Tổng thống Mỹ Donald Trump đề nghị Trung Quốc lùi cuộc gặp thượng đỉnh giữa lãnh đạo hai nước khoảng một tháng để ông xử lý cuộc chiến tại Trung Đông.
"Tôi rất muốn đi, nhưng vì tình hình chiến sự nên tôi muốn ở lại đây. Tôi cảm thấy mình phải ở đây. Vì vậy, chúng tôi đã đề nghị hoãn cuộc gặp khoảng một tháng", Tổng thống Mỹ Donald Trump trả lời truyền thông tại Nhà Trắng ngày 16/3 khi được hỏi về chuyến thăm Trung Quốc sắp tới.
"Rất đơn giản. Chúng ta đang có chiến tranh. Tôi nghĩ việc tôi ở lại đây là quan trọng nên có thể chúng tôi sẽ hoãn một chút, nhưng không lâu", Tổng thống Trump tiếp tục, đồng thời nhấn mạnh ông có "quan hệ rất tốt" với Trung Quốc và không có ý đồ chiến thuật nào khi hoãn chuyến thăm.
"Không có chiêu trò gì ở đây cả, không phải kiểu 'tôi đang chờ đợi điều gì đó'", ông Trump cho biết.
Giới chức Trung Quốc chưa lên tiếng về thông tin.
Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 16/3. Ảnh: AP
Nhà Trắng hồi tháng 2 cho biết Tổng thống Trump dự kiến thăm Trung Quốc ngày 31/3-2/4 và hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình. Đây sẽ là lần đầu tiên ông Trump tới Bắc Kinh kể từ chuyến thăm lần cuối của ông trong nhiệm kỳ một vào năm 2017.
Ông Trump ngày 15/3 đề cập khả năng lùi cuộc gặp với ông Tập, và quyết định tùy thuộc vào việc Trung Quốc có hỗ trợ mở lại Eo biển Hormuz hay không. Iran đang phong tỏa Eo biển Hormuz để trả đũa Mỹ và Israel cuối tháng 2 mở chiến dịch nhằm vào nước này.
Mỹ và Trung Quốc ngày 16/3 đều thông báo cuộc gặp giữa phái đoàn hai nước tại Paris, Pháp cuối tuần trước diễn ra "chân thành, mang tính xây dựng". Cuộc gặp được mô tả là nhằm tạo tiền đề cho cuộc gặp giữa lãnh đạo hai nước.
"Hoạt động ngoại giao giữa các nguyên thủ quốc gia đóng vai trò định hướng chiến lược không thể thay thế trong quan hệ Trung - Mỹ", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm nói.
Ông Tập cũng dự kiến đến Mỹ cuối năm nay, nhưng thời gian cụ thể chưa được công bố. Lần gần nhất Chủ tịch Trung Quốc thăm Mỹ là năm 2023.
Ba tàu dầu Pakistan đã vượt qua Eo biển Hormuz trong 10 ngày gần đây, cho thấy Iran có thể đang mở cửa tuyến hàng hải này với phương tiện một số nước.
Các quan chức Tổng công ty Vận tải Biển Quốc gia Pakistan (PNSC) hôm nay cho biết con tàu mang tên "Karachi" là tàu dầu mới nhất của nước này băng qua Eo biển Hormuz, nơi gần như bị Iran phong tỏa trong hai tuần qua.
Dữ liệu từ trang Marine Traffice cho thấy tàu dầu này xuất phát từ cảng trên đảo Das của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) từ hôm 28/2, vượt qua Eo biển Hormuz vào tối 15/3, di chuyển sát bờ biển Iran rồi tiến vào Vịnh Oman. Con tàu được cho là sẽ trở về Pakistan.
Các nguồn tin cho hay "rất có khả năng con tàu đã phối hợp với phía Iran" để có thể vượt eo biển một cách thuận lợi. Các quan chức PNSC cho hay đây là tàu dầu thứ ba của Pakistan băng qua Eo biển Hormuz an toàn trong 10 ngày qua.
Các tàu chở dầu di chuyển trên Vùng Vịnh, gần Eo biển Hormuz hôm 11/3. Ảnh: Reuters
Theo MarineTraffic, con tàu di chuyển trong vùng đặc quyền kinh tế của Iran và bật tín hiệu hệ thống nhận dạng tự động (AIS), "cho thấy một số lô hàng nhất định có thể đang được Iran cho phép đi lại an toàn" qua Eo biển Hormuz sau khi đàm phán với nước này.
