'Biệt đội lừa' tạo vành đai ngăn cháy rừng ở Tây Ban Nha
Những chú lừa bị ngược đãi và bỏ rơi nay trở thành lực lượng chữa cháy rừng đặc biệt nhờ gặm sạch cỏ khô, tạo vành đai ngăn lửa.
Mùa hè năm nay, các trận đại hỏa hoạn đang càn quét miền nam châu Âu sớm hơn thường lệ. Tại Tây Ban Nha, hơn 97.000 ha đất đai đã bị thiêu rụi, trong đó vụ cháy gần đây ở phía nam được ghi nhận là một trong những trận hỏa hoạn thảm khốc nhất lịch sử nước này.
Trong khi công tác phòng chống cháy rừng ngày càng phụ thuộc vào công nghệ cao như vệ tinh, drone và AI, thì tại vùng núi cách Barcelona 80 km về phía nam, một giải pháp cổ xưa đang phát huy hiệu quả bất ngờ.
Biệt đội lừa cứu hỏa Tivissa, tổ chức phi lợi nhuận ở phía nam xứ Catalonia chuyên chăm sóc những chú lừa bị ngược đãi và bỏ rơi, đang biến chúng thành "lực lượng chữa cháy" đặc biệt. Lừa sẽ gặm sạch các loại cỏ khô dễ bắt lửa trên núi, tạo ra các vành đai cản lửa tự nhiên giữa cảnh quan Địa Trung Hải khô hạn.
Những chú lừa của Biệt đội lừa cứu hỏa Tivissa tại Catalonia hồi tháng 3. Ảnh:Instagram/Tivissadonkey
Joan Cedo Sans, người sáng lập tổ chức, bắt đầu cưu mang những chú lừa từ năm 2020. Đàn lừa đã phát triển thành 62 con, liên tục di chuyển để phát quang các khu đất nhờ sức ăn vô tận.
Ý tưởng này đến với ông sau trận cháy rừng càn quét quê nhà năm 2013. Ông thử thả lừa vào rừng để xem chúng có thể dọn dẹp các lớp bụi cây dưới tán rừng hay không. Kết quả vượt ngoài mong đợi khi chúng ăn sạch mọi thứ.
Thử nghiệm ban đầu nhanh chóng phát triển thành một mô hình hoạt động chuyên nghiệp. Khi ông Cedo trở thành lãnh đạo thị trấn Tivissa, công việc quản lý hàng ngày được giao lại cho Jordi Garcia, một tình nguyện viên gắn bó từ năm 2021.
"Công việc rất ý nghĩa. Bạn vừa được hòa mình vào thiên nhiên, vừa trao cơ hội sống mới cho động vật", Garcia nói.
Một trong những thành viên đầu tiên của đàn là Roberto - chú lừa đua bị đưa đến lò mổ vì vóc dáng quá đồ sộ nên không thể giành chiến thắng. Một chú lừa khác là Paloma, từng bị béo phì nặng do chủ cũ cho ăn bánh quy và đường viên.
Một xe cứu hỏa trên cây cầu gần đám cháy rừng ở Los Gallardos, Tây Ban Nha ngày 10/7. Ảnh: AP
Theo ông Cedo, mô hình này mang lại lợi ích kép. Đàn lừa giúp ngăn hỏa hoạn và đổi lại, chúng được sống theo đàn, chăm sóc y tế và bổ sung thức ăn từ nguồn nông sản quyên góp.
Vai trò của đàn lừa càng trở nên cấp thiết khi EU năm 2025 ghi nhận mùa cháy rừng tàn khốc nhất lịch sử, trong đó Tây Ban Nha mất gần 400.000 ha rừng.
Lừa là loài ăn cỏ đặc biệt ưa thích các loại cỏ khô mùa hè - nguồn "nhiên liệu" dễ bắt lửa nhất và khiến đám cháy lan nhanh. Tiến sĩ Jordi Bartolome Filella, chuyên gia sinh thái học động vật ăn cỏ tại Đại học Tự trị Barcelona (UAB), cho rằng kết hợp nhiều loài động vật ăn cỏ giúp xử lý triệt để các tầng thực vật khác nhau.
Nếu như dê, loài chuyên dọn cây bụi, đã tạo nên mô hình kinh doanh "cho thuê dê dọn rừng" rầm rộ tại California, Mỹ, thì ông Cedo lại đánh giá cao ưu thế riêng của lừa.
"Lừa làm được những việc mà dê hay cừu bó tay. Chúng nặng hơn nên mỗi bước đi đều giẫm mạnh hơn và sức ăn cũng lớn hơn nhiều", ông phân tích. Việc đàn lừa giẫm đạp liên tục sẽ làm đứt đoạn lớp lá khô trên mặt đất, chặn đường lửa lây lan.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng chăn thả gia súc là phương án phòng thủ hiệu quả và tiết kiệm chi phí hơn hẳn dùng máy móc phát quang. Dù không thể ngăn chặn 100% rủi ro, phương pháp này giúp giảm đáng kể cường độ đám cháy, tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng cứu hỏa. Bên cạnh đó, đàn lừa còn giúp duy trì các vành đai cản lửa nhân tạo trên núi và tạo ra các con đường mòn thuận tiện cho việc kéo ống dẫn nước khi có sự cố.
Các em nhỏ và lính cứu hỏa từ đơn vị chữa cháy rừng GRAF của Catalonia chào đón đàn lừa Tivissa. Ảnh:Instagram/Tivissadonkey
Dù giới chức đã nhận thức được giá trị của phương pháp này, tiến sĩ Bartolome cho rằng mô hình chỉ có thể mở rộng nếu chính phủ chi trả ngân sách cho chăn thả như một "dịch vụ hệ sinh thái", tương tự chi phí trả cho máy móc. Hiện mức hỗ trợ 80-300 euro trên một ha vẫn quá thấp, khiến tổ chức Biệt đội lừa cứu hỏa Tivissa phải sống phụ thuộc vào nguồn quyên góp.
