghiêm túc.
"Toàn bộ dự án đang gặp rủi ro", một cựu quan chức cấp cao của Bộ Quốc phòng cho hay.
Các nguồn tin cảnh báo rằng mong muốn của Tổng thống Trump tạo ra một kỳ tích phi thường như vậy chỉ trong vòng ba năm còn bị cản trở bởi những khó khăn khi làm việc với doanh nghiệp. Mặt khác, một số rào cản về công nghệ và hậu cần mà chương trình đang đối mặt gần như không thể vượt qua.
Ví dụ, các thiết bị đánh chặn đặt ngoài không gian là trọng tâm trong kế hoạch ban đầu của ông Trump. Thiết bị phức tạp này được thiết kế để bắn hạ tên lửa chỉ vài phút sau khi phóng, nhưng việc đáp ứng khung thời gian ngắn ngủi đó là cực kỳ khó khăn.
Dự án Vòm Vàng vạch chiến lược đánh chặn tên lửa đối phương từ vũ trụ. Ảnh: Lockheed Martin
Ngay cả khi Mỹ có thể xây dựng được mạng lưới phát hiện và đánh chặn tin cậy, tên lửa đặt dưới mặt đất vẫn có chi phí sản xuất rẻ hơn nhiều. Vì thế, đối phương hoàn toàn có thể phóng hàng loạt tên lửa cùng lúc để dễ dàng làm tê liệt hệ thống.
Dù vậy, Bộ Quốc phòng Mỹ khẳng định văn phòng phụ trách dự án Vòm Vàng vẫn tiếp tục hoàn thành các mục tiêu được nêu trong sắc lệnh về dự án, thêm rằng các yếu tố nền tảng của cấu trúc này đã được thiết lập xong.
Tướng Michael Guetlein của Lực lượng Không gian cho biết Bộ Quốc phòng đang lên kế hoạch thử nghiệm thiết bị đánh chặn đặt ngoài không gian vào năm 2028, song chưa rõ nội dung thử nghiệm hay mức độ phức tạp của nó đến đâu.
Dù còn nhiều bất định, các nhà thầu quốc phòng không thể bỏ qua khoản ngân sách khổng lồ mà dự án được phân bổ, đồng thời đang chạy đua để chứng minh hệ thống của họ phù hợp với tầm nhìn của Tổng thống Trump về lá chắn Vòm Vàng.
Bộ Quốc phòng đã giải ngân các hợp đồng nhỏ để bắt đầu phát triển thiết bị đánh chặn đặt ngoài không gian với kỳ vọng rằng các công ty sẽ tự bỏ vốn trong giai đoạn phát triển để giành được những hợp đồng sản xuất lớn về sau.
Nhưng các doanh nghiệp đang rất thất vọng khi Lầu Năm Góc vẫn chưa giải ngân khoản ngân sách 23 tỷ USD đã được quốc hội phê duyệt vào mùa hè năm ngoái để phát triển Vòm Vàng.
"Thực tế thì các doanh nghiệp đang khá sốt ruột", một đại diện trong ngành quốc phòng nói. "Việc đặt ra các điều kiện để được nhận hợp đồng thay vì ký trực tiếp với các công ty trong khi hàng tỷ USD đã sẵn sàng là điều rất khó hiểu".
Các doanh nghiệp cũng rất dè chừng khi phải bỏ ra quá nhiều vốn đầu tư ban đầu cho dự án. Họ lo ngại chương trình này khó có thể được duy trì sau khi ông Trump mãn nhiệm và hợp đồng sản xuất thiết bị đánh chặn đặt ngoài không gian có lẽ sẽ không bao giờ thành hiện thực.
"Tôi không nghĩ có ai trong ngành tin rằng dự án đánh chặn không gian sẽ tồn tại đến nhiệm kỳ sau", đại diện một công ty quốc phòng nói. "Thay vào đó, nhiều khả năng họ sẽ tận dụng những kết quả nghiên cứu và phát triển sẵn có rồi trông chờ chính quyền Trump đẩy nhanh tiến độ giải ngân để lấy thành tích".