Qamar Cheema, giám đốc điều hành Viện Sanober, tổ chức nghiên cứu tại Islamabad, nhận định nhiều khả năng Pakistan đã sử dụng các kênh ngoại giao với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) để đạt được thỏa thuận cho phép các tàu của mình vượt Eo biển Hormuz.
"Iran thấu hiểu những lo ngại về kinh tế của Pakistan và dường như Islamabad không phải đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào với Tehran, bởi Pakistan luôn dành ủng hộ lớn cho Iran ở cả cấp độ chính quyền lẫn xã hội", Cheema nói.
Iran nhiều lần khẳng định Eo biển Hormuz chỉ bị phong tỏa đối với các tàu bè từ những quốc gia thù địch và đồng minh của họ, ám chỉ Mỹ - Israel.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 16/3 ca ngợi Pakistan trên mạng xã hội X, đồng thời gửi lời "cảm ơn chân thành" vì nước này đã "bày tỏ đoàn kết và ủng hộ mạnh mẽ" dành cho Iran.
Bộ Ngoại giao Pakistan tuần trước khẳng định Islamabad vẫn duy trì "kênh liên lạc mở" với Tehran.
Eo biển Hormuz. Đồ họa: WSJ
Xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran bùng phát từ ngày 28/2, đến nay đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng và hiện chưa rõ sẽ kéo dài bao lâu. Iran đã tập kích các nước Trung Đông và tấn công tàu hàng di chuyển qua Eo biển Hormuz để đáp trả các đòn không kích của Mỹ, Israel.
Việc Iran tấn công các tàu dầu, tàu hàng đi qua Eo biển Hormuz đã khiến thị trường dầu mỏ biến động mạnh. Giá dầu thô đã tăng đáng kể trong hai tuần qua do lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 14/3 kêu gọi Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc và Anh cử chiến hạm hộ tống tàu dầu đi qua Eo biển Hormuz. Tuy nhiên đến nay, nhiều quốc gia đã từ chối lời kêu gọi này từ lãnh đạo Mỹ.
Không quân Israel nói đã tấn công và phá hủy máy bay của cố lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei tại sân bay Mehrabad ở Tehran trong đêm.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) ngày 16/3 cho biết chiếc máy bay đã được ông Ali Khamenei và các quan chức cấp cao Iran dùng để "thúc đẩy việc mua sắm quân sự và kết nối với các bên".
IDF tuyên bố việc phá hủy "tài sản chiến lược" này là đòn giáng mạnh vào "khả năng phối hợp" của Iran với các nhóm ủy nhiệm, ngăn chặn khả năng khôi phục của Iran.
Đầu tháng này, không quân Israel (IAF) đã phá hủy 16 máy bay tại sân bay Mehrabad. IAF cho rằng Lực lượng đặc nhiệm Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran dùng chúng "để vận chuyển vũ khí và tiền mặt cho các nhóm ủy nhiệm, đứng đầu là Hezbollah ở Lebanon".
Theo quân đội Israel, Iran đã đưa một số phi cơ vào các bãi tập kết máy bay loại biên để đánh lạc hướng khả năng nhận dạng của Israel.
Ảnh vệ tinh sân bay Mehrabad ở Tehran, Iran, ngày 28/2. Ảnh: AFP
Các quan chức quân đội Israel tuyên bố chiến dịch tấn công Iran đang diễn ra "theo đúng kế hoạch" và thậm chí nhanh hơn dự kiến ban đầu. Mục tiêu của chiến dịch không chỉ là loại bỏ các mối đe dọa tức thời, mà còn nhằm làm suy yếu toàn bộ năng lực quân sự chiến lược của Iran trong tương lai.
Trung Đông chìm trong chiến sự kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích Iran vào ngày 28/2. Iran sau đó trả đũa bằng cách phóng tên lửa, UAV vào lãnh thổ Israel, căn cứ của Mỹ ở Trung Đông và hạ tầng năng lượng trọng yếu tại nhiều nước Vùng Vịnh.
Căng thẳng vẫn tăng nhiệt khi Tehran nói đã phóng khoảng 4.300 vũ khí vào cơ sở Mỹ và Israel, trong khi Tel Aviv cho biết "còn hàng nghìn mục tiêu" để tấn công ở Iran.
