Tên lửa diệt hạm siêu thanh Kh-22/Kh-32 Nga thường bay lên độ cao lớn rồi lao xuống mục tiêu, khiến phòng không Ukraine gặp khó khăn khi đối phó.
Không quân Ukraine ngày 3/2 thông báo Nga đã phóng 71 tên lửa và 450 máy bay không người lái (UAV) nhằm vào lãnh thổ nước này, trong đó có 7 tên lửa diệt hạm siêu thanh Kh-22/Kh-32. Lực lượng phòng không Ukraine tuyên bố đánh chặn được ba quả Kh-22/Kh-32, cùng 35 tên lửa và 412 UAV.
Không quân Ukraine trước đó cho biết Nga đã phóng 12 tên lửa Kh-22 vào thủ đô Kiev trong cuộc tập kích hiệp đồng đêm 23 và rạng sáng 24/1, khẳng định 9 quả trong số này đã bị bắn hạ.
Đây là lần đầu quân đội Nga khai hỏa tên lửa Kh-22/Kh-32 nhằm vào Kiev kể từ đầu xung đột. Moskva trước đó sử dụng loại vũ khí này tương đối hạn chế và thường nhắm vào các khu vực gần chiến tuyến, song mỗi lần triển khai đều gây thiệt hại lớn.
Tiếng nổ khi tên lửa lao xuống thủ đô Kiev của Ukraine rạng sáng 3/2. Video: X/AMK Mapping
Truyền thông Ukraine nhận định Nga đang huy động mọi vũ khí có sẵn, trong đó có tên lửa ít dùng như Kh-22/Kh-32, nhằm tăng cường quy mô tập kích và đạt mục tiêu đánh sập hạ tầng năng lượng đối phương.
Kh-22 là tên lửa hành trình diệt hạm cỡ lớn, được Cục thiết kế Raduga phát triển và đưa vào biên chế quân đội Liên Xô từ năm 1968, nhằm đối phó với tàu sân bay Mỹ và chiến hạm hộ tống. Mỗi quả có tầm bắn 600 km, tốc độ tối đa 5.600 km/h và mang theo đầu đạn nổ mạnh nặng một tấn hoặc đầu đạn hạt nhân với sức công phá 350-1.000 kiloton.
Phiên bản nâng cấp sâu Kh-32 được phát triển vào những năm 1980, song dự án bị đình chỉ do thiếu kinh phí sau khi Liên Xô tan rã. Chương trình được nối lại từ giữa những năm 1990, hoạt động thử nghiệm bước đầu hoàn tất vào năm 1998. Tuy nhiên, dự án tiếp tục đình trệ vì Nga thiếu nguồn lực để hiện đại hóa phương tiện mang phóng.
Các đợt thử nghiệm được tái khởi động vào năm 2008, sau khi oanh tạc cơ chiến lược Tu-22M3 được hoán cải để phục vụ dự án. Tên lửa Kh-32 lần đầu ra mắt vào năm 2016, khi không quân chiến lược Nga tuyên bố bắt đầu biên chế loại vũ khí này.
Được gọi là "sát thủ tàu sân bay", Kh-22 và Kh-32 có hình dáng bên ngoài tương đồng, đều sử dụng hệ thống dẫn đường quán tính để di chuyển tới khu vực định sẵn, sau đó kích hoạt đầu dò radar chủ động để khóa mục tiêu. Hai tên lửa cũng có quỹ đạo bay và tốc độ tương tự nhau.
Điểm khác biệt lớn nhất là đầu dò radar của Kh-22 hoạt động ở tần số cố định và dễ bị gây nhiễu, trong khi Kh-32 được nâng cấp hệ thống dẫn đường quán tính và dùng đầu dò đa tần có khả năng kháng nhiễu cao. Tên lửa Kh-32 còn được nâng cấp động cơ và thu nhỏ đầu đạn để tăng tầm bắn lên 1.000 km. Trần bay của Kh-32 cũng được nâng lên 40 km so với 27 km của dòng Kh-22.
Truyền thông Nga mô tả Kh-32 là "vũ khí thế hệ mới cực kỳ hiệu quả", có khả năng tập kích cả mục tiêu trên biển lẫn mặt đất.