Nhưng ngay cả điều đó cũng khiến các nhà thầu quốc phòng phải gánh chịu những rủi ro không nhỏ.
"Họ không hẳn đã hiểu làm thế nào để kết nối tất cả lại thành một hệ thống khả thi", cựu giám đốc ngân sách Bộ Quốc phòng Elaine McCusker nhận định. "Có rất nhiều mảng công việc khác nhau, một số đang được đưa ra đấu thầu, số khác chính phủ lại dự định tự thực hiện. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là họ sẽ xoay xở thế nào?".
Quốc hội cũng đang rất giận dữ trước tiến độ chậm trễ từ Bộ Quốc phòng. Các nghị sĩ vẫn chưa nhận được kế hoạch chi tiết về việc Bộ Quốc phòng định chi tiêu 23 tỷ USD như thế nào cho Vòm Vàng.
Các quan chức phân bổ ngân sách chỉ trích Lầu Năm Góc vì tình trạng thiếu thông tin liên quan đến dự án. Họ yêu cầu Bộ phải cung cấp kế hoạch chi tiêu toàn diện cho dự án trong vòng 60 ngày kể từ khi luật ngân sách quốc phòng hàng năm có hiệu lực.
Lầu Năm Góc trong khi đó lý giải rằng việc giữ bí mật một phần là để bảo vệ kế hoạch trước các đối thủ. Tướng Guetlein tháng trước cho hay nhiều thế lực xấu đã xâm nhập hệ thống các tập đoàn quốc phòng nhằm tìm kiếm thông tin, khiến các quan chức càng phải "kín mồm kín miệng" về Vòm Vàng.
Bộ Quốc phòng Mỹ hồi tháng 8/2025 đã tổ chức một hội nghị để thảo luận về kế hoạch xây dựng Vòm Vàng, nhưng tướng Guetlein cho biết họ không định tổ chức thêm sự kiện nào tương tự vì Mỹ đã bị lộ quá nhiều thông tin. Thay vào đó, người đứng đầu dự án Vòm Vàng đang gặp riêng từng công ty để trao đổi về nhu cầu của mình.
Dự án Vòm Vàng cũng cần đồng thuận từ các đồng minh then chốt như Canada và Greenland để sử dụng radar cũng như không phận vùng Bắc Cực nhằm theo dõi tên lửa đang bay tới. Tuy nhiên, các cuộc chiến thương mại đã làm cản trở quá trình trao đổi giữa tướng Guetlein với các đồng minh, theo lời ông chia sẻ tuần trước, điều này càng khiến nỗ lực thực hiện dự án thêm phần phức tạp.
Tướng Vladimir Alekseyev đã trải qua ca phẫu thuật và vẫn hôn mê sau khi bị trúng nhiều phát đạn, theo người thân cận với ông.
Oleg Tsaryov, cựu lãnh đạo ly khai vùng Donbass và là người có quan hệ gần gũi với trung tướng Vladimir Alekseyev, hôm 6/2 cho biết ông đã được phẫu thuật và vẫn trong tình trạng hôn mê.
Giới chức Nga chưa bình luận về thông tin. Hãng thông tấn RIA Novosti trước đó cho biết ông Alekseyev được đưa vào viện sau khi bị một nghi phạm chưa rõ danh tính bắn nhiều phát súng vào người trong tòa chung cư trên đường Volokolamsk ở thủ đô Moskva.
Tướng Vladimir Alekseyev, Cục phó Tổng cục Tình báo Quốc phòng Nga. Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga
Chưa có bên nào nhận trách nhiệm về sự việc, nhưng Ủy ban Điều tra Nga tuyên bố đây là một vụ ám sát.
Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cho rằng vụ ám sát là "cuộc tấn công khủng bố", nhấn mạnh đây là nỗ lực nhằm làm chệch hướng đàm phán hòa bình giữa Nga, Ukraine và Mỹ. "Sự việc một lần nữa xác nhận chính quyền Ukraine tập trung vào các hành động khiêu khích để phá hỏng quá trình đàm phán", ông nói.