Nhóm vũ trang Kataib Hezbollah công bố video drone FPV hoạt động trên khu vực được cho là căn cứ Victory ở thủ đô Baghdad của Iraq.
Trong video công bố hôm 15/3, thiết bị bay góc nhìn thứ nhất (drone FPV) của nhóm vũ trang Kataib Hezbollah quần thảo nhiều vòng, dường như để tìm kiếm mục tiêu, trên khu vực được cho là Tổ hợp Căn cứ Victory ở sân bay quốc tế Baghdad của Iraq. Không có dấu hiệu nào cho thấy nỗ lực bắn hạ thiết bị, cũng không có binh sĩ hay nhân viên dân sự nào xuất hiện trong hình.
Drone FPV sau đó lao vào một nhà chứa kiên cố bằng bê tông, khiến tín hiệu bị cắt.
Giới chức Mỹ và Iraq chưa bình luận về video.
Drone FPV tập kích tòa nhà bên trong Tổ hợp Căn cứ Victory (VBC) trong video công bố hôm 14/3. Video: Al Jazeera
Tổ hợp Căn cứ Victory gồm nhiều cơ sở quân sự được Washington bố trí quanh sân bay quốc tế Baghdad, trong đó trung tâm là căn cứ Victory, nơi đặt tổng hành dinh của lực lượng Mỹ đồn trú tại Iraq.
OSINTtechnical, tài khoản chuyên thu thập thông tin nguồn mở với 1,4 triệu người theo dõi trên mạng xã hội X, nhận định đây là lần đầu một nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn tiến hành cuộc tập kích bằng drone FPV tại Iraq. Hình ảnh rõ nét, không bị gián đoạn trong quá trình bay cũng cho thấy drone FPV được kết nối với người điều khiển bằng cáp quang.
Drone FPV là một trong những vũ khí chủ đạo tại chiến trường Ukraine, do dễ sản xuất và có giá thành chỉ khoảng vài trăm USD mỗi chiếc, rẻ hơn rất nhiều so với các loại vũ khí dẫn đường truyền thống. Người vận hành điều khiển chúng thông qua thiết bị thực tế ảo đeo trên đầu, giúp họ quan sát như phi công ngồi trong buồng lái máy bay.
Các đòn tập kích bằng drone FPV có thể khiến bộ binh bị thương hoặc thiệt mạng, thậm chí phá hủy hoàn toàn những khí tài hạng nặng như xe tăng, thiết giáp nếu đánh trúng vị trí hiểm yếu.
Khói bốc lên bên trong đại sứ quán Mỹ ở Baghdad, Iraq ngày 14/3. Ảnh: AFP
Kataib Hezbollah là thành viên của Liên minh Kháng chiến Hồi giáo tại Iraq, tổ chức dân quân có quan hệ thân thiết với Iran và từng nhận trách nhiệm thực hiện nhiều cuộc tấn công nhằm vào các căn cứ Mỹ kể từ khi chiến sự bùng phát ở Trung Đông.
Đại sứ quán Mỹ tại Baghdad hôm 14/3 kêu gọi công dân nước này rời khỏi Iraq ngay lập tức, viện dẫn "mối đe dọa nghiêm trọng" từ những nhóm dân quân thân Iran. Tòa nhà đại sứ quán Mỹ trước đó hứng đòn tấn công từ drone, khiến radar chống UAV Giraffe 1X bị phá hủy hoàn toàn.
Trung Đông chìm trong chiến sự kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích Iran vào ngày 28/2. Iran sau đó trả đũa bằng cách phóng tên lửa, UAV vào lãnh thổ Israel, căn cứ của Mỹ ở Trung Đông và hạ tầng năng lượng trọng yếu tại nhiều nước Vùng Vịnh.
Tổng thống Trump cho biết Iran đã sẵn sàng đạt lệnh ngừng bắn, nhưng ông thì chưa do "các điều khoản thỏa thuận chưa đủ tốt".
"Iran muốn đạt thỏa thuận, nhưng tôi thì chưa, bởi các điều khoản hiện tại chưa đủ tốt", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói trong phỏng vấn với NBC News ngày 14/3, cho biết bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải "rất vững chắc".
Khi được hỏi thỏa thuận ngừng bắn với Iran có thể bao gồm những điều khoản gì, Tổng thống Mỹ từ chối nêu chi tiết, nói "Tôi không muốn tiết lộ điều đó". Tuy nhiên, ông đồng ý rằng việc Iran cam kết từ bỏ tham vọng hạt nhân sẽ là một phần trong số đó.
