Iran dọa phá hủy cơ sở hạ tầng dầu mỏ liên quan đến Mỹ sau khi Washington không kích đảo Kharg, huyết mạch dầu mỏ của Tehran.
Bộ Tư lệnh Trung ương Iran Khatam al-Anbiya hôm nay ra tuyên bố nói rằng các cơ sở dầu mỏ và năng lượng thuộc về những công ty hợp tác với Mỹ sẽ "lập tức bị phá hủy và biến thành đống tro tàn" nếu cơ sở năng lượng của Iran bị tấn công.
Tuyên bố được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo đã chỉ thị Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) "thực hiện một trong những cuộc không kích mạnh mẽ nhất trong lịch sử Trung Đông và xóa sổ hoàn toàn mọi mục tiêu quân sự trên đảo Kharg, viên ngọc quý của Iran". Ông Trump cho biết đã quyết định không phá hủy cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo Kharg "vì những lý do chính đáng".
Chủ tịch quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf cũng cảnh báo Tehran sẽ "từ bỏ mọi sự kiềm chế" nếu Mỹ có bất kỳ hành động gây hấn nào nhằm vào các đảo của Iran trên khắp Vịnh Ba Tư.
Ảnh vệ tinh toàn cảnh đảo Kharg của Iran hôm 11/3, vài ngày trước khi Mỹ không kích. Ảnh: Airbus
Đảo Kharg nằm trong Vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 25 km, cách Eo biển Hormuz hơn 480 km, là điểm trung chuyển xử lý khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran. Hòn đảo với chiều dài chỉ 6 km và diện tích 20 km2 với nhiều kho lưu trữ và cảng xuất dầu dường như vẫn nguyên vẹn trong hai tuần đầu tiên của cuộc xung đột.
Tuy nhiên, Mỹ dường như ngày càng chú ý tới hòn đảo này khi chiến sự kéo dài. Sau đòn không kích của Mỹ ngày 13/3, hãng thông tấn Fars của Iran cho biết hơn 15 vụ nổ xảy ra trên hòn đảo, khói dày đặc bốc lên. Những mục tiêu bị đánh trúng gồm vị trí phòng thủ của quân đội, căn cứ biển Joshen, một tháp kiểm soát không lưu và một nhà chứa trực thăng. Không cơ sở hạ tầng dầu mỏ nào bị hư hại.
Theo cựu chuẩn tướng lục quân Mỹ Mark Kimmitt, đòn tấn công vào đảo Kharg đã làm tăng đáng kể mức độ rủi ro trong cuộc chiến và có thể đẩy giá dầu "vượt tầm kiểm soát".
"Cuộc chiến không còn đơn thuần là loại bỏ chế độ, quân đội của Iran nữa, mà giờ đây Mỹ đang cố hủy diệt huyết mạch kinh tế của nước này", ông cho hay.
Kimmitt cho rằng Mỹ đang biến hòn đảo thành "con tin" để đảm bảo Iran cho phép tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, nếu cơ sở hạ tầng dầu mỏ ở đảo Kharg bị tấn công, "Iran sẽ nhắm mục tiêu những cơ sở năng lượng trên khắp Trung Đông". "Và khi đó, giá dầu sẽ vượt tầm kiểm soát", ông nhấn mạnh.
Vị trí đảo Kharg. Đồ họa: CNBC
Các cơ sở tại Kharg có công suất xử lý 7 triệu thùng dầu mỗi ngày, phần lớn được chuyển tới châu Á, đặc biệt là Trung Quốc. Với nền kinh tế Iran phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu năng lượng, Kharg được coi là mắt xích sống còn của quốc gia này.
Bằng cách đề xuất hòa giải cho xung đột Iran, ông Putin vừa muốn bảo vệ đồng minh chiến lược, vừa tận dụng cơ hội nâng vị thế địa chính trị tại Trung Đông.
Chỉ trong một tuần, Tổng thống Nga Vladimir Putin và người đồng cấp Iran Masoud Pezeshkian điện đàm hai lần. Các cuộc điện đàm diễn ra khi Iran hứng chịu chiến dịch không kích quy mô lớn từ Mỹ và Israel, khiến Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei và loạt quan chức hàng đầu nước này thiệt mạng.
Theo thông cáo của văn phòng báo chí Điện Kremlin hôm 10/3, Tổng thống Putin đã tái khẳng định lập trường nhất quán ủng hộ việc giảm leo thang xung đột càng sớm càng tốt và giải quyết bất đồng bằng biện pháp chính trị. Tổng thống Pezeshkian bày tỏ cảm ơn sự hỗ trợ từ Nga, đặc biệt là các khoản viện trợ nhân đạo dành cho Iran.