Vụ ám sát xảy ra một ngày sau khi phái đoàn Nga và Ukraine gặp nhau tại Abu Dhabi, nơi cả hai phía đều tuyên bố có tiến triển trong đàm phán hòa bình.
Chi tiết về nghi phạm và cách thức tổ chức vụ ám sát chưa rõ ràng, nhưng các blogger quân sự Nga chỉ trích những sơ hở trong công tác bảo vệ và đặt câu hỏi làm thế nào một tay súng có thể đột nhập vào tòa nhà chung cư mà không bị phát hiện.
"Đáng lẽ họ phải tăng cường bảo vệ cho giới chức quân sự cấp cao nhất", Andrei Soldatov, chuyên gia nghiên cứu về các cơ quan an ninh Nga, nêu quan điểm.
Cảnh sát Nga tại hiện trường vụ nổ súng ở chung cư sáng 6/2. Ảnh: AFP
Là sĩ quan quân đội giàu kinh nghiệm, tướng Alekseyev giữ chức Cục phó Tổng cục Tình báo Quốc phòng Nga (GRU) từ năm 2011. Ông bị phương Tây trừng phạt do cáo buộc liên quan đến các cuộc tấn công mạng và vai trò trong vụ đầu độc cựu điệp viên Nga Sergei Skripal tại Anh năm 2018. Vụ ám sát hụt làm một công dân Anh tử vong, khiến quan hệ London và Moskva trở nên căng thẳng.
Khi trùm Wagner Yevgeny Prigozhin tiến hành cuộc nổi loạn bất thành hồi tháng 6/2023, tướng Alekseyev là một trong những quan chức cấp cao được cử đến đàm phán với ông này. Tướng Alekseyev cũng từng chỉ huy các hoạt động tình báo trong thời gian Nga can thiệp vào Syria để hỗ trợ chính quyền cựu tổng thống Bashar al-Assad.
Ít nhất 8 cảnh sát Toronto, đương chức và đã nghỉ hưu, bị bắt với cáo buộc tiếp tay cho băng đảng lên kế hoạch sát hại một sĩ quan quản giáo.
Lãnh đạo Sở Cảnh sát Toronto (TPS) Myron Demkiw ngày 5/2 thông báo ít nhất 8 sĩ quan, cựu sĩ quan của sở bị bắt trong Project South, chiến dịch điều tra tội phạm có tổ chức quy mô lớn.
Nhóm cảnh sát này bị cáo buộc nhận tiền hối lộ, hỗ trợ các đầu nậu ma túy, rò rỉ thông tin cá nhân để băng nhóm tội phạm tiến hành những vụ thanh trừng bằng súng, thậm chí tiếp tay cho thành viên băng đảng lên kế hoạch sát hại một sĩ quan quản giáo.
Ông Demkiw (trái) trong họp báo ngày 5/2 cùng ông MacSween (giữa) và ông Hogan (phải). Ảnh: AP
Cuộc điều tra bắt đầu từ tháng 6/2025, sau vụ mưu sát nhằm vào một quản giáo tại một nhà tù ở Toronto. Các sĩ quan biến chất bị cáo buộc đã truy cập trái phép vào cơ sở dữ liệu cảnh sát để lấy thông tin về quản giáo này rồi tuồn cho thành viên băng đảng.
Các tay súng bịt mặt sau đó xuất hiện trước nhà riêng của sĩ quan quản giáo và đâm vào xe tuần tra đỗ trên lối vào. Nhóm tay súng sau đó bị cảnh sát vây bắt, sĩ quan quản giáo không bị đe dọa tính mạng trong sự việc.
Cuộc điều tra đã dẫn tới ít nhất 30 vụ bắt khác, trong đó có 7 người bị nghi dính líu vụ mưu sát, và 4 nghi phạm được coi là thành viên băng đảng.