Oanh tạc cơ Nga mang tên lửa Kh-32 hồi năm 2013. Ảnh: Russian Planes
Nhược điểm chính của Kh-32 là chỉ có thể được phóng từ oanh tạc cơ Tu-22M3M, phiên bản hiện đại hóa toàn diện của dòng Tu-22M3. Không rõ Moskva đang sở hữu bao nhiêu chiếc Tu-22M3M, nhưng dữ liệu nguồn mở cho thấy chỉ có 4 chiếc trong biên chế không quân chiến lược Nga trước khi xung đột Ukraine bùng phát.
Điều này khiến quân đội Nga có thể khai hỏa tối đa 12 tên lửa Kh-32 trong mỗi lần tập kích hiệp đồng. Con số có thể tăng lên nếu huy động phiên bản Kh-22 cũ hơn, đổi lại tầm bắn và độ chính xác của đòn đánh sẽ bị giảm đáng kể.
Dù triển khai với số lượng nhỏ và tần suất tương đối thấp, tên lửa siêu thanh Kh-22/Kh-32 vẫn là thách thức không nhỏ đối với các hệ thống phòng không Ukraine.
Nhóm Tình báo Xung đột (CIT) chuyên phân tích về quân sự, có trụ sở ở Gruzia, lưu ý rằng Kh-22/32 là tên lửa hành trình nhưng có quỹ đạo bay và tốc độ gần như tên lửa đạn đạo, vốn là mục tiêu rất khó đánh chặn ngay cả với các hệ thống phòng thủ hiện đại của phương Tây.
"Đây là vũ khí rất khó đối phó. Nó leo lên độ cao lớn sau khi phóng và lao xuống mục tiêu với góc rất dốc, gần như bổ nhào, cùng vận tốc rất cao", Douglas Barrie, chuyên gia hàng không vũ trụ quân sự tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) có trụ sở tại Anh, cho biết.
Bù lại, quỹ đạo bay như vậy có thể giảm độ chính xác của tên lửa. "Lao xuống với tốc độ cao và ở góc rất dốc làm tăng nguy cơ đánh trượt mục tiêu", Barrie cho hay.
Giới chức Ukraine từng nhiều lần thừa nhận đánh chặn tên lửa Kh-22/Kh-32 là nhiệm vụ nằm ngoài khả năng của hầu hết tổ hợp phòng không trong biên chế nước này.
Theo chuyên gia Barrie, Ukraine có rất ít phương án đối phó tên lửa Kh-22/32. "Tổ hợp Patriot, và có thể là cả hệ thống SAMP/T do châu Âu sản xuất, là những lá chắn thật sự có cơ hội đánh chặn loại tên lửa này", ông cho hay.

Bệ phóng của tổ hợp Patriot tại địa điểm không xác định ở Ukraine hồi năm 2024. Ảnh: Reuters
Đại tá Yuri Ignat, lãnh đạo bộ phận truyền thông của không quân Ukraine, thừa nhận rằng trước cuộc tập kích đêm 23 và rạng sáng 24/1, các đơn vị phòng không nước này chỉ bắn hạ được 3 trong tổng số 412 tên lửa Kh-22/Kh-32 được Nga khai hỏa.
Không rõ lý do vì sao Ukraine tuyên bố hạ được tới 9 trong 12 tên lửa Kh-22 mà Nga phóng vào Kiev trong cuộc tập kích đêm 23 và sáng 24/1, dù trước đó gần như bất lực. Các chuyên gia nhận định do đây là lần đầu Nga phóng tên lửa Kh-22/Kh-32 vào Kiev, nơi tập trung những hệ thống phòng không tốt nhất của Ukraine và được bảo đảm nguồn tên lửa dồi dào hơn khu vực tiền tuyến.
"Dù còn những nhược điểm, tên lửa Kh-22/32 vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng, đặc biệt tại những khu vực không được hệ thống phòng không hiện đại bảo vệ", biên tập viên Polina Moroziuk của tờ Kyiv Independent nhận định.
Phạm Giang (Theo Kyiv Independent, Ukrainska Pravda, United24)












