Ngoại trưởng Nga cho biết dịp kỷ niệm Ngày Chiến thắng 9/5 không có tác động đến hoạt động quân sự ở Ukraine, khi phương Tây đang đồn đoán về mốc này.
"Các binh sĩ của chúng tôi sẽ không dựa vào bất kỳ ngày cụ thể nào để quyết định hành động của họ", Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov nói hôm qua khi được hỏi Ngày chiến thắng 9/5 có đánh dấu bước ngoặt trong cuộc xung đột ở Ukraine hay không.
Tình báo Mỹ hồi đầu tháng trước nhận định Nga thay đổi chiến lược để tập trung giành kiểm soát Donbass và các vùng khác ở đông Ukraine, với mục tiêu hoàn thành trước ngày 9/5. Đây là ngày lịch sử với Nga, đánh dấu sự đầu hàng của Đức Quốc xã trong Thế chiến II, thường được kỷ niệm bằng cuộc duyệt binh lớn của quân đội và khí tài quân sự trên Quảng trường Đỏ trước Điện Kremlin.
Ngoại trưởng Lavrov nói Nga sẽ kỷ niệm Ngày Chiến thắng một cách long trọng, nhưng khẳng định thời gian và tốc độ chiến dịch ở Ukraine sẽ phụ thuộc vào nhu cầu giảm thiểu rủi ro cho dân thường và lính Nga.
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov họp báo tại Moskva hôm 26/4. Ảnh: Reuters.
Ông Lavrov khẳng định Nga luôn cam kết hợp tác để ngăn chặn nguy cơ chiến tranh hạt nhân.
"Truyền thông phương Tây xuyên tạc về các mối đe dọa từ Nga", ông nói. "Nga chưa bao giờ làm gián đoạn nỗ lực đạt các thỏa thuận để đảm bảo rằng một cuộc chiến tranh hạt nhân sẽ không bao giờ bùng phát".
Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) William Burns hồi tháng 4 bày tỏ lo ngại Nga có thể sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật hoặc vũ khí hạt nhân có sức công phá thấp ở Ukraine, dù chưa có bằng chứng củng cố mối lo ngại này.
Tổng thống Nga Putin từ tháng 2 đã yêu cầu các lực lượng răn đe chiến lược, trong đó có những đơn vị mang vũ khí hạt nhân, cảnh giác cao độ và chuyển sang trạng thái báo động, sẵn sàng nhận lệnh chiến đấu. Tuy nhiên, giới chức Anh và Mỹ nói rằng họ không phát hiện thay đổi đáng kể nào trong lực lượng hạt nhân Nga sau lệnh báo động của ông Putin.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cuối tháng ba nói "không ai ở Nga nghĩ tới việc sử dụng hay thậm chí ý tưởng sử dụng vũ khí hạt nhân". Theo ông Peskov, Nga chỉ sử dụng vũ khí hạt nhân trong trường hợp "xuất hiện mối đe dọa tới sự tồn tại" của đất nước.
Vũ khí hạt nhân chiến thuật và vũ khí hạt nhân có sức công phá thấp được thiết kế để sử dụng trên chiến trường. Một số chuyên gia ước tính Nga sở hữu khoảng 2.000 vũ khí loại này, có thể chuyển giao cho các lực lượng không quân, hải quân và lục quân.
Kho vũ khí hạt nhân của các nước trên thế giới đến năm 2021. Bấm vào ảnh để xem chi tiết.
Ukraine cho biết Nga tiếp tục pháo kích nhà máy thép Azovstal ở thành phố Mariupol vào đêm 1/5, sau khi khoảng 100 người sơ tán khỏi khu vực này.
Lực lượng Nga "lại bắt đầu khai hỏa vào Azovstal ngay khi quá trình sơ tán một số người Ukraine hoàn thành", Denis Schlega, chỉ huy lữ đoàn 12 của Vệ binh Quốc gia Ukraine, cho biết, thêm rằng "họ sử dụng tất cả các loại vũ khí".