Tuy nhiên, hai bên không đề cập đến bất cứ khoản viện trợ quân sự nào, dù Nga đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Iran vào tháng 1/2025. Nga đến nay cũng nhấn mạnh Iran chưa đưa ra đề nghị hỗ trợ nào về mặt quân sự.
Theo Steve Rosenberg, nhà phân tích về Nga của BBC, quan hệ giữa hai nước chưa đạt tới ngưỡng có hiệp ước phòng thủ chung. Thay vào đó, Nga đã đề nghị làm trung gian hòa giải trong cuộc xung đột hiện tại giữa Iran với Mỹ - Israel.
Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ảnh: TASS
Trong cuộc điện đàm hôm 9/3 với Tổng thống Mỹ Donald Trump, ông Putin đã "bày tỏ một số ý kiến hướng tới giải pháp ngoại giao nhanh chóng cho xung đột Iran, dựa trên cuộc tiếp xúc với lãnh đạo các quốc gia vùng Vịnh, Tổng thống Iran và lãnh đạo khác", theo Điện Kremlin.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết giải pháp ngoại giao cần sự phối hợp của nhiều bên, cho thấy Moskva muốn đóng vai trò trung gian thận trọng thay vì vội vàng hòa giải.
"Cách diễn đạt này cho thấy Nga đang tìm cách định vị mình như một bên trung gian đáng tin cậy, đồng thời vẫn giữ được ảnh hưởng đối với diễn biến của cuộc xung đột", Sana Khan, nhà phân tích của Modern Diplomacy, nhận xét.
Khan thêm rằng bằng cách phát tín hiệu sẵn sàng tham gia dàn xếp xung đột, Nga đang thể hiện họ là bên đối thoại cần thiết cho bất kỳ giải pháp nào, giúp tăng vị thế đối với cả Mỹ và Iran.
Lựa chọn duy nhất
Trong vài tháng qua, Nga đã tích cực tham gia các nỗ lực hòa giải từ Israel, Syria rồi tới Iran, nhằm ngăn khu vực vốn đã bất ổn rơi vào xung đột rộng lớn hơn.
Hồi cuối tháng 1, Ali Larijani, quan chức an ninh quốc gia cấp cao của Iran, đã gặp Tổng thống Putin tại Điện Kremlin, khi Tehran gấp rút tìm cách ngăn chặn các mối đe dọa tấn công mới từ Mỹ liên quan đến chương trình hạt nhân và tên lửa của nước này.
Trước đó cùng tháng, ông Putin đã điện đàm với lãnh đạo Israel và Iran, đề nghị hỗ trợ hai bên tìm tiếng nói chung để ngăn xung đột, giữa lúc Iran rung chuyển vì làn sóng biểu tình chống chính phủ.
Theo thông báo của Điện Kremlin về cuộc điện đàm, Tổng thống Pezeshkian nói với ông Putin rằng Tehran đang tìm cách khôi phục sự bình ổn trong nước. Hai bên cũng tái khẳng định cam kết tiếp tục củng cố quan hệ đối tác chiến lược Nga - Iran và thúc đẩy việc triển khai thực tế các dự án kinh tế chung trong nhiều lĩnh vực.
Hải quân hai nước cuối tháng 2 đã tiến hành các cuộc diễn tập chung ở Ấn Độ Dương, dường như nhằm thể hiện mức độ đoàn kết giữa hai quốc gia, cũng như góp phần răn đe hành động quân sự từ Mỹ và Israel. Nhưng một tuần sau, Mỹ và Israel vẫn tiến hành chiến dịch tấn công, mở đầu bằng đòn không kích vào Tehran sáng 28/2.
Điện Kremlin có thể cho rằng cuộc khủng hoảng hiện nay có thể dẫn đến sự thay đổi chế độ ở Iran và điều này sẽ tác động tiêu cực đến Nga cả về địa chính trị và kinh tế, theo Simon Saradzhyan, giám đốc Dự án Các vấn đề Nga tại Trường Harvard Kennedy.
Nhưng can thiệp quân sự vào Iran, như những gì từng xảy ra ở Syria, không phải là một lựa chọn khôn ngoan với Nga, theo Andrey Kortunov, cựu giám đốc Hội đồng Các vấn đề Quốc tế Nga và là thành viên Câu lạc bộ Thảo luận Valdai, tổ chức tư vấn chính sách Nga.