Ryan Hogan, quan chức cảnh sát cấp cao ở York, mô tả đây là một trong những cuộc điều tra phức tạp và khó khăn nhất 30 năm sự nghiệp. Các sĩ quan còn bị cáo buộc bảo kê cho tội phạm buôn bán fentanyl và cần sa.
"Đây là một ngày buồn và thất vọng sâu sắc đối với ngành cảnh sát", lãnh đạo cảnh sát York Jim MacSween nói trong họp báo. TPS là lực lượng cảnh sát đô thị lớn nhất Canada, với hơn 8.000 nhân sự.
Bezalel Zini, em trai của lãnh đạo cơ quan tình báo Israel Shin Bet, bị cáo buộc "trợ giúp kẻ thù" khi buôn lậu thuốc lá vào Gaza, mặt hàng có giá lên tới 15 USD một điếu.
Bezalel Zini, 50 tuổi, bị tình nghi buôn lậu khoảng 14 thùng thuốc lá vào Gaza trong ba chuyến đi vào vùng lãnh thổ này và kiếm lời khoảng 120.000 USD, theo cáo trạng do Bộ Tư pháp Israel công bố ngày 5/2.
Ông Bezalel Zini. Ảnh: Israel Times
Zini và các đồng phạm bị cáo buộc đã "trợ giúp kẻ thù trong thời chiến, thực hiện các giao dịch tài sản vì mục đích khủng bố, lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong các tình tiết tăng nặng và nhận hối lộ".
"Một danh mục hàng cấm trọng yếu được buôn lậu vào dải Gaza là thuốc lá, thứ đã mang lại tổng cộng hàng trăm triệu shekel vào ngân quỹ của Hamas kể từ khi bắt đầu cuộc chiến", Bộ Tư pháp Israel cho hay.
Theo cáo trạng, mạng lưới này cũng buôn lậu iPhone, pin, phụ tùng ôtô và hàng hóa khác vào Gaza bên cạnh thuốc lá, trong một chiến dịch bắt đầu từ năm ngoái.
Ông Zini là quân nhân dự bị của quân đội Israel, đồng thời là thành viên Lực lượng Uriah, tổ chức gồm các tình nguyện viên đã đưa máy ủi và trang thiết bị hạng nặng vào Gaza tham gia các cuộc phá dỡ diện rộng.
Theo cáo trạng, ông Zini đã "lợi dụng chức vụ" và sử dụng vỏ bọc di chuyển thiết bị của Lực lượng Uriah vào Gaza để buôn lậu thuốc lá. Luật sư bào chữa cho ông Zini tuyên bố thân chủ phủ nhận mọi cáo buộc.
Israel kiểm soát toàn bộ hàng hóa vào Gaza và thực hiện phong tỏa toàn diện ở giai đoạn cao điểm của cuộc chiến, khiến nạn đói lan rộng. Hoạt động buôn lậu diễn ra tràn lan trong thời gian phong tỏa mà thuốc lá là mặt hàng xa xỉ. Vào thời điểm xung đột căng thẳng nhất, một điếu thuốc lá có thể có giá tới 15 USD và một thùng 50 bao có thể lên tới gần 15.000 USD.
Người đàn ông rao bán thuốc lá rong ở Dải Gaza ngày 18/10/2025. Ảnh: AFP
Bezalel Zini là em trai của David Zini, 52 tuổi, người đứng đầu Shin Bet, cơ quan tình báo nội địa Israel. Ông David được Thủ tướng Benjamin Netanyahu bổ nhiệm hồi tháng 5/2025 và bắt đầu công việc từ tháng 10/2025.
Báo cánh hữu Hayom của Israel chỉ trích ông David Zini vì không lên tiếng khi em trai bị truy tố.
"Ông ấy không bị trừng phạt vì hành động của em trai", bài báo có đoạn. "Nhưng ông ấy phải cho người dân Israel biết sự thật về cáo buộc phản quốc và những thuyết âm mưu khác, trong đó có cáo buộc liên quan tới vụ truy tố đang diễn ra".