Hiện chưa rõ liệu pháo kích có gây nguy hiểm cho giai đoạn sơ tán tiếp theo ở nhà máy thép Azovstal, dự kiến diễn ra hôm nay, hay không. Ước tính hàng trăm thường dân Ukraine vẫn mắc kẹt tại đây.
Phó thủ tướng Ukraine Iryna Vereshchuk cho biết "tình hình hiện cho thấy dấu hiệu của thảm họa nhân đạo thực sự, bởi mọi người đang cạn kiệt nguồn nước, thực phẩm và thuốc men".
Nhà máy thép Azovstal tại thành phố Mariupol, Ukraine hôm 29/4. Ảnh: Reuters.
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov nói trong một cuộc phỏng vấn với đài truyền hình Italy hôm 1/5 rằng "chính quyền Kiev đang cố gắng bằng mọi cách để những phần tử cực đoan Ukraine còn lại ở Azovstal được rút lui, vì trong số họ có thể có các sĩ quan và lính đánh thuê phương Tây".
Chưa có bằng chứng chắc chắn rằng trong số binh lính ở Azovstal có công dân phương Tây.
"Tình hình giao tranh ở Azovstal và mong muốn cứng đầu, thậm chí cuồng loạn của Tổng thống Volodymyr Zelensky, cộng sự và những người bảo hộ phương Tây nhằm đạt được mục tiêu rút tất cả những người này và đưa họ đến lãnh thổ Ukraine", ông Lavrov nói.
Tổng thống Zelensky hôm qua cho biết khoảng 100 dân thường đã được sơ tán khỏi nhà máy thép Azovstal ở thành phố cảng miền nam Mariupol. Họ được sơ tán nhờ một lệnh ngừng bắn giữa lực lượng Nga và Ukraine tại Mariupol được thống nhất vào ngày 30/4.
Liên Hợp Quốc cho hay "chiến dịch thiết lập hành lang an toàn" tại nhà máy thép Azovstal được thực hiện với sự phối hợp với Ủy ban Chữ thập Đỏ quốc tế (ICRC) cùng các lực lượng Nga và quân đội Ukraine.
Sau gần hai tháng bao vây, lực lượng Nga đã kiểm soát hầu hết thành phố Mariupol, chỉ còn cứ điểm kháng cự cuối cùng của Tiểu đoàn Azov tại nhà máy. Giới chức Ukraine ước tính khoảng 1.000 dân thường kẹt lại trong nhà máy Azovstal trước khi quá trình sơ tán bắt đầu.
Hơn một tháng lực lượng Nga vây ép Mariupol. Bấm vào hình để xem chi tiết.
Gia đình Butcher sống yên bình trong trang trại ở Fergus, bang Montana, nhưng dưới quả đồi cạnh nhà họ là một tên lửa hạt nhân Minuteman III nặng 36 tấn.
Sau khi buộc ngựa cẩn thận, rũ bùn khỏi đôi ủng cao bồi, ông Ed Butcher, 78 tuổi, bước vào nhà, ngồi xuống bàn ăn tối. Ông bật TV và chuyển sang kênh tin tức. ''Tôi đã bỏ lỡ những gì rồi? Khu vực nào của thế giới đang bị hủy diệt thế?'', ông hỏi vợ là bà Pam Butcher.
"Chúng ta đang nói về xung đột liên quan tới một cường quốc hạt nhân", bình luận viên nói trên TV, đề cập đến khủng hoảng Nga - Ukraine, trong khi hai vợ chồng cúi đầu cầu nguyện trước lúc thưởng thức món thịt nai hầm mới ra lò.
"Tình hình có thể leo thang", tiếng bình luận viên trên TV tiếp tục vang lên. "Nó có thể vượt xa những tưởng tượng điên rồ nhất của chúng ta".