"Dự án này bắt đầu hoàn toàn ngẫu nhiên, nhưng đã mang lại bài học sâu sắc. Chúng tôi không làm điều gì mới mẻ, mà chỉ đang trả lại giá trị cho những công việc nông thôn cổ xưa - nơi cuộc sống con người gắn bó hòa hợp với thiên nhiên", ông Cedo khẳng định.
Nỗi lo khi Mỹ bật đèn xanh cho Arab Saudi làm giàu uranium
Thỏa thuận hạt nhân vừa ký với Mỹ giúp Arab Saudi có thể làm giàu uranium, thổi bùng lo ngại ở Washington về nguy cơ chạy đua vũ trang tại Trung Đông.
Bộ Năng lượng Mỹ hôm 22/7 công bố thỏa thuận mang tính bước ngoặt để đồng minh Arab Saudi có thể làm giàu uranium, nền móng cho chương trình hạt nhân dân sự đầu tiên ở nước này.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump khẳng định thỏa thuận trị giá hàng tỷ USD này sẽ "thúc đẩy nhiều mục tiêu kinh tế và chiến lược ưu tiên, trong đó có ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân".
Tuy nhiên, nhiều nghị sĩ thuộc cả hai đảng tại Mỹ lại lo ngại thỏa thuận hạt nhân vừa ký kết có thể kích hoạt một cuộc đua vũ trang ở Trung Đông đúng vào thời điểm đặc biệt nguy hiểm, khi xung đột với Iran đang lan rộng khắp khu vực.
Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Chris Murphy, thành viên Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, cho rằng dù thỏa thuận là kết quả của một quá trình đàm phán bắt đầu từ trước khi xung đột với Iran nổ ra, việc công bố nó ở thời điểm hiện tại sẽ tác động tức thì đến cục diện chiến sự.
Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt tay Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman trong lễ đón ở Riyadh hồi tháng 5/2025. Ảnh: Reuters
"Mọi biến động ở Riyadh đều kéo theo phản ứng từ Tehran", ông nhận định. "Một phần lý do Mỹ từng ngần ngại trao thỏa thuận này cho Arab Saudi là bởi chúng ta biết nó cuối cùng sẽ đẩy Iran tiến gần hơn tới vũ khí hạt nhân và điều đó đến nay vẫn đúng".
Nguy cơ
Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa John Kennedy nhận định chỉ riêng việc Arab Saudi có thể tự làm giàu uranium trong tương lai cũng sẽ ngay lập tức làm đảo lộn cán cân quyền lực ở khu vực và cả trên toàn cầu.
"Tôi lo ngại nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân ở Trung Đông, Nhật Bản và Hàn Quốc", ông nói.
Khi chính quyền Tổng thống Donald Trump đã cam kết thực hiện thỏa thuận với Arab Saudi, quyền bác bỏ hiện tại thuộc về quốc hội Mỹ. Tuy nhiên, để ngăn chặn thỏa thuận này sẽ là một thách thức lớn bởi các nghị sĩ cần tập hợp được đa số phiếu ủng hộ ở cả hai viện để vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống.
Thỏa thuận có thời hạn 30 năm được công bố hôm 22/7 cho phép các công ty hạt nhân tư nhân Mỹ xuất khẩu sang thị trường Arab Saudi và tạo khung pháp lý cho những cơ chế bảo hộ riêng của Mỹ. Dù thỏa thuận không có điều khoản nào về việc Riyadh sẽ làm giàu uranium và bất kỳ hoạt động nào như vậy có lẽ cũng phải mất ít nhất một thập kỷ nữa mới diễn ra, các nghị sĩ cho rằng cam kết ban đầu này vẫn sẽ tạo ra những tác động dây chuyền.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa John Barrasso, thành viên Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, bày tỏ lo ngại thỏa thuận có thể làm chệch hướng hơn nữa những nỗ lực của Mỹ trong việc ép Iran cam kết từ bỏ hoàn toàn làm giàu uranium.
"Tôi cực kỳ quan ngại về nguy cơ chạy đua hạt nhân ở Trung Đông, bởi thỏa thuận này rất có thể sẽ châm ngòi cho điều đó", ông nói.
Mỹ và Arab Saudi đã thảo luận suốt gần hai thập kỷ về một thỏa thuận, trong đó Washington sẽ hỗ trợ Riyadh phát triển chương trình hạt nhân dân sự. Mối quan hệ này có thể mang lại hàng tỷ USD cho ngành công nghiệp hạt nhân Mỹ.
Cả chính quyền cựu tổng thống Joe Biden lẫn chính quyền Trump đều đưa thỏa thuận hạt nhân ra làm yếu tố hấp dẫn nhằm thuyết phục Arab Saudi bình thường hóa quan hệ với Israel, nhưng Tổng thống Trump đã quyết định tách riêng hai vấn đề khi nhận thấy tiến trình trở nên phức tạp hơn sau cuộc tấn công của Hamas vào Israel hồi tháng 10/2023.
Ngoại trưởng Marco Rubio ngày 22/7 bác bỏ lo ngại rằng thỏa thuận với Arab Saudi sẽ châm ngòi nguy cơ chạy đua công nghệ hạt nhân.
"Mỹ sẽ không ký kết thỏa thuận nào với bất kỳ quốc gia nào trên thế giới nếu điều đó dẫn tới nguy cơ phổ biến hạt nhân", ông khẳng định.
Nhân viên an ninh Iran bên trong cơ sở hạt nhân Isfahan tháng 3/2005. Ảnh: AP
Arab Saudi cho biết trong một tuyên bố rằng thỏa thuận nhằm tăng cường hợp tác "trong việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế cao nhất về an toàn, an ninh và chống phổ biến hạt nhân".