Kortunov cho hay thỏa thuận về hợp tác chiến lược giữa Nga và Iran không mang tính ràng buộc như hiệp ước phòng thủ chung giữa Moskva và Bình Nhưỡng. Hiệp ước với Triều Tiên yêu cầu Nga có nghĩa vụ tham gia "bất cứ xung đột nào mà nước này tham gia".
Trong khi đó, thỏa thuận với Iran chỉ đề cập hai bên nhất trí không có bất cứ hoạt động thù địch nào trong trường hợp một bên tham gia vào xung đột. Do đó, Kortunov cho rằng Nga sẽ không có bất cứ hành động quân sự trực tiếp nào để ủng hộ Iran, vì rủi ro là quá lớn.
Chuyên gia này thêm rằng Moskva có vẻ "quan tâm hơn đến vai trò trung gian trung gian của Mỹ trong chiến sự Ukraine", do đó sẽ thúc đẩy nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột hơn là can thiệp quân sự, điều có thể khiến cuộc chiến trở nên khốc liệt và kéo dài hơn.
Đây được coi là lựa chọn duy nhất để giúp Nga vừa giữ quan hệ với Iran, vừa ngăn xung đột lan rộng, qua đó bảo vệ lợi ích và vị thế kinh tế - quân sự còn lại của mình tại Trung Đông. Nga và Iran vẫn gắn bó bởi nhiều lợi ích chiến lược chung như các dự án hạ tầng khu vực, hợp tác hạt nhân, quân sự và né tránh lệnh trừng phạt từ phương Tây.
Tính toán lợi ích
Việc đưa ra đề xuất hòa giải cho xung đột Iran cũng được cho là cách Nga tận dụng cơ hội để làm sâu sắc thêm quan hệ với Mỹ, theo Rosenberg.
"Ông ấy muốn giúp một tay", ông Trump nói sau cuộc điện đàm với ông Putin hôm 9/3. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ cho hay ông đã phản hồi rằng Nga "nên tập trung vào chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine".
Khói lửa bốc lên từ một kho chứa dầu ở Tehran, Iran sau đòn không kích của Israel ngày 7/3. Ảnh: AFP
Điện Kremlin mong muốn duy trì quan hệ hợp tác tốt đẹp với ông Trump, coi điều đó là có lợi cho các mục tiêu chiến dịch của Nga tại Ukraine. Điều đó lý giải tại sao ông Putin đã cẩn thận không chỉ trích cá nhân ông Trump một cách công khai về cuộc chiến ở Iran.
Trong khi Điện Kremlin kêu gọi giảm leo thang ở Iran, cuộc xung đột này đang mang đến những cơ hội khác cho Moskva.
Giá dầu toàn cầu tăng vì xung đột mang lại động lực cần thiết cho doanh thu của chính phủ Nga. Mức giá xuất khẩu dầu Nga là 59 USD mỗi thùng. Trong những tháng gần đây, giá dầu đã giảm xuống sâu dưới mức đó. Tuần này, dầu thô đã tăng vọt lên gần 120 USD mỗi thùng. Sau đó giá đã giảm lại nhưng vẫn duy trì ở mức cao hơn nhiều so với mốc 59 USD.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 12/3 thông báo nước này "tạm thời cho phép các nước mua dầu Nga đang mắc kẹt trên biển", nhằm bình ổn thị trường năng lượng toàn cầu. Chính sách này kéo dài 30 ngày.
Ngoài ra, ông Trump đã gợi ý rằng Mỹ sẽ miễn trừ các lệnh trừng phạt liên quan đến dầu mỏ "đối với một số quốc gia" để xoa dịu tình trạng thiếu hụt do cuộc chiến Iran gây ra. Nếu các lệnh trừng phạt dầu mỏ đối với Nga được nới lỏng, Moskva có thể mong đợi khoản lợi nhuận lớn hơn.
Nhà phân tích Sana Khan nhận định Nga đang chơi một "ván bài dài hơi", sử dụng hòa giải như công cụ để mở rộng ảnh hưởng.
"Cách tiếp cận này cho phép Nga khai thác tối đa lợi thế chiến lược, cân bằng giữa các mối quan hệ đối tác khu vực, lợi ích năng lượng và vị thế toàn cầu, đồng thời để lại không gian để xoay xở tùy thuộc vào diễn biến của cuộc xung đột Iran", Khan cho hay.