Ông Ed tắt TV và nhìn ra ngoài cửa sổ, về phía đồng cỏ bạt ngàn dọc trục đường Butcher. Nhiều thế hệ gia đình ông đã sinh sống trên mảnh đất này từ năm 1913, song hiếm khi cuộc sống ở trang trại lại bấp bênh như hiện tại.
Đất đai khô cằn do hạn hán kỷ lục, không thể canh tác tốt do thiếu nhân lực vì đại dịch Covid-19, chưa kể bị tàn phá bởi các trận cháy rừng gần đây. Giờ đây, trang trại tiếp tục bị ảnh hưởng từ xung đột Nga - Ukraine.
"Còn điều gì tồi tệ khác sắp xảy đến không nhỉ?", Ed nói, hướng mắt về ngọn đồi phía tây trang trại, nơi một tên lửa hạt nhân có sức công phá gấp 20 lần quả bom nguyên tử ném xuống Hiroshima đang nằm ở hầm chứa ngay dưới đồng cỏ. "Cầu Chúa đừng bắt con chứng kiến cảnh tên lửa khai hỏa".
Đó là tên lửa Minuteman III, được lưu giữ tại hầm phóng trên mảnh đất thuộc sở hữu của gia đình ông Ed từ thời Chiến tranh Lạnh. Không quân Mỹ đã trả 150 USD cho mỗi 4.000 m2 đất của người dân vùng này để xây dựng một kho vũ khí hạt nhân trên khắp vùng nông thôn miền Tây.
Quả tên lửa nằm dưới một nắp hầm bê tông cốt thép nặng 110 tấn, xung quanh có hàng rào thép. Tên lửa Minuteman III dài 18 mét, nặng 36 tấn với sức nổ tương đương 20 quả bom nguyên tử từng thả xuống Hiroshima khiến 140.000 người thiệt mạng.
Một nhóm binh sĩ không quân Mỹ thường xuyên trực tại một hầm ngầm cách đó vài km, sẵn sàng khai hỏa tên lửa bất cứ khi nào có lệnh. Khi họ nhấn nút, tên lửa sẽ lao lên khỏi hầm chứa trong 3,4 giây và vọt đi với vận tốc gần 11.000 km/h.
Khi đầu đạn hạt nhân kích nổ ở độ cao vài trăm mét phía nên mục tiêu, quả cầu lửa sẽ làm bốc hơi toàn bộ sinh vật sống và mọi công trình trong bán kính 800 mét, san phẳng các tòa nhà lân cận trong bán kính 8 km. Lửa và bức xạ chết người sẽ lan rộng hàng chục đến hàng trăm km.
Một quả tên lửa Minuteman đã ngừng hoạt động được dựng làm tượng đài tại khu vực Lewistown, hạt Fergus, bang Montana, Mỹ. Ảnh: Washington Post.
Khoảng 400 tên lửa như vậy đang được bố trí tại các khu bảo tồn, rừng quốc gia và hàng chục trang trại tư nhân tại các bang Montana, Wyoming, Bắc Dakota, Colorado và Nebraska.
Vợ chồng Butcher đã sống cạnh "láng giềng" là quả tên lửa hạt nhân có sức hủy diệt khủng khiếp như vậy hơn 6 thập kỷ qua.
"Tôi cá với mình là nó sẽ bay qua phòng khách", ông Ed nói với vợ.
"Chúng ta sẽ nghe thấy và cảm nhận được nó", bà Pam trả lời. "Cả ngôi nhà sẽ rung chuyển".
"Nếu Mỹ thực sự khai hỏa tên lửa, chắc chắn loạt tên lửa khác đang nhắm vào chúng ta", ông Ed nói thêm.
"Tất cả chỉ là giả thuyết thôi, có thể quả tên lửa nằm đó chỉ để răn đe, có thể nó sẽ không bao giờ được khai hỏa", người nông dân già đứng dậy dọn đĩa và an ủi vợ.