Nhưng các quốc gia trong khu vực trước đây từng thể hiện tham vọng lớn hơn đối với công nghệ hạt nhân. Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman hồi năm 2018 nói với CBS News rằng Riyadh sẽ phát triển vũ khí hạt nhân nếu Iran làm vậy. Những quốc gia khác trong khu vực, như Thổ Nhĩ Kỳ, cũng từng ngụ ý có thể theo đuổi vũ khí hạt nhân nếu Tehran phát triển chúng.
Nhiều thập kỷ qua, Mỹ luôn tránh cho phép các đối tác mới tự làm giàu uranium trong nước. Thay vào đó, họ kiên quyết buộc những quốc gia này cam kết với "tiêu chuẩn vàng" là không tự làm giàu uranium, thể hiện rõ nhất trong thỏa thuận với Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) năm 2009.
"Việc cho phép Riyadh làm điều đó có thể tạo ra nguy cơ lan rộng hạt nhân theo hiệu ứng dây chuyền", Andrea Stricker, chuyên gia về phổ biến vũ khí hạt nhân tại Quỹ Bảo vệ các Nền Dân chủ, tổ chức nghiên cứu từng vận động chống lại thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015, đánh giá.
"Nó có thể mở ra chiếc hộp Pandora, khiến Nga và Trung Quốc sẵn sàng cung cấp các công nghệ tương tự cho những nước khác, giống như Mỹ đã làm", bà nhận định. "Chúng ta cũng có thể chứng kiến các đối tác và đồng minh khác của Mỹ như Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, UAE, hay thậm chí là Qatar, Oman xếp hàng đòi đãi ngộ giống với Arab Saudi. Khi đấy, nhiều quốc gia mới sẽ nhanh chóng sở hữu năng lực làm giàu uranium hoặc tái chế plutonium, giúp họ chỉ còn cách năng lực chế tạo vũ khí hạt nhân một khoảng rất ngắn".
Những mối lo ngại ở Washington còn tập trung vào việc Riyadh từ chối ký "Nghị định thư Bổ sung", thỏa thuận với cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc nhằm cho phép các thanh sát viên tiếp cận sâu rộng hơn nhằm phát hiện hoạt động hạt nhân ngầm, thay vì chỉ kiểm tra các cơ sở đã kê khai.
Điều này khiến thỏa thuận mới nhất không thể đạt được "tiêu chuẩn vàng" như thỏa thuận năm 2009 với UAE, nơi Abu Dhabi đã chấp nhận các cuộc kiểm tra như vậy và từ bỏ quyền tự làm giàu uranium cũng như tái chế plutonium trong nước.
Rủi ro đáng đánh đổi
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Ron Johnson cho biết ông rất bất ngờ khi chính quyền Tổng thống Trump lại nhất trí một thỏa thuận để Arab Saudi tự làm giàu uranium, không giống như các hiệp định hợp tác hạt nhân trước đây.
"Điều khiến tôi lo ngại là khả năng Iran hoặc Arab Saudi tự làm giàu uranium. Dù vậy, tôi tin việc này có thể được kiểm soát", ông nói.
Victoria Coates, quan chức trong chính quyền đầu tiên của ông Trump, nhận định thỏa thuận với Arab Saudi tiềm ẩn rủi ro, "nhưng là rủi ro có thể kiểm soát".
"Chỉ cần chúng ta theo sát tình hình và nắm rõ những gì đang diễn ra, tôi nghĩ đây là rủi ro đáng để đánh đổi", Coates, hiện công tác tại viện nghiên cứu Heritage Foundation, cho hay.
Theo thỏa thuận, Mỹ và Arab Saudi sẽ cùng đánh giá tính khả thi của việc làm giàu uranium tại quốc gia này. Nếu thấy phù hợp, mọi hoạt động làm giàu uranium sẽ diễn ra theo cơ chế "hộp đen" nhằm ngăn chặn việc chuyển giao công nghệ nhạy cảm cho Riyadh, Politico dẫn lời hai nguồn thạo tin cho biết.
Theo cơ chế "hộp đen", các công ty Mỹ sẽ xây dựng, sở hữu và trực tiếp vận hành cơ sở làm giàu uranium tại Arab Saudi, toàn bộ quy trình và công nghệ cốt lõi sẽ được bảo mật hoàn toàn. Đội ngũ kỹ sư và giới chức Arab Saudi sẽ không được phép tiếp cận, tháo dỡ hay can thiệp vào khu vực chứa các hệ thống này.
Arab Saudi từ lâu đã muốn phát triển chương trình hạt nhân dân sự riêng. Một số nhà phân tích cho rằng để Riyadh hợp tác với Washington còn hơn là bắt tay với các đối thủ của Mỹ.
"Nếu không đạt thỏa thuận với Mỹ, Arab Saudi gần như chắc chắn sẽ tìm đến Trung Quốc hoặc Nga, những nước nhiều khả năng sẽ không kèm theo các điều kiện ràng buộc", Jonathan Panikoff, cựu quan chức tình báo cấp cao hiện công tác tại Hội đồng Đại Tây Dương, nhận xét. "Nhưng điều đó không có nghĩa là thỏa thuận Mỹ - Arab Saudi hoàn toàn không có rủi ro".
Tổng thống Zelensky từng đặt trọn niềm tin vào đại tướng Syrsky, nhưng cuối cùng phải sa thải ông khi cách lãnh đạo của tổng tư lệnh này hứng chịu nhiều chỉ trích.