Phát ngôn viên Điện Kremlin Peskov trong cuộc họp báo ngày 5/3 cho hay Nga không thể chấm dứt cuộc chiến ở Trung Đông, vì "chỉ những người đã khơi mào mới có thể kết thúc nó, và chúng tôi cho rằng họ nên làm như vậy". Tuy nhiên, ông cũng không che giấu quan điểm của Nga về vấn đề lợi ích trong cuộc xung đột hiện nay tại Iran.
"Chúng ta phải hành động vì lợi ích của chính mình. Giờ đây, trọng tâm là phải giảm thiểu tối đa tác động từ những cú sốc toàn cầu đang bắt đầu giáng xuống nền kinh tế Nga. Chúng ta có lẽ nên nắm bắt lợi ích cho riêng mình ở bất cứ khía cạnh nào có thể, cho dù điều đó nghe có vẻ thực dụng đến đâu", Peskov nhấn mạnh.
Thanh Tâm (Theo BBC, Modern Diplomacy, TASS, CGTN )
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ cho biết hải quân nước này chưa thể lập tức hộ tống tàu dầu qua Eo biển Hormuz do thiếu nguồn lực.
"Điều đó sẽ xảy ra tương đối sớm, song chưa phải lúc này", Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright nói trong cuộc phỏng vấn với kênh CNBC ngày 12/3. "Chúng tôi chưa sẵn sàng. Tất cả nguồn lực quân sự của chúng tôi đang tập trung vào vô hiệu hóa năng lực tấn công của Iran, cũng như ngành công nghiệp cung cấp các loại vũ khí này".
Theo ông Wright, hải quân Mỹ có khả năng hộ tống tàu dầu qua Eo biển Hormuz vào cuối tháng này. "Tôi sẽ đến Lầu Năm Góc vào cuối ngày hôm nay, đó là những gì mà quân đội đang làm", ông cho biết, đồng thời nhận định xung đột hiện tại giữa Mỹ và Israel với Iran "sẽ kéo dài vài tuần, không phải vài tháng".
Tàu đổ bộ tấn công USS Essex và tàu hậu cần Mỹ đi qua Eo biển Hormuz tháng 9/2021. Ảnh: US Navy
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 3/3 tuyên bố hải quân nước này sẽ sớm hộ tống tàu dầu qua Eo biển Hormuz. Tuyến đường thủy chiến lược này vẫn ách tắc do các chủ tàu lo ngại Iran sẽ tập kích phương tiện của họ, làm tắc nghẽn dòng chảy dầu khí từ Vùng Vịnh ra thế giới.
Hơn 30 quốc gia ngày 11/3 đồng ý đưa 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ ra thị trường nhằm giải quyết tình trạng gián đoạn trên, trong đó Mỹ sẽ rút 172 triệu thùng từ kho chiến lược của mình. Đây là đợt giải phóng kho dự trữ lớn nhất trong lịch sử, song không làm dịu được thị trường dầu mỏ.
Vị trí Eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Tướng Ibrahim Jabbari, cố vấn của tư lệnh IRGC, ngày 3/3 tuyên bố lực lượng này đã đóng cửa Eo biển Hormuz và sẽ tấn công mọi tàu cố đi qua. Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) ghi nhận ít nhất ba tàu hàng bị tấn công khi di chuyển trên Eo biển Hormuz.
Trong thông điệp đầu tiên sau khi nhậm chức được công bố ngày 12/3, tân Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei cho biết Iran sẽ tiếp tục phong tỏa Eo biển Hormuz "nếu giao tranh tiếp tục kéo dài và chúng tôi coi đó là hành động phù hợp".
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng ngày cảnh báo sẽ gây thiệt hại nặng cho ngành công nghiệp dầu khí ở Trung Đông nếu hạ tầng năng lượng, bến cảng của nước này bị tấn công.
Trung Đông chìm trong chiến sự kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích Iran ngày 28/2. Iran sau đó trả đũa bằng cách phóng tên lửa, UAV vào Israel cùng các căn cứ Mỹ tại những nước Arab trong khu vực. Giao tranh đã khiến khoảng 2.000 người thiệt mạng, chủ yếu là tại Iran, và ảnh hưởng nhiều quốc gia khu vực.
Một vụ cháy xảy ra trên tàu sân bay Ford đang hoạt động trên Biển Đỏ để hỗ trợ chiến dịch không kích Iran, khiến hai thủy thủ phải điều trị y tế.