Ông Trump nêu thông tin sau khi Reuters đưa tin chính quyền Trump đã gạt các nỗ lực thúc đẩy đàm phán ngừng bắn sang một bên. Iran chưa xác nhận thông tin đã "bày tỏ thiện chí đàm phán" mà Tổng thống Mỹ đưa ra.
Tổng thống Trump trước đó đưa ra nhiều yêu cầu với Iran, trong đó có yêu cầu Tehran phải từ bỏ tham vọng hạt nhân, hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo, cũng như gợi ý Washington muốn có ảnh hưởng trong chọn lựa Lãnh tụ Tối cao Iran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tại một sự kiện ở Kentucky ngày 11/3. Ảnh: AFP
Ông Trump cũng đặt câu hỏi liệu tân Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei còn sống hay không, do đến nay chưa thấy xuất hiện. "Nếu còn sống, ông ấy cần làm gì đó khôn ngoan cho đất nước, đó là đầu hàng", Tổng thống Mỹ nói, thêm rằng thông tin ông Mojtaba Khamenei đã qua đời chỉ là "đồn thổi", không có căn cứ.
Ngoại trưởng Iran cùng ngày khẳng định "không có vấn đề gì với lãnh tụ mới" và ông Mojtaba Khamenei vẫn đang thực hiện các nghĩa vụ của mình theo hiến pháp.
Khi được hỏi liệu có người cụ thể nào ở Iran mà ông Trump muốn lên nắm vị trí Lãnh tụ Tối cao hay không, Tổng thống Mỹ từ chối trả lời trực tiếp, nói: "Chúng tôi có những người còn sống, và sẽ là những nhà lãnh đạo tuyệt vời cho tương lai quốc gia này".
Trong cuộc phỏng vấn gần 30 phút, ông Trump còn đề cập đến nhiều chủ đề khác, trong đó có quyết định nới tạm thời một phần lệnh trừng phạt dầu mỏ Nga. "Tôi muốn thế giới có dầu. Tôi muốn có dầu", ông Trump nói, cho biết các lệnh trừng phạt vốn được áp đặt từ năm 2022 "sẽ được khôi phục ngay khi kết thúc khủng hoảng".
Khi được hỏi về khả năng Ukraine hỗ trợ trong xung đột Trung Đông, ông Trump nói Tổng thống Volodymyr Zelensky là "người cuối cùng mà chúng tôi cần nhờ".
Ông Mojtaba Khamenei tại một sự kiện ở Tehran, Iran tháng 10/2024. Ảnh: AFP
Tổng thống Ukraine trước đó đề nghị giúp Mỹ đối phó UAV Iran, dựa trên kinh nghiệm tác chiến của quân đội nước này trước UAV Nga. Ông Zelensky ngày 11/3 cho biết Ukraine đang cử các nhóm chuyên gia tới Qatar, Arab Saudi và UAE để chia sẻ kinh nghiệm.
Chiến sự Iran đã kéo dài sang tuần thứ ba và chưa có dấu hiệu sớm kết thúc. Các cuộc giao tranh đã khiến hàng nghìn người chết và nhiều người bị thương ở hàng loạt nước Trung Đông, làm tắc nghẽn Eo biển Hormuz và khiến kinh tế thế giới đảo lộn.
Israel tuyên bố cuộc chiến với Iran "đang leo thang" và chuyển sang giai đoạn quyết định, có thể kéo dài nếu cần. Iran ngày 14/3 cảnh báo sẽ sử dụng vũ khí nâng cấp, đặc biệt là các loại tên lửa có sức công phá mạnh hơn, trong các đòn trả đũa.
Không chỉ tên lửa hay UAV, thủy lôi là mối lo ngại lớn ở Eo biển Hormuz bởi vũ khí bất đối xứng giá rẻ này đủ sức làm gián đoạn tuyến dầu mỏ huyết mạch của thế giới.
Khi Iran nhắm mục tiêu vào tàu bè tại Eo biển Hormuz bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV), tuyến hàng hải huyết mạch này gần như tê liệt. Điều đó gây ra những hệ lụy đáng báo động cho nền kinh tế toàn cầu, khi 20% lượng dầu thô toàn cầu vận chuyển qua Eo biển Hormuz.