"Mình nói đúng, chuyện đó sẽ không xảy ra", bà Pam đáp lại. "Gần như chắc chắn là không".
'Bọt biển hạt nhân'
Dù hầm chứa tên lửa Minuteman III nằm bên trong trang trại của hai vợ chồng, ông bà Butcher chưa bao giờ được phép đi vào khu vực được rào bằng lưới thép đó. Đôi khi họ thấy những đoàn xe tải quân sự hạng nhẹ đi trên con đường đất về phía bãi phóng. Một lần ông Ed đã chứng kiến một phần của tên lửa Minuteman III đang được đưa vào giếng phóng, với đầu đạn và động cơ sơn đen trắng.
Địa điểm này được chính phủ Mỹ gọi là Cơ sở Phóng E05, một trong 52 điểm đặt tên lửa hạt nhân đang hoạt động trên các trang trại nhà dân tại hạt Fergus, bang trung tâm Montana.
Năm 1950, chính phủ Mỹ coi Montana là một phần trong dự án "bọt biển hạt nhân". Trong dự án này, hệ thống tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) của Mỹ sẽ được đặt trong các hầm chứa dưới lòng đất tại các bang Nebraska, Wyoming, Colorado, Montana và North Dakota.
Các bang này đóng vai trò như một "miếng bọt biển" thu hút các cuộc tấn công hạt nhân của đối phương khi có xung đột nổ ra, giúp giảm thiểu nguy cơ các thành phố lớn của Mỹ bị nhắm mục tiêu.
Không quân Mỹ đã dần thay thế tên lửa Minuteman ban đầu bằng Minuteman II và sau đó là Minuteman III. Sau một thời gian, gia đình không còn cảm thấy đó là mối nguy hiểm nữa mà chỉ là một phần khác của cảnh quan, một di tích "lành tính" thời Chiến tranh Lạnh.
Đó là những gì ông Ed đã nghĩ cho tới cuối tháng 2, thời điểm xung đột Nga - Ukraine nổ ra. Nga đặt kho vũ khí hạt nhân trong tình trạng báo động cao trong bối cảnh làn sóng trừng phạt phương Tây gia tăng áp lực lên Moskva, kèm đó là hoạt động viện trợ vũ khí cho Ukraine cùng khả năng NATO kết nạp thêm thành viên, tiếp tục mở rộng về phía đông.
Một phần của hầm chứa tên lửa hạt nhân xuyên lục địa (ICBM) trong khu vực rào thép tại trang trại Butcher. Ảnh: Washington Post.
Sinh ra trong thời sơ khai của vũ khí hạt nhân và từng là giáo sư đại học, ông Ed hy vọng sẽ không bao giờ phải chứng kiến cảnh hủy diệt như ở Hiroshima và Nagasaki thêm lần nào nữa trong đời.
"Tôi dám cá là các vệ tinh Nga đang đếm từng sợi tóc trên đầu tôi", ông Ed nhìn lên bầu trời và kéo chiếc mũ xuống.
Trong những ngày gần đây, cảm biến tại bãi phóng đang hoạt động mạnh mẽ, có thể phát hiện bất kỳ chuyển động nào trong phạm vi 100 mét từ giếng phóng. Trực thăng quân sự cũng tăng cường tuần tra, dò tìm bất kỳ hoạt động khả nghi trên tất cả 450 địa điểm bố trí tên lửa hạt nhân tại 5 bang.
Tại một boongke cách trang trại nhà Butcher khoảng 11 km, hai binh sĩ không quân Mỹ bắt đầu ca trực kéo dài 24 giờ. Họ đi thang máy xuống một căn phòng nhỏ sâu 18 m dưới mặt đất, được gia cố bằng lớp bê tông dày 1,2 mét. Ở đó có một phòng tắm nhỏ, một chiếc giường, một đường hầm thoát hiểm và bảng điều khiển nhập mã 8 chữ số có khả năng khai hỏa 10 tên lửa hạt nhân lên bầu trời hạt Fergus, bang Montana.