00:00/00:00
Tốc độ phát 1x
Xem tiếp
×
Đánh giá trải nghiệm VnE-GO
Bạn thấy trải nghiệm của mình thế nào? Hãy cho chúng tôi biết để VnE-GO phục vụ bạn tốt hơn
1. Đánh giá trải nghiệm VnE-GO của bạn như thế nào? (1 = Rất tệ → 5 = Xuất sắc)
1
2
3
4
5
2. Theo bạn VnE-GO cần cải thiện hoặc thêm tính năng gì để phục vụ bạn tốt hơn?
3. Email liên hệ(Tùy chọn)
Email sẽ được bảo mật, chúng tôi chỉ sử dụng để liên lạc khi cần tìm hiểu thêm thông tin về góp ý của bạn
Mỹ ký thỏa thuận hạt nhân, mở đường cho Arab Saudi làm giàu uranium
Mỹ ký thỏa thuận mang tính bước ngoặt với Arab Saudi nhằm thiết lập chương trình hạt nhân dân sự, mở đường cho đồng minh vùng Vịnh làm giàu uranium.
"Thỏa thuận này đặt nền móng pháp lý cho quan hệ đối tác kéo dài nhiều thập kỷ, trị giá hàng tỷ USD giữa hai nước, đồng thời thúc đẩy nhiều mục tiêu kinh tế và chiến lược ưu tiên, trong đó có ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân", Bộ Năng lượng Mỹ cho biết hôm 22/7, khi công bố thỏa thuận hạt nhân với Arab Saudi.
Văn kiện được ký kết bởi Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Arab Saudi Abdulaziz bin Salman.
Theo Wall Street Journal, một điều khoản trong thỏa thuận có thể cho phép các công ty Mỹ xây dựng cơ sở làm giàu uranium tại Arab Saudi. Tuy nhiên, tuyên bố của Bộ Năng lượng Mỹ không đề cập nội dung được đề cập, cơ quan này cũng từ chối bình luận khi được hỏi.
Cờ Mỹ và cờ Arab Saudi trước một tòa nhà đang thi công ở Riyadh hồi tháng 5/2025. Ảnh: AFP
Thỏa thuận sẽ trình lên quốc hội Mỹ xem xét, song giới quan sát nhận định khó có khả năng cơ quan lập pháp do đảng Cộng hòa kiểm soát sẽ ngăn chặn văn kiện này.
Văn kiện được ký giữa lúc chính quyền Tổng thống Donald Trump tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, một phần bắt đầu từ những lo ngại xoay quanh chương trình hạt nhân của Tehran. Đây cũng là vấn đề then chốt khiến đàm phán giữa hai bên rơi vào bế tắc.
Các nghị sĩ Mỹ thuộc cả hai đảng cùng nhiều quan chức Israel từ lâu đã phản đối Arab Saudi phát triển chương trình hạt nhân dân sự, do lo ngại nguy cơ nước này chuyển hướng sang phát triển vũ khí hạt nhân.
Tương tự Tehran, Riyadh nhiều lần khẳng định có quyền phát triển chương trình hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình. Năm ngoái, Arab Saudi ký hiệp ước phòng thủ chung với Pakistan, quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bác bỏ lo ngại rằng thỏa thuận với Arab Saudi có thể làm gia tăng nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân. "Có thể khẳng định Mỹ sẽ không ký thỏa thuận với bất kỳ quốc gia nào trên thế giới nếu điều đó dẫn đến nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân", ông cho hay.
Vị trí Arab Saudi trong khu vực. Đồ họa: Guardian
Năm 2009, Mỹ ký thỏa thuận hạt nhân với Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), quốc gia láng giềng của Arab Saudi, dù UAE không tự làm giàu uranium. Một máy bay không người lái hồi tháng 5 tập kích máy phát điện gần nhà máy hạt nhân Barakah của UAE, cơ sở điện hạt nhân duy nhất tại vùng Vịnh, dẫn đến hỏa hoạn.
Nữ người mẫu kể về cuộc sống trụy lạc của tỷ phú ấu dâm Epstein
Tội ác của Epstein ngay cả trong thời gian thụ án được hé lộ qua lời kể từ một người mẫu từng là nạn nhân bị ông ta xâm hại.
Mùa hè năm 2009, Roza Gilles, nữ người mẫu 18 tuổi đến từ Uzbekistan, lần đầu tiên đặt chân đến một dinh thự màu trắng khổng lồ ở trung tâm Palm Beach, bang Florida, Mỹ, thuộc sở hữu của tỷ phú Jeffrey Epstein.
Jean-Luc Brunel, người quản lý của cô, yêu cầu Gilles đến đây để chụp ảnh, khi cô vừa chân ướt chân ráo đến Mỹ để theo đuổi sự nghiệp người mẫu. Nhưng khi bước vào tòa nhà, cô thấy một phụ nữ đang xoa bóp chân cho Epstein.
Người phụ nữ mời Gilles ngồi xuống. Khi Epstein đưa chân cho Gilles, cô để ý thấy một chiếc vòng nhựa màu đen có gắn một hộp nhỏ nhấp nháy đèn quanh cổ chân ông ta. Cô hỏi đó là gì và cả Epstein lẫn người phụ nữ đều bật cười.
Sau đó, Epstein yêu cầu Gilles cởi áo ra, khiến cô sững người, nhưng cuối cùng phải làm theo yêu cầu của ông ta. Đó là lần đầu tiên Epstein xâm hại Gilles, mở đầu cho nhiều năm cô chịu đựng giày vò.
Tỷ phú ấu dâm Jeffrey Epstein trong một bức ảnh không rõ ngày tháng được công bố hồi tháng 12 năm ngoái. Ảnh: Ủy ban Giám sát Hạ viện Mỹ
Một thời gian sau, Gilles mới biết thiết bị trên cổ chân Epstein là vòng giám sát điện tử và ông ta đang trong thời gian chấp hành án phạt tù 13 tháng do tòa án ở Miami, Florida tuyên vì tội dụ dỗ trẻ vị thành niên bán dâm.