"Hỏa hoạn bùng phát từ khu vực giặt là chính trên tàu sân bay USS Gerald R. Ford vào ngày 12/3. Sự cố không liên quan đến hoạt động chiến đấu và đám cháy đã được khống chế", Bộ tư lệnh Hạm đội 5, cơ quan phụ trách hoạt động tại Trung Đông của hải quân Mỹ, hôm nay thông báo, song chưa công bố nguyên nhân sự cố.
Vụ cháy không làm ảnh hưởng đến hệ thống động cơ và chiến hạm Ford vẫn hoạt động bình thường. Hai thủy thủ được điều trị y tế vì vết thương không nguy hiểm tới tính mạng và đang trong tình trạng ổn định, theo Bộ tư lệnh Hạm đội 5.
Nhóm tác chiến tàu sân bay Ford đang hoạt động tại Biển Đỏ, hỗ trợ chiến dịch không kích Cơn thịnh nộ Kinh hoàng của Mỹ nhằm vào Iran.
Tàu sân bay USS Gerald R. Ford đi qua eo biển Gibraltar tháng 10/2025. Ảnh: US Navy
USS Gerald R. Ford là chiến hạm đắt nhất trong lịch sử hải quân Mỹ với mức giá bàn giao gần 13 tỷ USD. Tuy nhiên, chiến hạm từng gặp nhiều vấn đề trong quá trình chế tạo, dẫn đến tình trạng chậm tiến độ và đội giá, cũng như trải qua nhiều trục trặc khi triển khai làm nhiệm vụ.
Truyền thông Mỹ tháng trước đưa tin hệ thống nhà vệ sinh trên tàu Ford thường xuyên bị tắc do lỗi thiết kế và phải làm nhiệm vụ dài ngày trên biển. Tình trạng này xảy ra thường xuyên đến mức một số trang tin mô tả đó là "khủng hoảng nhà vệ sinh" trên tàu.
Một quan chức hải quân Mỹ xác nhận rằng hệ thống thoát nước thải trên tàu, vốn sử dụng công nghệ hút chân không để chuyển chất thải từ khoảng 650 nhà vệ sinh đến nơi xử lý, đã gặp trục trặc trong quá trình tàu Ford triển khai tác chiến, khiến kỹ thuật viên phải sửa chữa hàng ngày.
Trong báo cáo công bố năm 2020, Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO) cho biết đường ống thoát nước thải trên USS Gerald R. Ford được thiết kế quá hẹp, không đáp ứng được nhu cầu xả nước của hơn 4.000 thành viên thủy thủ đoàn. Để thông tắc nhà vệ sinh, hải quân Mỹ phải sử dụng hóa chất đặc biệt và tốn khoảng 400.000 USD mỗi lần dùng.
Quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump ước tính Mỹ tiêu tốn ít nhất 11,3 tỷ USD trong 6 ngày xung đột với Iran.
Reuters ngày 11/3 dẫn nguồn thạo tin cho biết các quan chức trong chính quyền Tổng thống Donald Trump hôm 10/3 họp kín với các thượng nghị sĩ và liên tục được yêu cầu cung cấp thêm thông tin về cuộc xung đột đang diễn ra ở Iran.
Nhóm quan chức ước tính 6 ngày đầu cuộc chiến với Iran, bắt đầu từ hôm 28/2, đã tiêu tốn ít nhất 11,3 tỷ USD. Con số này vẫn chưa bao gồm nhiều chi phí liên quan đến việc chuẩn bị cho các cuộc tấn công.
Tên lửa Tomahawk được phóng từ tàu USS Thomas Hudner tại một địa điểm không được tiết lộ hôm 1/3. Ảnh: AFP
Một số trợ lý quốc hội cho biết họ dự đoán Nhà Trắng sẽ sớm đệ trình yêu cầu lên quốc hội để xin thêm kinh phí cho cuộc chiến. Một số quan chức cho rằng yêu cầu này có thể lên tới 50 tỷ USD.
Chính quyền Trump tới này vẫn chưa đưa ra đánh giá công khai về chi phí của cuộc xung đột ở Iran hay ý định rõ ràng về thời gian dự kiến kéo dài cuộc chiến. Ông Trump hôm 11/3 nói Mỹ "đã thắng" cuộc chiến, nhưng sẽ tiếp tục tham gia để "hoàn thành nhiệm vụ".
Trước đó, các quan chức quốc phòng Mỹ cũng thông báo với quốc hội rằng số đạn dược trị giá khoảng 5,6 tỷ USD đã được sử dụng chỉ trong hai ngày đầu tiên của cuộc giao tranh ở Trung Đông.