"Chúng tôi sẽ không cho phép dù chỉ một lít dầu đi qua Eo biển Hormuz vì lợi ích của Mỹ và các đồng minh", đài truyền hình nhà nước Iran IRIB ngày 11/3 dẫn lời một người phát ngôn của lực lượng vũ trang nước này.
Theo trang web theo dõi Marine Traffic, lưu lượng giao thông qua eo biển đã giảm 90% trong cuộc khủng hoảng. Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết 13 tàu đã bị tấn công ở khu vực này kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tập kích Iran ngày 28/2.
Ảnh tàu hàng Mayuree Naree bốc khói đen sau khi bị tấn công gần Eo biển Hormuz được công bố ngày 11/3. Ảnh: Hải quân Thái Lan
Mối lo hiện tại không chỉ là tên lửa hay UAV, mà còn về khả năng Iran triển khai hạm đội tàu rải thủy lôi để khiến tuyến đường này không thể đi qua, theo giới quan sát. Theo một quan chức Mỹ được tiếp cận thông tin tình báo, Iran đã bắt đầu sử dụng các tàu nhỏ hơn để thực hiện hoạt động rải thủy lôi ở Eo biển Hormuz từ ngày 12/3.
Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey cũng nhận định rằng Iran có thể đã bắt đầu rải thủy lôi ở Eo biển Hormuz. Ông thêm rằng Anh có một số hệ thống tự động rà phá thủy lôi trong khu vực và đang thảo luận thêm các lựa chọn khác với đồng minh.
Thủy lôi là một trong số những vũ khí đơn giản nhất nhưng có sức tàn phá khủng khiếp nhất mà Hải quân Mỹ từng đối mặt, làm hư hại nhiều tàu chiến hơn bất kỳ phương thức tấn công nào khác kể từ Thế chiến II, theo báo cáo của Viện Hải quân Mỹ cách đây vài năm.
Chúng về cơ bản là những khối kim loại được nhồi thuốc nổ, nằm im lìm dưới làn nước biển, chờ đợi "con mồi" đi ngang qua để kích nổ. Chúng được thiết kế để neo lơ lửng hoặc chìm dưới đáy biển, hay trôi dạt theo dòng hải lưu, sử dụng cơ chế chạm nổ hoặc các loại ngòi nổ phức tạp hơn như cảm ứng từ trường, âm thanh, áp suất.
Điểm hẹp nhất trên Eo biển Hormuz chỉ rộng gần 34 km, luồng hàng hải để tàu đi qua càng hẹp hơn, khiến nguy cơ từ thủy lôi trên biển trở nên nghiêm trọng. Tàu thuyền qua đây gần như không có nhiều không gian để cơ động và khả năng va phải các thiết bị nổ này cao hơn.
"Khi kích nổ, thủy lôi có thể bẻ gãy sống tàu làm đôi", Scott Savitz, chuyên gia về tác chiến hải quân tại RAND, nói. "Chúng có uy lực mạnh hơn tên lửa và một quả thủy lôi giá vài nghìn USD có thể gây thiệt hại hàng triệu USD".
Trung tâm Strauss thuộc Đại học Texas cho hay 77% tổn thất phương tiện của Hải quân Mỹ kể từ năm 1950 là do thủy lôi gây ra.
Tháng 4/1988, tàu khu trục USS Samuel B. Roberts của Mỹ đã va trúng thủy lôi của Iran ở Vịnh Ba Tư khi đang hộ tống tàu chở dầu trong Chiến dịch Earnest Will thời Chiến tranh Iran-Iraq. Vụ nổ đã làm gãy sống tàu, khiến nước biển tràn vào phòng máy, cũng như gây ra đám cháy lớn suýt phá hủy con tàu. Hơn 60 thủy thủ bị thương.
Chuẩn đô đốc Mark Montgomery, từng là chỉ huy nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ và hiện là chuyên gia cao cấp tại Quỹ Phòng thủ Dân chủ (FDD), cho biết tình hình hiện tại phức tạp và nguy hiểm hơn cuối thập niên 1980, bởi kho vũ khí hiện tại của Iran còn có nhiều tên lửa và UAV.
"Đây là công cụ hữu hiệu của chiến tranh bất đối xứng", Jahangir E. Arasli, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Phát triển và Ngoại giao tại Azerbaijan, nói về thủy lôi.