Hình ảnh trực thăng vũ trang Mi-28NE xuất hiện ở thủ đô Tehran, cho thấy Iran dường như đã tiếp nhận mẫu phi cơ hiện đại này từ Nga.
Video được chia sẻ trên mạng xã hội ngày 4/2 ghi lại cảnh một trực thăng vũ trang Mi-28 do Nga chế tạo đang bay qua thủ đô Tehran của Iran. Ít nhất 4 ảnh xuất hiện trước đó cũng cho thấy một chiếc Mi-28NE được sơn họa tiết ngụy trang kỹ thuật số, với mảng màu cam và xám dành cho môi trường sa mạc.
Các bức ảnh dường như được chụp tại nhà chứa máy bay thuộc Công ty Dịch vụ Hàng không Vũ trụ Pars, doanh nghiệp có trụ sở tại sân bay quốc tế Mehrabad ở thủ đô Tehran và được cho là có liên hệ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Giới chức Nga và Iran chưa lên tiếng về thông tin.
Trực thăng Mi-28 bay qua thủ đô Tehran, Iran trong video công bố ngày 4/2. Video: X/Clash Report
Trực thăng vũ trang Mil Mi-28 được Liên Xô phát triển từ những năm 1970 và thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 1982, chuyên làm nhiệm vụ tìm diệt tăng thiết giáp, tập kích các mục tiêu dưới đất.
Tổ lái Mi-28 gồm hai người, trực thăng có thể đạt tốc độ tối đa 320 km/h với tầm hoạt động hơn 430 km. Mi-28 được trang bị một pháo tự động 2A42 cỡ nòng 30 mm, cùng 4 giá treo vũ khí có thể lắp bom, tên lửa dẫn đường, ống phóng rocket và cụm hai pháo GSh-23L 23 mm.
Phiên bản hoàn chỉnh đầu tiên mang tên Mi-28A tiếp tục được phát triển sau đó, nhưng không được đưa vào biên chế do tính năng thua kém so với trực thăng Kamov Ka-50/52.
Biến thể nâng cấp sâu Mi-28N, có biệt danh là "thợ săn đêm", được đưa vào biên chế quân đội Nga năm 2009. Phi cơ được trang bị radar sóng mm gắn trên đỉnh trục cánh quạt chính, camera ảnh nhiệt và máy đo xa laser, có khả năng hoạt động cả ngày lẫn đêm trong mọi điều kiện thời tiết.
Mi-28NE là biến thể xuất khẩu của dòng Mi-28N. Tháng 8/2018, tập đoàn quốc phòng Russian Helicopters ra mắt mẫu Mi-28NE cải tiến, trang bị hệ thống gây nhiễu hồng ngoại để đối phó tên lửa tầm nhiệt, bộ lọc khí cho động cơ để hoạt động trong môi trường sa mạc và họa tiết ngụy trang kỹ thuật số mới.
Trực thăng Mi-28NE tại một nhà chứa máy bay ở Iran trong ảnh công bố ngày 29/1. Ảnh: X/Status-6
"Mi-28 là sự bổ sung đáng kể cho kho vũ khí của Tehran. Trực thăng tấn công chủ lực của Iran hiện nay là AH-1J do Mỹ chế tạo, được mua từ thập niên 1970 và quân đội Iran ngày càng khó duy trì hoạt động của chúng", biên tập viên Joseph Trevithick của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định.
Theo chuyên gia Trevithick, trực thăng Mi-28 xuất hiện tại Iran cho thấy Nga dường như đã hoặc sắp chuyển lượng lớn thiết bị quân sự cho quốc gia Trung Đông. Dữ liệu theo dõi hàng không dân dụng cho thấy một số vận tải cơ Il-76 Nga đã tới Iran trong tháng 1, có khả năng chở theo những chiếc Mi-28 hoặc khí tài khác.
Tên lửa diệt hạm siêu thanh Kh-22/Kh-32 Nga thường bay lên độ cao lớn rồi lao xuống mục tiêu, khiến phòng không Ukraine gặp khó khăn khi đối phó.