Cách đó vài km, Ross Butcher, con trai út của ông Ed, 53 tuổi, đang làm việc tại tòa án hạt Fergus, giúp nghiên cứu kho vũ khí hạt nhân thế hệ tiếp theo. Ông Ross là một trong ba ủy viên được bầu vào hội đồng hạt Fergus.
Gần đây, một phần của công việc của ông Ross là phối hợp với quân đội trong nỗ lực thay thế Minute III bằng một vũ khí hạt nhân mới mạnh hơn là Sentinel, ra mắt ngày 5/4. Sentinel sẽ kế nhiệm Minuteman III sau hơn 5 thập kỷ hoạt động kể từ năm 2029. Vòng đời dự kiến của tên lửa Sentinel được cho là "có sức răn đe và bảo vệ mạnh mẽ cho đến thập niên 2070 và hơn thế nữa".
Không quân Mỹ đã đặt mua 642 tên lửa Sentinel từ tập đoàn Northrop Grumman với chi phí ước tính khoảng 260 tỷ USD. Giờ đây, Lầu Năm Góc đã gửi tới giới chức hạt Fergus một loạt thư và bản kế hoạch 10 năm về "cải tiến hạt nhân để tăng cường khả năng bảo vệ đất nước", nhằm "cải tạo hoàn toàn tất cả các cơ sở phóng" hiện có.
Kết quả từ đợt thăm dò quốc gia cho thấy hầu hết người Mỹ đều không muốn chính phủ chi hàng trăm tỷ USD cho hệ thống vũ khí hạt nhân nhiều khả năng sẽ không bao giờ được sử dụng cho đến khi hết hạn, song tình hình tại hạt Fergus, bang Montana là rất khác. Căn cứ Không quân Malmstrom tại đây đóng góp hơn 375 triệu USD cho nền kinh tế địa phương mỗi năm.
Nhiều đội thể thao trường học khắp vùng nông thôn bang Montana đều lấy tên "Minuteman". Họ xây dựng triển lãm, bảo tàng về lịch sử hạt nhân. Hạt Fergus thậm chí dựng một quả tên lửa ngừng hoạt động dài 18 mét làm tượng đài bên cạnh sân chơi trong công viên thành phố.
"Đây là hòa bình thế giới đạt được nhờ hỏa lực vượt trội", ông Ross nhận định. "Vũ khí hạt nhân là một phần thực tế trên toàn cầu".
"Tôi muốn đi khắp nơi để thúc đẩy hòa bình toàn thế giới, nhưng điều đó không thực tế. Nếu chúng tôi không phô trương uy thế, một thế lực khác sẽ tiếp tục đe dọa chúng tôi", ông Ross nhấn mạnh.
Bà Pam Butcher (trái) và chồng là ông Ed Butcher tại nhà riêng trong trang trại. Ảnh: Washington Post.
Tại trang trại, bà Pam đã chuẩn bị sẵn sàng cho những viễn cảnh có thể xảy ra sau hàng thập kỷ sống chung với quả tên lửa có thể phá hủy cả một thành phố. Bà đã chuẩn bị nhu yếu phẩm dự trữ đủ trong ít nhất vài năm tại tầng hầm dưới nhà, dù giới chức cho rằng chiến tranh hạt nhân hiện nay gần như là không thể.
"Mình đang nghĩ gì vậy?", bà Pam hỏi chồng sau khi xem một phóng sự về sức hủy diệt của vũ khí hạt nhân. "Tôi nghĩ rằng bất cứ khi nào Chúa gọi, tôi sẽ sẵn sàng theo người", ông Ed trả lời.
Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi khẳng định Washington sẽ sát cánh cùng Kiev sau chuyến thăm bí mật tới thủ đô Ukraine ngày 30/4.
Video được Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đăng hôm nay trên Twitter cho thấy ông, được hộ tống bởi đội an ninh có vũ trang mặc trang phục quân đội, chào đón phái đoàn quốc hội Mỹ do Chủ tịch Hạ viện Pelosi dẫn đầu bên ngoài văn phòng tổng thống một ngày trước.
"Phái đoàn của chúng tôi đến Kiev để gửi một thông điệp không thể nhầm lẫn và vang dội đến toàn thế giới: Mỹ luôn sát cánh cùng Ukraine", bà nói. Pelosi là quan chức cấp cao nhất của Mỹ đến thăm Kiev kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine hồi tháng hai.
Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi (vest xanh da trời) và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky (hàng đầu, thứ hai từ trái sang), tại Kiev ngày 30/4. Ảnh: Reuters.
Tại miền đông Ukraine, Nga vẫn tiếp tục đẩy mạnh chiến dịch nhằm kiểm soát toàn bộ khu vực Donbass, nơi quân ly khai do Moskva hậu thuẫn đã kiểm soát một số phần của tỉnh Luhansk và Donetsk.
Thống đốc Kharkov Oleh Synehubov hôm nay cảnh báo người dân ở phía bắc và phía đông thành phố không ra khỏi nơi trú ẩn vì các cuộc pháo kích của Nga.
Serhiy Gaidai, thống đốc vùng Luhansk của chính quyền Ukraine, trong một bài đăng trên mạng xã hội kêu gọi mọi người sơ tán trong khi còn có thể.
Bộ Quốc phòng Nga cáo buộc các lực lượng của Ukraine pháo kích vào một trường học, nhà trẻ và nghĩa trang ở các ngôi làng thuộc thị trấn phía nam Kherson, hãng thông tấn Nga RIA Novosti đưa tin.
Bộ cho biết đã có dân thường thiệt mạng và bị thương nhưng không cung cấp thêm chi tiết. Các lực lượng Nga đã kiểm soát thị trấn Kherson, cách bán đảo Crimea khoảng 100 km về phía bắc, hồi tháng ba.
Ukraine chưa đưa ra bình luận.
Quân đội Ukraine trong một bản tin ngày 1/5 cho hay các lực lượng Nga đang từ Kherson tiến công về phía bắc đến các thành phố Mykolayiv và Kryvyi Rih.
Tổng thống Ukraine Zelensky hôm nay cho biết một nhóm khoảng 100 dân thường đã được sơ tán khỏi nhà máy thép Azovstal ở thành phố cảng miền nam Mariupol.
"Quá trình sơ tán dân thường khỏi Azovstal đã bắt đầu. Nhóm ban đầu khoảng 100 người đã tiến đến khu vực được kiểm soát. Ngày mai chúng ta sẽ gặp họ ở Zaporizhzhia", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky viết trên Twitter. "Rất biết ơn đội của chúng tôi. Họ đang cùng Liên Hợp Quốc tiến hành sơ tán những thường dân khác khỏi nhà máy".
Ủy ban Chữ thập Đỏ quốc tế (ICRC) cũng ra thông cáo xác nhận đang phối hợp cùng Liên Hợp Quốc tiến hành đợt sơ tán dân thường khỏi thành phố Mariupol và nhà máy thép Azovstal.
Trước đó, theo đại úy Svyatoslav Palamar, tiểu đoàn phó Tiểu đoàn Azov của Ukraine, 20 người đầu tiên đã được sơ tán khỏi nhà máy Azovstal nhờ một lệnh ngừng bắn giữa lực lượng Nga và Ukraine tại thành phố cảng Mariupol được thống nhất vào ngày 30/4.