Eo biển Hormuz. Đồ họa: WSJ
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đơn vị giám sát Hạm đội 5 đóng tại Bahrain, tuần này đăng video trên X cho thấy lực lượng nước này đã phá hủy 16 tàu rải thủy lôi của Iran. Nhưng các chuyên gia nói với NPR lưu ý rằng các loại thủy lôi chạm nổ hoặc thủy lôi từ tính giá rẻ, dễ triển khai trong kho vũ khí của Iran có thể được thả từ đuôi của hầu như bất kỳ loại tàu nào.
Giới quan sát cho biết Iran chủ yếu rải thủy lôi bằng cách sử dụng người nhái trên các tàu nhỏ giống như tàu đánh cá thông thường. Lực lượng dân quân biển khó có thể bị nhận diện hay đối phó triệt để.
"Chỉ là một tiếng rơi tõm xuống mặt nước", chuyên gia Savitz nói về hoạt động rải thủy lôi. "Tàu bè lúc nào cũng thả thứ này thứ kia xuống biển".
Không giống như tên lửa hay UAV, thứ mà thủy thủ có thể nhìn hoặc nghe thấy, thủy lôi là sát thủ hoàn toàn thầm lặng. Một số thủy lôi được thiết kế để bỏ qua những tàu đầu tiên, chỉ kích nổ với tàu thứ năm, để các phương tiện rà phá có thể đi qua an toàn, nhưng tàu dầu đi sau nó sẽ "dính đòn".
Điều này gieo rắc nỗi sợ hãi về sự bất định đối với các thủy thủ tàu dầu, ngay cả khi họ có tàu chiến hoặc tàu quét mìn đi theo hộ tống. Nỗi sợ đó khiến các chủ tàu dầu không dám cho phương tiện đi qua Eo biển Hormuz, ngay cả khi rủi ro trúng thủy lôi không quá cao.
Đối với Iran, thủy lôi không quan trọng ở mức độ thiệt hại cụ thể mà chúng gây ra cho tàu đi ngang qua, bởi vì "mục tiêu chính của chúng là gây gián đoạn" hoạt động vận tải và kinh tế toàn cầu, theo Arasli.
Anas Alhajji, đối tác điều hành tại Energy Outlook Advisors, cho biết thủy lôi cũng có thể được rải để răn đe Mỹ thực hiện một cuộc tấn công đổ bộ.
Khi hàng nghìn con tàu đang neo đậu chờ đợi được đi qua eo biển an toàn, áp lực đè nặng lên Mỹ trong việc tổ chức các đội tàu hộ tống.
Việc phát hiện thủy lôi sẽ là một phần của nhiệm vụ hộ tống. Các tàu hải quân sẽ theo sau tàu trang bị thiết bị phát hiện, né hoặc phá từng quả thủy lôi. Những thiết bị này sử dụng sóng siêu âm để định vị mục tiêu.
Năm ngoái, Hải quân Mỹ công bố loạt hợp đồng thiết bị chống thủy lôi, bao gồm cả khả năng săn mìn bằng robot. Nó được mô tả là "thiết bị nổi không người lái chạy bằng dầu diesel", có thể triển khai từ các tàu chiến đấu ven biển.
Mỹ hiện có ít nhất ba tàu chiến đấu ven biển (LCS) trong khu vực Vịnh Ba Tư. Hải quân Mỹ tuyên bố LCS được thiết kế để thực hiện hai nhiệm vụ then chốt, gồm tác chiến mặt nước và chống thủy lôi. Tuy nhiên, các tàu LCS đã gặp hàng loạt vấn đề về kỹ thuật và độ tin cậy, cũng như thiếu vũ khí để làm nhiệm vụ và dễ tổn thương trước hỏa lực phòng thủ bờ của đối phương, đặc biệt là tên lửa và UAV.
"Chừng nào Iran còn sở hữu UAV và tên lửa, cũng như tiếp tục phóng chúng, tôi nghĩ nhiều chủ tàu thương mại sẽ cho rằng việc đi qua eo biển là quá nguy hiểm, ngay cả khi có tàu hộ tống", Matthew Kroenig, giám đốc điều hành Trung tâm Chiến lược và An ninh Scowcroft thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, nói.
Các xuồng IRGC di chuyển quanh một tàu chở dầu trong cuộc diễn tập trên eo biển Hormuz ngày 17/2. Ảnh: AFP
Nick Childs, chuyên gia cao cấp về Lực lượng Hải quân và An ninh Hàng hải tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) tại London, nói rằng Mỹ "có lẽ hy vọng ngăn chặn kịp thời mọi nỗ lực rải thủy lôi tập trung của Iran". Bởi nếu Iran có thể rải lượng lớn thủy lôi, "có thể mất hàng tuần hoặc hàng tháng để dọn sạch chúng".