Gilles là một trong nhiều phụ nữ từng bị "tỷ phú ấu dâm" này xâm hại. Cuộc điều tra khi đó phát hiện hành vi lạm dụng tình dục của Epstein với các cô gái vị thành niên xảy ra từ năm 2001, với nạn nhân trẻ nhất mới 13 tuổi.
Công tố viên liên bang ở Miami đã chuẩn bị một bản cáo trạng dài 53 trang chống lại Epstein. Nhưng đến năm 2008, vụ án đột ngột bị gác lại sau khi công tố viên Alex Acosta đàm phán một thỏa thuận nhận tội bí mật với luật sư của Epstein.
Thay vì đối mặt với án tù chung thân, Epstein đã thừa nhận hai tội danh nhẹ hơn ở tòa án cấp bang liên quan đến hành vi gạ gẫm mại dâm với trẻ vị thành niên. Với tội danh này, Epstein chỉ thụ án tù 13 tháng ở một nhà tù tại Palm Beach nhưng được phép đến văn phòng để làm việc 12 giờ mỗi ngày, 6 ngày mỗi tuần.
Câu chuyện của Gilles mở ra cái nhìn rõ nét về những điều khoản bất thường trong thỏa thuận nhận tội năm 2008 mà Epstein đạt được với Acosta, vốn cho phép ông ta dành phần lớn thời gian thi hành án bên ngoài nhà tù để tiếp tục hành vi tội ác.
Hành trình bị dụ dỗ
Gilles cho biết "ông bầu" Brunel tiếp cận cô vào năm 2008, tại một buổi diễn thời trang ở Uzbekistan. Brunel tự giới thiệu là chủ sở hữu công ty quản lý người mẫu MC2 tại thành phố New York và đề nghị ký hợp đồng với cô ngay tại chỗ. Về sau Gilles mới biết Epstein là nhà tài trợ tài chính lớn của công ty này.
Theo lời Gilles, hợp đồng mà cô ký với MC2 đã trao cho công ty này quyền kiểm soát mọi khía cạnh cuộc sống của cô. Cô ngay lập tức nợ họ 4.000 USD tiền visa đến Mỹ và 1.500 USD tiền thuê nhà mỗi tháng cho căn hộ ở Manhattan, nơi các cô gái phải ngủ trên giường tầng. Khoản nợ của Gilles tăng nhanh đến mức vượt cả số tiền cha mẹ cô kiếm được trong một năm.
Vài tháng sau khi chuyển đến Mỹ, Gilles kể cô đã bật khóc tại văn phòng MC2 ở Miami trước mặt Brunel. Gia đình ở quê nhà trông cậy vào thu nhập từ nghề người mẫu của cô, nhưng đến thời điểm đó, cô đã nợ khoảng 10.000 USD và không thể nhận được công việc. Cô từng đề xuất ý định quay trở lại quê nhà, nơi cô từng làm người mẫu rất thành công, nhưng MC2 từ chối.
Roza Gilles trong cuộc phỏng vấn với CNN. Ảnh: CNN
"Jean-Luc Brunel ngồi trên ghế, nhìn tôi rồi bảo: 'Tôi thấy cô đang rất buồn, đợi tôi một chút'", Gilles nhớ lại. "Ông ta nhấc điện thoại lên gọi cho ai đó, rồi cúp máy và nói: 'Tôi giải quyết xong rồi. Tôi vừa gửi 600 USD cho cha mẹ cô đấy'".
Chỉ vài phút sau, thực sự đã có người mang 600 USD đến giao cho gia đình cô ở Uzbekistan. "Tôi tự hỏi: Chuyện gì vừa xảy ra vậy?" Gilles kể. "Tôi không biết ông ta đã gọi cho ai".
Nhưng thông điệp mà Brunel gửi tới cô là vô cùng rõ ràng: Gilles hoàn toàn phụ thuộc vào công ty và đứng sau nó là Epstein. Năm 2022, Brunel bị phát hiện đã chết trong phòng giam sau khi đối mặt các cáo buộc hiếp dâm và tấn công tình dục.
Hồ sơ Epstein do Bộ Tư pháp Mỹ công bố hồi đầu năm chứa vô số email từ những kẻ săn tìm người mẫu gửi tới tỷ phú ấu dâm này, giới thiệu với ông ta những người đẹp từ khắp nơi trên thế giới.
Những cô gái này sau đó bị dụ dỗ đến biệt thự của Epstein tại khu phố nhà giàu Upper East Side, quận Manhattan, hoặc tòa nhà ở thành phố Palm Beach, bang Florida, nơi họ bị tỷ phú lạm dụng tình dục.
Tổ chức núp bóng
Tổ chức Khoa học Florida dường như chỉ là một chiêu bài của Epstein để có thể tiếp tục cuộc sống trụy lạc ngay cả trong thời gian chấp hành bản án 13 tháng tù. Tổ chức phi lợi nhuận này được thành lập vào tháng 11/2007, ngay trước khi Epstein nhận tội, với tuyên bố cung cấp tài trợ và hỗ trợ tài chính cho các tổ chức nghiên cứu khoa học.
Hai phụ nữ giấu tên từng bị Epstein lạm dụng mô tả văn phòng của tổ chức này nằm ở tầng 14, thường xuyên nhộn nhịp người qua lại. Một người cho hay có rất nhiều máy tạo tiếng ồn trắng được đặt khắp nơi.
Theo bản rà soát năm 2021 của giới chức Florida về chương trình vừa thụ án vừa làm việc của Epstein, ông ta bắt đầu làm "toàn thời gian" với tư cách chủ tịch Tổ chức Khoa học Florida vào tháng 10/2008. Trong 6 tháng đầu, Epstein được phép ở văn phòng của tổ chức từ 10h đến 22h từ thứ 2 đến thứ 7.