Không quân Ukraine ngày 3/2 thông báo Nga đã phóng 71 tên lửa và 450 máy bay không người lái (UAV) nhằm vào lãnh thổ nước này, trong đó có 7 tên lửa diệt hạm siêu thanh Kh-22/Kh-32. Lực lượng phòng không Ukraine tuyên bố đánh chặn được ba quả Kh-22/Kh-32, cùng 35 tên lửa và 412 UAV.
Không quân Ukraine trước đó cho biết Nga đã phóng 12 tên lửa Kh-22 vào thủ đô Kiev trong cuộc tập kích hiệp đồng đêm 23 và rạng sáng 24/1, khẳng định 9 quả trong số này đã bị bắn hạ.
Đây là lần đầu quân đội Nga khai hỏa tên lửa Kh-22/Kh-32 nhằm vào Kiev kể từ đầu xung đột. Moskva trước đó sử dụng loại vũ khí này tương đối hạn chế và thường nhắm vào các khu vực gần chiến tuyến, song mỗi lần triển khai đều gây thiệt hại lớn.
Tiếng nổ khi tên lửa lao xuống thủ đô Kiev của Ukraine rạng sáng 3/2. Video: X/AMK Mapping
Truyền thông Ukraine nhận định Nga đang huy động mọi vũ khí có sẵn, trong đó có tên lửa ít dùng như Kh-22/Kh-32, nhằm tăng cường quy mô tập kích và đạt mục tiêu đánh sập hạ tầng năng lượng đối phương.
Kh-22 là tên lửa hành trình diệt hạm cỡ lớn, được Cục thiết kế Raduga phát triển và đưa vào biên chế quân đội Liên Xô từ năm 1968, nhằm đối phó với tàu sân bay Mỹ và chiến hạm hộ tống. Mỗi quả có tầm bắn 600 km, tốc độ tối đa 5.600 km/h và mang theo đầu đạn nổ mạnh nặng một tấn hoặc đầu đạn hạt nhân với sức công phá 350-1.000 kiloton.
Phiên bản nâng cấp sâu Kh-32 được phát triển vào những năm 1980, song dự án bị đình chỉ do thiếu kinh phí sau khi Liên Xô tan rã. Chương trình được nối lại từ giữa những năm 1990, hoạt động thử nghiệm bước đầu hoàn tất vào năm 1998. Tuy nhiên, dự án tiếp tục đình trệ vì Nga thiếu nguồn lực để hiện đại hóa phương tiện mang phóng.
Các đợt thử nghiệm được tái khởi động vào năm 2008, sau khi oanh tạc cơ chiến lược Tu-22M3 được hoán cải để phục vụ dự án. Tên lửa Kh-32 lần đầu ra mắt vào năm 2016, khi không quân chiến lược Nga tuyên bố bắt đầu biên chế loại vũ khí này.
Được gọi là "sát thủ tàu sân bay", Kh-22 và Kh-32 có hình dáng bên ngoài tương đồng, đều sử dụng hệ thống dẫn đường quán tính để di chuyển tới khu vực định sẵn, sau đó kích hoạt đầu dò radar chủ động để khóa mục tiêu. Hai tên lửa cũng có quỹ đạo bay và tốc độ tương tự nhau.
Điểm khác biệt lớn nhất là đầu dò radar của Kh-22 hoạt động ở tần số cố định và dễ bị gây nhiễu, trong khi Kh-32 được nâng cấp hệ thống dẫn đường quán tính và dùng đầu dò đa tần có khả năng kháng nhiễu cao. Tên lửa Kh-32 còn được nâng cấp động cơ và thu nhỏ đầu đạn để tăng tầm bắn lên 1.000 km. Trần bay của Kh-32 cũng được nâng lên 40 km so với 27 km của dòng Kh-22.
Truyền thông Nga mô tả Kh-32 là "vũ khí thế hệ mới cực kỳ hiệu quả", có khả năng tập kích cả mục tiêu trên biển lẫn mặt đất.