Montgomery nói rằng tình hình ở Vùng Vịnh khiến Nhà Trắng đối mặt tình thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt là rủi ro chính trị, bởi eo biển càng đóng cửa lâu, áp lực toàn cầu và trong nước yêu cầu ông Trump hành động sẽ càng lớn.
Nhưng ông cũng phải đối mặt rủi ro về quân sự. "Nếu hoạt động hộ tống bắt đầu quá sớm, bạn có thể mất một tàu chở dầu hoặc một tàu chiến của Mỹ", Montgomery cảnh báo.
Iran dọa phá hủy cơ sở hạ tầng dầu mỏ liên quan đến Mỹ sau khi Washington không kích đảo Kharg, huyết mạch dầu mỏ của Tehran.
Bộ Tư lệnh Trung ương Iran Khatam al-Anbiya hôm nay ra tuyên bố nói rằng các cơ sở dầu mỏ và năng lượng thuộc về những công ty hợp tác với Mỹ sẽ "lập tức bị phá hủy và biến thành đống tro tàn" nếu cơ sở năng lượng của Iran bị tấn công.
Tuyên bố được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo đã chỉ thị Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) "thực hiện một trong những cuộc không kích mạnh mẽ nhất trong lịch sử Trung Đông và xóa sổ hoàn toàn mọi mục tiêu quân sự trên đảo Kharg, viên ngọc quý của Iran". Ông Trump cho biết đã quyết định không phá hủy cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo Kharg "vì những lý do chính đáng".
Chủ tịch quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf cũng cảnh báo Tehran sẽ "từ bỏ mọi sự kiềm chế" nếu Mỹ có bất kỳ hành động gây hấn nào nhằm vào các đảo của Iran trên khắp Vịnh Ba Tư.
Ảnh vệ tinh toàn cảnh đảo Kharg của Iran hôm 11/3, vài ngày trước khi Mỹ không kích. Ảnh: Airbus
Đảo Kharg nằm trong Vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 25 km, cách Eo biển Hormuz hơn 480 km, là điểm trung chuyển xử lý khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran. Hòn đảo với chiều dài chỉ 6 km và diện tích 20 km2 với nhiều kho lưu trữ và cảng xuất dầu dường như vẫn nguyên vẹn trong hai tuần đầu tiên của cuộc xung đột.
Tuy nhiên, Mỹ dường như ngày càng chú ý tới hòn đảo này khi chiến sự kéo dài. Sau đòn không kích của Mỹ ngày 13/3, hãng thông tấn Fars của Iran cho biết hơn 15 vụ nổ xảy ra trên hòn đảo, khói dày đặc bốc lên. Những mục tiêu bị đánh trúng gồm vị trí phòng thủ của quân đội, căn cứ biển Joshen, một tháp kiểm soát không lưu và một nhà chứa trực thăng. Không cơ sở hạ tầng dầu mỏ nào bị hư hại.
Theo cựu chuẩn tướng lục quân Mỹ Mark Kimmitt, đòn tấn công vào đảo Kharg đã làm tăng đáng kể mức độ rủi ro trong cuộc chiến và có thể đẩy giá dầu "vượt tầm kiểm soát".
"Cuộc chiến không còn đơn thuần là loại bỏ chế độ, quân đội của Iran nữa, mà giờ đây Mỹ đang cố hủy diệt huyết mạch kinh tế của nước này", ông cho hay.
Kimmitt cho rằng Mỹ đang biến hòn đảo thành "con tin" để đảm bảo Iran cho phép tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, nếu cơ sở hạ tầng dầu mỏ ở đảo Kharg bị tấn công, "Iran sẽ nhắm mục tiêu những cơ sở năng lượng trên khắp Trung Đông". "Và khi đó, giá dầu sẽ vượt tầm kiểm soát", ông nhấn mạnh.
Vị trí đảo Kharg. Đồ họa: CNBC
Các cơ sở tại Kharg có công suất xử lý 7 triệu thùng dầu mỗi ngày, phần lớn được chuyển tới châu Á, đặc biệt là Trung Quốc. Với nền kinh tế Iran phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu năng lượng, Kharg được coi là mắt xích sống còn của quốc gia này.