Trung Đông chìm trong chiến sự kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích Iran ngày 28/2. Iran sau đó trả đũa bằng cách phóng tên lửa, UAV vào Israel cùng các căn cứ Mỹ tại những nước Arab trong khu vực. Giao tranh đã khiến khoảng 2.000 người thiệt mạng, chủ yếu là tại Iran, và ảnh hưởng nhiều quốc gia khu vực.
Ông Trump tiếp tục phát tín hiệu về khả năng sớm kết thúc chiến dịch nhằm vào Iran, tuyên bố Mỹ đã gây nhiều thiệt hại cho đối phương hơn dự kiến.
"Chỉ còn vài thứ lặt vặt. Bất kỳ khi nào tôi muốn kết thúc, nó sẽ kết thúc", Tổng thống Donald Trump tuyên bố trong cuộc phỏng vấn với Axios hôm nay, nhấn mạnh "hầu như không còn gì để nhắm mục tiêu" ở Iran.
Lãnh đạo Mỹ đã nhiều lần đưa ra những thông điệp trái chiều về thời hạn và mục tiêu của chiến dịch nhằm vào Iran, nhưng gần đây tập trung đề cập tới khả năng sớm kết thúc xung đột. "Cuộc chiến đang diễn ra rất tốt. Chúng ta đang đi trước kế hoạch rất nhiều. Chúng ta đã gây ra nhiều thiệt hại hơn những gì dự định làm trong 6 tuần", ông nói.
Ông thêm rằng các hành động đáp trả của Iran không chỉ nhắm vào Israel và Mỹ, mà còn lan rộng tới các nước Vùng Vịnh, nhưng nhấn mạnh Tehran đang "phải trả giá cho những gì họ đã gây ra".
Tổng thống Mỹ Donald Trump tại sự kiện ở Doral, bang Florida ngày 9/3. Ảnh: AP
Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, cùng ngày cho biết nhiệm vụ của họ lúc này là "loại bỏ khả năng của Iran nhằm phô trương sức mạnh và gây cản trở vận tải hàng hải" tại Eo biển Hormuz.
"Lực lượng Mỹ tiếp tục giáng những đòn tấn công hủy diệt vào Iran. Sức mạnh chiến đấu của Mỹ đang tăng lên, trong khi sức mạnh Iran đang suy giảm", ông Cooper nói.
Tổng thống Trump đang đối mặt với tỷ lệ ủng hộ trong nước thấp và lo ngại về tình trạng gián đoạn kinh tế toàn cầu do chiến dịch tấn công Iran. Có những đồn đoán rằng ông có thể tìm cách kết thúc chiến dịch nhanh chóng để bảo vệ nền tảng ủng hộ của đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz tuyên bố chiến dịch nhằm vào Iran sẽ tiếp tục "mà không có giới hạn thời gian" và kéo dài cho đến khi Tel Aviv đạt được mọi mục tiêu.
Ali Fadavi, cố vấn của tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), hôm nay phát biểu trên truyền hình nhà nước rằng Mỹ và Israel nên cân nhắc khả năng sẽ bị cuốn vào cuộc chiến tiêu hao lâu dài. "Nó sẽ phá hủy toàn bộ nền kinh tế Mỹ và thế giới, đồng thời khiến tất cả năng lực quân sự của họ bị xói mòn đến mức hủy diệt", ông nói.
Bất chấp các tuyên bố của Mỹ và Israel, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn tiến hành những đợt tập kích hàng ngày nhằm vào hàng loạt quốc gia Trung Đông, cũng như phong tỏa Eo biển Hormuz và khiến giá năng lượng trên thế giới tăng vọt.
Đòn trả đũa của Iran còn phá hủy hoặc làm hư hại hàng loạt khí tài của Mỹ và đồng minh, trong đó có những "radar mắt thần" trị giá hàng trăm triệu đến hơn một tỷ USD.
Các cuộc tấn công liên tiếp cũng gây áp lực lớn lên lưới phòng không của Mỹ và đồng minh ở Trung Đông. Giới quan sát nhận định những tổ hợp Patriot ở đây đang đứng trước nguy cơ cạn tên lửa đánh chặn, trong khi khả năng bổ sung kho dự trữ còn hạn chế.
IRGC hôm 11/3 thông báo tiến hành đợt tập kích thứ 37 trong khuôn khổ chiến dịch Lời hứa Đích thực 4 để trả đũa Mỹ và Israel, khẳng định đây là cuộc tấn công có quy mô dữ dội nhất kể từ khi chiến sự bùng nổ.