Oanh tạc cơ Nga mang tên lửa Kh-32 hồi năm 2013. Ảnh: Russian Planes
Nhược điểm chính của Kh-32 là chỉ có thể được phóng từ oanh tạc cơ Tu-22M3M, phiên bản hiện đại hóa toàn diện của dòng Tu-22M3. Không rõ Moskva đang sở hữu bao nhiêu chiếc Tu-22M3M, nhưng dữ liệu nguồn mở cho thấy chỉ có 4 chiếc trong biên chế không quân chiến lược Nga trước khi xung đột Ukraine bùng phát.
Điều này khiến quân đội Nga có thể khai hỏa tối đa 12 tên lửa Kh-32 trong mỗi lần tập kích hiệp đồng. Con số có thể tăng lên nếu huy động phiên bản Kh-22 cũ hơn, đổi lại tầm bắn và độ chính xác của đòn đánh sẽ bị giảm đáng kể.
Dù triển khai với số lượng nhỏ và tần suất tương đối thấp, tên lửa siêu thanh Kh-22/Kh-32 vẫn là thách thức không nhỏ đối với các hệ thống phòng không Ukraine.
Nhóm Tình báo Xung đột (CIT) chuyên phân tích về quân sự, có trụ sở ở Gruzia, lưu ý rằng Kh-22/32 là tên lửa hành trình nhưng có quỹ đạo bay và tốc độ gần như tên lửa đạn đạo, vốn là mục tiêu rất khó đánh chặn ngay cả với các hệ thống phòng thủ hiện đại của phương Tây.
"Đây là vũ khí rất khó đối phó. Nó leo lên độ cao lớn sau khi phóng và lao xuống mục tiêu với góc rất dốc, gần như bổ nhào, cùng vận tốc rất cao", Douglas Barrie, chuyên gia hàng không vũ trụ quân sự tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) có trụ sở tại Anh, cho biết.
Bù lại, quỹ đạo bay như vậy có thể giảm độ chính xác của tên lửa. "Lao xuống với tốc độ cao và ở góc rất dốc làm tăng nguy cơ đánh trượt mục tiêu", Barrie cho hay.
Giới chức Ukraine từng nhiều lần thừa nhận đánh chặn tên lửa Kh-22/Kh-32 là nhiệm vụ nằm ngoài khả năng của hầu hết tổ hợp phòng không trong biên chế nước này.
Theo chuyên gia Barrie, Ukraine có rất ít phương án đối phó tên lửa Kh-22/32. "Tổ hợp Patriot, và có thể là cả hệ thống SAMP/T do châu Âu sản xuất, là những lá chắn thật sự có cơ hội đánh chặn loại tên lửa này", ông cho hay.
Bệ phóng của tổ hợp Patriot tại địa điểm không xác định ở Ukraine hồi năm 2024. Ảnh: Reuters
Đại tá Yuri Ignat, lãnh đạo bộ phận truyền thông của không quân Ukraine, thừa nhận rằng trước cuộc tập kích đêm 23 và rạng sáng 24/1, các đơn vị phòng không nước này chỉ bắn hạ được 3 trong tổng số 412 tên lửa Kh-22/Kh-32 được Nga khai hỏa.
Không rõ lý do vì sao Ukraine tuyên bố hạ được tới 9 trong 12 tên lửa Kh-22 mà Nga phóng vào Kiev trong cuộc tập kích đêm 23 và sáng 24/1, dù trước đó gần như bất lực. Các chuyên gia nhận định do đây là lần đầu Nga phóng tên lửa Kh-22/Kh-32 vào Kiev, nơi tập trung những hệ thống phòng không tốt nhất của Ukraine và được bảo đảm nguồn tên lửa dồi dào hơn khu vực tiền tuyến.
"Dù còn những nhược điểm, tên lửa Kh-22/32 vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng, đặc biệt tại những khu vực không được hệ thống phòng không hiện đại bảo vệ", biên tập viên Polina Moroziuk của tờ Kyiv Independent nhận định.