Tới tháng 5/2009, khung giờ này được mở rộng, chỉ buộc Epstein phải có mặt ở nhà tù 8 tiếng mỗi ngày. Sang tháng tiếp theo, chương trình lại gia hạn thêm lần nữa, cho phép ông ta làm việc tại tổ chức 7 ngày một tuần.
Jeffrey Epstein trong bức ảnh được công bố tháng 3/2017. Ảnh: Cơ quan Dịch vụ Tư pháp Hình sự bang New York
Trong hai tuần cuối cùng trước khi Epstein được chuyển sang hình thức quản thúc tại gia, ông ta còn được phép về dinh thự ở West Palm Beach trong 2 tiếng mỗi buổi chiều.
Chương trình "vừa thụ án vừa làm việc" của Epstein cũng kèm theo nhiều điều kiện, như quy định chỉ được gặp gỡ các đối tác kinh doanh và bắt buộc phải đeo vòng giám sát điện tử cho đến tháng 7/2009. Epstein không được phép tiếp xúc với thành viên gia đình, bạn bè, bạn gái hay người vị thành niên.
Luật sư của Epstein và Văn phòng Cảnh sát trưởng Hạt Palm Beach (PBSO) cũng đạt được thỏa thuận rằng Epstein sẽ thuê cảnh sát có mặt tại văn phòng của ông ta ngoài giờ làm việc để ghi nhận danh sách khách ghé thăm.
Theo báo cáo từ Cơ quan Thi hành án Florida (FDLE), luật sư của Epstein, đại diện cho Tổ chức Khoa học Florida, đã trả cho PBSO 128.136 USD trong suốt thời gian Epstein vừa thụ án vừa làm việc. Báo cáo cũng cho biết PBSO đã rà soát 494 nhật ký khách ghé thăm và không phát hiện bất kỳ vi phạm nào về việc tiếp xúc trái phép. Những bản ghi chép này sau đó bị tiêu hủy theo quy định.
Đặc quyền thụ án
Sau lần đầu tiên bị Epstein xâm hại tại Tổ chức Khoa học Florida, Gilles cho biết cô tiếp tục bị tỷ phú này lạm dụng vào mỗi cuối tuần ở West Palm Beach.
"Ông ta không dừng những hành động xấu xa của mình lại dù đã bị kết án", Gilles nói. "Ông ta không chút hối hận. Những điều ông ta làm với tôi khiến tôi tổn thương sâu sắc. Tôi không bao giờ có thể vượt qua chuyện này, dù có cố gắng đến đâu".
Hai phụ nữ giấu tên khác cho biết họ cũng từng bị xâm hại tại văn phòng của Tổ chức Khoa học Florida, nơi Gilles đến gặp Epstein.
Hành vi của Epstein trong thời gian này vô cùng trắng trợn. Tại cả nhà riêng ở West Palm Beach và văn phòng, các nạn nhân kể ông ta đôi khi xâm hại tình dục họ ngay cả khi có sĩ quan cảnh sát giám sát ở bên ngoài tòa nhà.
Tại Tổ chức Khoa học Florida, một nhóm cảnh sát luân phiên nhau ngồi gần lối vào văn phòng. Hai phụ nữ cho biết họ từng nghĩ các sĩ quan có vẻ sợ Epstein. Họ hoàn toàn không nghi ngờ gì về việc Epstein mới là người kiểm soát mọi thứ ở đó.
Gilles kể cô đã gặp một cảnh sát tại dinh thự của Epstein ở West Palm Beach, nơi cô được yêu cầu đến hàng tuần vào mùa hè năm 2009. "Tôi tự nói với mình rằng 'Tạ ơn Chúa, hôm nay mọi chuyện dừng lại'", cô nói.
Nhưng Gilles lại chứng kiến viên sĩ quan đùa giỡn, tán gẫu với Epstein. Sau khi chúc Epstein một ngày tốt lành, người đó bước ra ngoài mà không nói với cô lời nào.
"Tôi chợt nhận ra rằng dù mình có làm gì đi nữa, người đàn ông đó cũng sẽ không bao giờ bị bắt", Gilles cho hay. "Ông ta sẽ không bao giờ bị ngăn cản. Dù bạn có hét lớn đến đâu, cũng chẳng ai bận tâm".
Cơn ác mộng vẫn tiếp diễn khi cô được phép trở lại thành phố New York vào năm 2010, thời điểm thời gian quản thúc tại gia của Epstein ở Florida kết thúc.
Năm 2019, 2 phụ nữ nộp đơn tố cáo Epstein đã xâm hại tình dục họ trong thời gian ông ta tham gia chương trình vừa thụ án vừa làm việc. Một trong hai người, được định danh là Katlyn Doe, cho biết cô "bị ép phải thực hiện các hành vi tình dục" với Epstein ngay tại văn phòng Tổ chức Khoa học Florida.
Epstein bị bắt ngày 6/7/2019 với cáo buộc mua dâm hàng loạt trẻ vị thành niên, trong đó có những thiếu nữ mới 14 tuổi. Tuy nhiên, một tháng sau, tỷ phú ấu dâm này được phát hiện treo cổ tự tử trong nhà tù tại New York.
Phòng giam của Epstein sau khi tỷ phú ấu dâm tử vong ngày 10/8/2019. Ảnh: Bộ Tư pháp Mỹ
Tháng 12/2019, PBSO khai tử toàn bộ chương trình vừa thụ án vừa làm việc. Báo cáo năm 2021 của FDLE cho biết họ "không phát hiện hành vi phạm tội nào từ các thành viên sở cảnh sát Palm Beach tham gia vào chương trình hay lực lượng cảnh sát giám sát Epstein".
Trốn khỏi ác mộng
Gilles cho biết mình từng giáp mặt một số nạn nhân khác. Cô nhớ lại lần đi qua căn dinh thự của Epstein ở Florida và bắt gặp những cô gái biết rất ít hoặc không biết tiếng Anh. "Họ là người nhập cư", cô kể. "Chuyện tương tự cũng xảy ra với họ".