Sau gần hai tháng bao vây, lực lượng Nga đã kiểm soát hầu hết thành phố Mariupol, chỉ còn cứ điểm kháng cự cuối cùng của Tiểu đoàn Azov tại nhà máy. Giới chức Ukraine ước tính khoảng 1.000 dân thường kẹt lại trong nhà máy Azovstal.
Nhà máy Azovstal sở hữu hệ thống hầm ngầm kiên cố chằng chịt, khiến nó được ví như một "pháo đài ngầm" ở Mariupol. Lực lượng Nga đã liên tục oanh kích mục tiêu này nhưng không khuất phục được các tay súng Tiểu đoàn Azov cố thủ bên dưới.
Hướng thọc sâu của Nga ở đông Ukraine. Bấm vào hình để xem chi tiết.
Bộ Quốc phòng Nga ngày 1/5 thông báo đã phá hủy một số vũ khí Mỹ và các nước châu Âu viện trợ cho Ukraine khi tập kích sân bay gần Odessa. Theo đó, quân đội nước này đã sử dụng tên lửa hành trình Oniks có độ chính xác cao để tập kích sân bay quân sự gần thành phố Odessa, tây nam Ukraine.
Maksym Marchenko, tỉnh trưởng Odessa, trước đó xác nhận lực lượng Nga đã phóng tên lửa gây hư hại một đường băng vừa được xây dựng ở sân bay chính của thành phố cảng Odessa. Tuy nhiên, Marchenko nói rằng vũ khí được Nga sử dụng là tên lửa bờ Bastion, được khai hỏa từ bán đảo Crimea.
Ukraine và các bên liên quan chưa bình luận về thông tin này.
Suốt nhiều năm, cư dân thị trấn Cochem rợp bóng cây ở miền tây nước Đức không hay biết đang sống trên "mỏ vàng".
Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, ngân hàng trung ương của chính quyền Tây Đức đã cất số tiền mặt tương đương gần 15 tỷ mark (2,7 tỷ USD) trong một boongke chống bom hạt nhân rộng 1.500 m2 dưới lòng thị trấn Cochem ở vùng Rhineland.
Loại tiền này có mật danh "BBK II", được bảo vệ chặt chẽ cho mục đích phòng ngừa nếu hệ thống tiền tệ của Tây Đức bị tấn công. Sau Chiến tranh Lạnh, boongke này được chuyển cho một ngân hàng cổ phần trong khu vực rồi lại tiếp tục sang tay một quỹ bất động sản.
Địa đạo dẫn vào boongke. Ảnh: AFP
Năm 2016, cặp vợ chồng người Đức Manfred và Petra Reuter đã mua boongke và biến nó thành bảo tàng. Sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine gần đây khiến tình hình an ninh châu Âu có nhiều bất ổn, một số người bắt đầu quan tâm tới chiếc boongke.
"Rất nhiều người biết chúng tôi có một boongke an toàn và hỏi liệu còn chỗ cho họ trú ẩn trong trường hợp khẩn cấp hay không", Petra Reuter nói. "Khi tham quan boongke, họ thường hỏi về tình hình châu Âu hiện nay. Tôi có cảm giác như sống lại 60 năm trước, nỗi sợ cũng giống thời đó".
Bước qua cánh cửa sắt nặng nề là hành lang dài dẫn tới buồng khử trùng và văn phòng trang bị máy đánh chữ, điện thoại bàn. Căn phòng chính bao gồm 12 lồng, là nơi chứa khoảng 18.300 hộp đựng hàng triệu tờ tiền mệnh giá 10, 20, 50 và 100 mark xếp cao tận trần nhà trong gần 25 năm qua.
Các tờ tiền mệnh giá 10, 20, 50 và 100 mark. Ảnh: AFP
Mặt trước tờ tiền gần giống tờ mark lưu hành thời điểm đó, nhưng mặt sau thì khác. Bắt đầu từ năm 1964, hàng trăm xe tải đã vận chuyển số tiền này tới hầm chứa trong suốt 10 năm mà không ai nghi ngờ, kể cả lực lượng an ninh Đông Đức.