Việc Iran bầu ông Mojtaba Khamenei, người có quan điểm cứng rắn, làm Lãnh tụ Tối cao phát đi thông điệp đối đầu không khoan nhượng với Mỹ và Israel.
Sau nhiều ngày hứng chịu các đợt tập kích dữ dội từ Mỹ và Israel, bộ máy lãnh đạo Iran bị tổn thất nặng nề nhưng vẫn trụ vững, thách thức mục tiêu lật đổ chế độ của đối phương.
Hội đồng Chuyên gia gồm 88 giáo sĩ cuối tuần qua đã lựa chọn Mojtaba Khamenei, người con trai 56 tuổi của cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, làm lãnh đạo mới của Iran.
Đây là bước ngoặt mang tính lịch sử trên chính trường Iran, bởi đây là lần đầu tiên chuyển giao quyền lực diễn ra theo kiểu "cha truyền con nối" tại quốc gia Hồi giáo này kể từ sau cuộc cách mạng năm 1979. Mehdi Rahmati, nhà phân tích tại Tehran, cho rằng đây là "lựa chọn tất yếu" của Iran giữa thời khắc khủng hoảng, giúp hệ thống chính trị nước này dễ chấp nhận sự chuyển giao quyền lực mà không cảm thấy trật tự hiện tại bị xáo trộn.
"Mojtaba là lựa chọn sáng suốt nhất lúc này vì ông rất am hiểu cách vận hành và phối hợp các cơ quan an ninh, quân sự", Rahmati nói. "Trên thực tế, ông đã phụ trách nhiều công việc như vậy từ trước".
Cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei (trái) và tân Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei. Ảnh: AFP
Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố ông Mojtaba Khamenei là lựa chọn "không thể chấp nhận được", trong khi quân đội Israel tuyên bố sẽ hạ sát bất cứ ai được bầu vào vị trí Lãnh tụ Tối cao Iran. Bất chấp những lời đe dọa đó, ông Mojtaba vẫn trở thành tân Lãnh tụ Tối cao, kế nhiệm cha mình.
Giới chuyên gia nhận xét việc lựa chọn ông Mojtaba vào vị trí quyền lực nhất là cách giới giáo sĩ Iran phát đi thông điệp về sự kế thừa liên tục từ đất nước đang bị tàn phá bởi chiến tranh, cũng như lời thách thức công khai đối với Mỹ và Israel.
Trước khi trở thành tân Lãnh tụ Tối cao, Mojtaba Khamenei là cái tên tương đối xa lạ đối với cả người dân Iran lẫn thế giới. Tuy nhiên, ông là giáo sĩ cứng rắn, có tầm ảnh hưởng lớn ở hậu trường khi làm việc trong văn phòng của cha mình. Ông cũng có mối quan hệ chặt chẽ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng đầy quyền lực và là trụ cột của giới giáo sĩ.
Được thành lập để bảo vệ Cộng hòa Hồi giáo sau cuộc cách mạng năm 1979, IRGC không chỉ trở thành lực lượng quân sự mạnh nhất của Iran mà còn nắm giữ ảnh hưởng chính trị và kinh tế đáng kể. Đòn tập kích của Mỹ và Israel ngày 28/2 đã khiến phần lớn chỉ huy cấp cao của IRGC thiệt mạng, nhưng lực lượng này vẫn có khả năng phóng tên lửa, UAV đáp trả vào hàng loạt mục tiêu ở Trung Đông.
Thực tế đó càng làm tăng ảnh hưởng và quyền lực của IRGC ở Iran và lực lượng này chắc chắn sẽ ủng hộ người có quan điểm bảo thủ cứng rắn vào vị trí Lãnh tụ Tối cao, Abdolrasool Divsallar, chuyên gia về Iran tại Đại học Công giáo Milan, nhận định.
Ở trong nước, vị thế vững chắc của tân Lãnh tụ Tối cao trong phe cứng rắn giúp ông có thể tìm kiếm sự đồng thuận theo cách mà các ứng viên yếu hơn không thể làm được, theo Hassan Ahmadian, nhà phân tích chính trị tại Đại học Tehran.
"Ông ấy có thể làm việc với mọi người và mọi phe phái trong chính trường Iran, dựa trên những ưu tiên mà ông ấy thấy cần thiết cho Iran vào thời điểm này", Ahmadian nói.
Một số người Iran hy vọng rằng ông Mojtaba sẽ lãnh đạo đất nước như Thái tử Mohammed bin Salman ở Arab Saudi, nhà cai trị quyết đoán nhưng tăng cường quyền tự do xã hội và phục hồi nền kinh tế.