Mãi cho đến gần đây, Gilles vẫn giữ kín quá khứ của mình, kể cả với cha mẹ. Dù Bộ Tư pháp Mỹ từng cam kết bảo vệ các nạn nhân bị Epstein lạm dụng, Gilles đã bàng hoàng khi thấy tên mình, cùng thư từ giữa cô và Epstein, bị công khai cho cả thế giới thấy khi hồ sơ Epstein được công bố hồi đầu năm.
"Đó là câu chuyện của tôi, chỉ tôi mới có quyền lên tiếng. Tôi không muốn bất kỳ ai đọc những điều đó", cô nói.
Gilles khi còn là người mẫu làm việc cho công ty MC2. Ảnh: CNN
Gilles cho hay cô đã theo dõi các nạn nhân của tỷ phú ấu dâm kêu gọi công khai hồ sơ Epstein và yêu cầu Bộ Tư pháp điều tra những kẻ đồng phạm trong suốt năm qua. Dù được mời tham gia cùng họ, Gilles cho biết cô vẫn chưa sẵn sàng. Khi một nhóm các nạn nhân tập hợp trước Đồi Capitol vào năm ngoái, Gilles quyết định bay đến Washington để đồng hành cùng họ. Nhưng cô cũng chỉ có thể đứng quan sát từ bên ngoài.
"Họ đang kể lại câu chuyện của mình và điều đó bắt đầu gặm nhấm tôi từ bên trong", cô nói. "Chính phủ đã quá sai khi không bảo vệ tôi".
Tuy nhiên, Gilles nói rằng khi tiếp tục hành trình vượt qua nỗi đau của chính mình, cô bắt đầu hình dung về một tương lai nơi cô có thể sát cánh cùng các nạn nhân khác.
"Tôi nghĩ đến một ngày nào đó mình sẽ hội ngộ cùng họ", cô nói. "Tôi cực kỳ tự hào về những gì mỗi người trong số họ đang làm và tôi cảm nhận được nỗi đau đó, nó có sức lan tỏa rất lớn. Lòng dũng cảm cũng lan tỏa, đúng không?".
Tổng thống Zelensky cách chức tư lệnh quân đội, khi Ukraine đang đối mặt với khủng hoảng chính trị sau vụ ông Fedorov mất chức bộ trưởng quốc phòng.
"Tôi đã quyết định rằng tư lệnh mới của quân đội Ukraine sẽ là Mykhailo Drapatyi", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 21/7 thông báo, đề cập người hiện giữ chức vụ chỉ huy Bộ tư lệnh Liên hợp.
"Tôi biết ơn Oleksandr Syrsky và tất cả chiến binh của chúng tôi vì các vị trí vững chắc của Ukraine trên tiền tuyến", ông cho biết thêm.
Tướng Drapatyi cảm ơn Tổng thống Zelensky sau khi được bổ nhiệm. "Phục vụ Ukraine luôn là niềm vinh dự với tôi", ông nhấn mạnh.
Cựu bộ trưởng quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov hoan nghênh quyết định của Tổng thống Zelensky, cho rằng điều này sẽ mang lại "niềm hy vọng mới" trong cuộc chiến với Nga. "Đây là luồng gió mới và niềm hy vọng mới trong cuộc đấu tranh của người dân tự do vì công lý cũng như tự do", ông cho hay.
Ông Syrsky thăm vị trí ở tiền tuyến trong ảnh công bố hồi năm 2024. Ảnh: AFP
Đảm nhận vị trí tư lệnh quân đội Ukraine từ năm 2024, ông Syrsky, 60 tuổi, là một trong những chỉ huy giàu kinh nghiệm nhất của nước này và từng lãnh đạo nỗ lực phòng thủ Kiev trong giai đoạn đầu của xung đột.
Tương lai của tướng Syrsky bị hoài nghi từ tuần trước, khi Tổng thống Zelensky miễn nhiệm ông Fedorov, người rất được lòng dân, chỉ 6 tháng sau khi bổ nhiệm ông làm bộ trưởng quốc phòng.
Ông Fedorov, 35 tuổi, người mâu thuẫn với giới lãnh đạo vì những nỗ lực hiện đại hóa quân đội, đã cáo buộc ông Syrsky cản trở các ý tưởng của mình và gây áp lực để Tổng thống Zelensky sa thải Bộ trưởng Quốc phòng. Tướng Syrsky đã bác bỏ cáo buộc trên.
Việc ông Fedorov mất chức đã khiến hàng nghìn người tổ chức biểu tình trên khắp Ukraine. Nhiều người bày tỏ thất vọng trước sự thiếu cải cách trong quân đội và kêu gọi sa thải ông Syrsky.
Giới phân tích nói với hãng thông tấn AFP tướng Syrsky không có uy tín hay tham vọng chính trị đủ để đe dọa vị thế của Tổng thống Zelensky, khác với người tiền nhiệm Valery Zaluzhny - từng rất được lòng dân và đã bị miễn nhiệm vào năm 2024.
Dù vậy, tướng Syrsky bị chỉ trích vì không quan tâm đến mức độ tổn thất về nhân mạng và trì hoãn cải cách trong lĩnh vực mua sắm quốc phòng, trang thiết bị và huy động quân, theo AFP.
Ông Fedorov phát biểu với báo giới tại Kiev hôm 16/7. Ảnh: AP
Căng thẳng trên đã phơi bày những bất đồng hiếm hoi trong nội bộ giới lãnh đạo quân sự và chính trị Ukraine, vào thời điểm Kiev dường như đang ở vị thế tốt nhất trong nhiều tháng.
Quân đội Ukraine đã làm chậm bước tiến của Nga trong thời gian gần đây, các cuộc tấn công tầm xa của Kiev vào nhà máy lọc dầu của đối phương cũng khiến Moskva hứng chịu tổn thất.
Tướng Drapatyi, 43 tuổi, từng đảm nhiệm chức vụ tư lệnh lục quân Ukraine và chiến đấu chống lại lực lượng ly khai do Nga hậu thuẫn tại vùng Donbass. Ông nổi tiếng tại Ukraine nhờ video quay cảnh ông lái xe bọc thép đâm xuyên qua trạm kiểm soát của phe ly khai ở thành phố Mariupol hồi năm 2014.
Tướng Drapatyi là người thứ ba đảm nhận chức vụ tư lệnh quân đội Ukraine kể từ khi xung đột với Nga bùng phát vào đầu năm 2022.
Nhà hàng ở San Francisco 'nhận gạch đá' vì dùng ảnh AI làm menu
MỹAJ và Lyndsey Lozano đã phải gỡ ảnh menu được tạo bằng AI tại nhà hàng Grind & Unwind, vài ngày sau khi nhận những lời chỉ trích gay gắt từ người dân địa phương.
AJ và Lyndsey Lozano khai trương nhà hàng Grind & Unwind trên đường Haight ở San Francisco, California hồi tháng 5. Vợ chồng cô tiếp quản không gian trước đây là Citrus Club, một quán ăn và quán bar kết hợp ẩm thực Á lâu năm đã đóng cửa trước đó một tháng.
Nhà hàng Grind & Unwind của vợ chồng Lozano phục vụ cà phê, bánh ngọt và sandwich vào buổi sáng, sau đó chuyển sang các món ăn kiểu quán rượu và bia vào buổi tối. Mô hình này kết hợp kinh nghiệm làm tiệm bánh của Lyndsey và khao khát mở quán bar của AJ. Bánh chuối và bánh quy sôcôla chip của Lyndsey gần như "cháy hàng" mỗi ngày.
Thực đơn của Grind & Unwind sử dụng hình ảnh được tạo ra bằng AI. Ảnh: Sfgate
Tuy nhiên, chiến lược tiếp thị của họ không được yêu thích. Khi gia đình Lozano sử dụng hình ảnh món ăn được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI) để trưng bày ở cửa sổ, mọi chuyện trở nên tồi tệ.
"Ngon nhưng lại là rác" là tiêu đề của một bài đăng trên Reddit ngày 30/6, thu hút hơn 670 lượt bình chọn và có hình ảnh cận cảnh bảng thực đơn.
"Tôi cho rằng việc sử dụng hình ảnh AI là không phù hợp với văn hóa kinh doanh của khu phố này", người đăng bài bình luận.
"Tôi thà nhìn thấy những bức ảnh tệ hại được chụp trong hộp đèn với máy ảnh một megapixel còn hơn là cái thứ AI vớ vẩn này", một người khác viết.
Những người khác gọi chiếc bánh focaccia trong hình giống như "xơ mướp" hay "lá phổi", nói rằng thức uống Frappuccino trông như đang mặc "vớ lưới" và món salad bắp cải phủ trên bánh mì kẹp thịt heo xé sợi khiến họ nhớ đến nấm đông trùng hạ thảo đột biến trong trò chơi điện tử Last of us.
"Nó đã gây xôn xao trên phố Haight, điều này vừa tốt vừa xấu, tôi đoán vậy", Lyndsey Lozano nói. "Nhưng phản hồi không như chúng tôi mong đợi".
Cô ấy nói rằng tấm áp phích đó chỉ là tạm thời, vì họ bận rộn chăm sóc ba đứa con, đều dưới 5 tuổi, nên cửa hàng thậm chí còn chưa có biển hiệu.
Mái hiên nhà hàng Grind & Unwind bị vẽ bậy. Ảnh: Sfgate
Sáng 2/7, Lozano đến quán và thấy mái hiên bên ngoài cửa hàng của mình bị vẽ bậy, với dòng chữ nguệch ngoạc bằng màu đỏ. Cô ấy cảm thấy bực bội. AJ cũng chán nản.
"Tôi muốn mọi người đến nhà hàng của chúng tôi, nhưng tại sao chuyện này lại trở thành vấn đề lớn tới mức ảnh hưởng đến mọi người một cách dữ dội như vậy?", Lozano nói. "Có thực sự kinh khủng đến mức bạn phải hành động như vậy không?".
Citrus Club vốn là địa điểm quen thuộc trong khu phố suốt hàng chục năm qua, nổi tiếng với món mì giá rẻ và cocktail sáng tạo. Việc quán đột ngột đóng cửa đã vô tình khiến nhà hàng mới gặp nhiều khó khăn trong việc chinh phục cộng đồng vốn rất gắn bó nơi đây.
Nhà hàng Grind & Unwind trên đường Haight ở San Francisco ngày 16/7. Ảnh: SFgate
Ngày 6/7, gia đình Lozano đã gỡ bỏ hình ảnh AI, phủ sơn che đi hình vẽ bậy, ước tính chi phí hoàn thành công việc hơn 700 USD.
Hiện tại, họ đã mắc đèn LED quanh cửa sổ và đặt quầy bánh ngọt ở giữa để mọi người có thể chiêm ngưỡng món ăn do Lyndsey tự làm. Việc kinh doanh đang khởi sắc, gia đình Lozano đã thuê đầu bếp để giúp ra mắt các món ăn mới trong thực đơn, trong đó có món bánh mì kẹp thịt kiểu Mỹ (smashburger). Họ dự định mở các sự kiện cho cộng đồng như lớp học làm mì Ý và các buổi tối vẽ tranh kết hợp nhâm nhi đồ uống.
"Hy vọng mọi người sẽ đến thử những món ăn chất lượng của chúng tôi và thực sự ủng hộ chúng tôi", Lozano nói.