Farhad, một giám đốc logistics ở Tehran, cho biết nhiều người Iran như ông kỳ vọng dưới sự lãnh đạo của tân Lãnh tụ Tối cao, Iran sẽ đảm bảo được an ninh chặt chẽ, cải thiện quan hệ đối ngoại, đồng thời nới lỏng dần các hạn chế xã hội.
Trên khắp đất nước, nhiều người ủng hộ chính phủ đã xuất hiện trên sóng truyền hình và tập trung trên đường phố để bày tỏ lòng trung thành với lãnh đạo mới.
Ông Mojtaba chưa xuất hiện công khai và chưa có bài phát biểu nào trước toàn dân kể từ khi được bầu làm Lãnh tụ Tối cao, nhưng các quan chức Iran gần đây liên tục đưa ra những thông điệp ngày càng cứng rắn với Mỹ và Israel.
"Cục diện và tương lai của khu vực hiện nằm trong tay các lực lượng vũ trang của chúng tôi, Mỹ không phải bên chấm dứt cuộc chiến này. Quyết định thuộc về chúng tôi", IRGC ngày 10/3 ra tuyên bố, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng chiến sự "sẽ sớm chấm dứt".
Ali Vaez, chuyên gia phân tích cấp cao về Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), cho hay ông Mojtaba đã mất cả cha mẹ, vợ và con gái trong các cuộc không kích của Mỹ-Israel. Điều đó có nghĩa là Iran hiện "tập trung quyền lực vào tay một người đàn ông đang bị thiêu đốt trong nỗi giận dữ đối với Israel và Mỹ", theo Vaez.
Đây là lý do một số chuyên gia lo ngại rằng tân Lãnh tụ Tối cao Iran có thể hướng tới những bước đi quyết liệt hơn, cứng rắn hơn với Mỹ và Israel, thậm chí tìm cách hiện thực hóa tham vọng chế tạo bom hạt nhân, điều mà cha ông luôn công khai bác bỏ.
"Một cuộc chiến nhằm ngăn Iran sở hữu bom hạt nhân có thể chính là động lực đẩy Tehran vượt qua 'lằn ranh đỏ' để đạt được nó", Danny Citrinowicz, nhà phân tích tại tổ chức nghiên cứu Hội đồng Đại Tây Dương và là cựu lãnh đạo nhánh Iran của tình báo quân đội Israel, cảnh báo.
Sau khi thông báo ông Mojtaba đắc cử, giới chức Iran dường như cũng ra tín hiệu rằng họ đang chuẩn bị cho cuộc chiến dài hơi với Mỹ và Israel. Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 9/3 cảnh báo về các cuộc tấn công tiếp theo vào cơ sở hạ tầng năng lượng và địa điểm hạt nhân của đất nước.
"Chúng tôi biết Mỹ đang âm mưu nhắm vào các cơ sở dầu mỏ và hạt nhân của chúng tôi. Và chúng tôi cũng có rất nhiều điều bất ngờ đang chờ đợi", ông nói.
Một gia đình Iran cầm ảnh chân dung ông Mojtaba tại quảng trường Enghelab ở Tehran ngày 9/3. Ảnh: AP
Nhà phân tích Citrinowicz cho biết sự trỗi dậy của ông Mojatab là kết quả có thể dự đoán trước mà Mỹ và Israel lẽ ra nên tránh.
Chiến lược chiến tranh chung của Mỹ - Israel dựa trên giả định rằng bằng cách hạ sát cùng lúc ban lãnh đạo chính trị và quân sự của Iran, chế độ ở nước này sẽ sụp đổ hoặc ít nhất là đầu hàng, theo giới quan sát.
Nhưng bộ máy nhà nước của Iran được xây dựng để tồn tại trong trường hợp xảy ra biến cố với các lãnh đạo. Và họ sẽ nhanh chóng bổ nhiệm một người mới để tiếp tục dẫn dắt đất nước, thậm chí có thể theo cách cứng rắn hơn.
"Đây là ví dụ cho việc Mỹ và Israel đã không thực sự suy nghĩ sâu sắc về cách cuộc chiến này có thể đi theo chiều hướng nào. Bây giờ, ông ấy sẽ cố gắng hết sức để củng cố vị thế của Iran. Điều đó có nghĩa mọi thứ có lẽ tốt hơn nếu để ông Ali Khamenei tiếp tục tại vị", Citrinowicz nói.