Lối vào boongke thông qua địa đạo bí mật từ nơi dường như từng là trung tâm đào tạo kiêm phát triển nhân viên của ngân hàng trung ương Đức trong một khu dân cư của thị trấn.
"Người dân trong thị trấn đã sốc khi biết tin về kho tiền cấu giấu lâu nay bên dưới nhà mình", Wofgang Lambertz, cựu thị trưởng Cochem, nơi có dân số khoảng 5.000 người, nói.
Ngoài 15 tỷ mark giấu trong boongke này, Đức còn tích trữ gần 11 tỷ mark tiền mặt tương tự trong hầm chứa của ngân hàng trung ương tại Frankfurt. Tổng số tiền cất giấu gần bằng lượng tiền mặt lưu thông trong nền kinh tế Đức năm 1963.
Mô hình hòm chứa tiền trong boongke bí mật ở thị trấn Cochem. Ảnh: AFP
Có lẽ đây là một biện pháp đề phòng cực đoan trước một cuộc tấn công giả định, nhưng giới chức Tây Đức đã rút kinh nghiệm từ lịch sử. Suốt Thế chiến II, Đức Quốc xã đã phát động "Chiến dịch Bernhard", buộc tù nhân trong các trại tập trung phải sản xuất đồng bảng Anh giả với mục đích gây thiệt hại cho nền kinh tế Anh.
"Lời giải thích hợp lý nhất có lẽ là nỗi sợ tiền giả sẽ được tuồn vào để gây tổn thất cho nền kinh tế Tây Đức", Bernd Kaltenhaueser, chủ tịch văn phòng khu vực Rhineland-Palatinate và Saarland của ngân hàng Bundesbank, nói.
"Ngày nay, tạo ra một loại tiền dự phòng đã không còn ý nghĩa vì bây giờ ít tiền giả lưu hành hơn, ít người thanh toán bằng tiền mặt hơn", Kaltenhaueser nói thêm.
Trong những năm 1980, khi Chiến tranh Lạnh dịu xuống và công nghệ phát triển, những đồng tiền thay thế này không còn phù hợp với tiêu chuẩn an ninh của Đức nữa. Tới năm 1989, khi Bức tường Berlin sụp đổ, phần lớn tờ tiền dự phòng đã bị lấy khỏi boongke, cắt vụn và tiêu hủy.
Tổng thống Ukraine Zelensky hôm nay cho biết một nhóm khoảng 100 dân thường đã được sơ tán khỏi nhà máy thép Azovstal ở thành phố cảng miền nam Mariupol.
"Quá trình sơ tán dân thường khỏi Azovstal đã bắt đầu. Nhóm ban đầu khoảng 100 người đã tiến đến khu vực được kiểm soát. Ngày mai chúng ta sẽ gặp họ ở Zaporizhzhia", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky viết trên Twitter. "Rất biết ơn đội của chúng tôi. Họ đang cùng Liên Hợp Quốc tiến hành sơ tán những thường dân khác khỏi nhà máy".
Ủy ban Chữ thập Đỏ quốc tế (ICRC) cũng ra thông cáo xác nhận đang phối hợp cùng Liên Hợp Quốc tiến hành đợt sơ tán dân thường khỏi thành phố Mariupol và nhà máy thép Azovstal.
Khói đen bốc lên từ nhà máy Azovstal, Mariupol, Ukraine, hôm 25/4. Ảnh: Reuters.
"Đoàn xe sơ tán dân thường khởi hành từ ngày 29/4, di chuyển quãng đường 230 km và tới nhà máy Azovstal vào sáng 30/4", ICRC cho biết. Tuy nhiên, tổ chức này từ chối tiết lộ thêm chi tiết để đảm bảo an toàn cho hoạt động sơ tán.
Trước đó, theo đại úy Svyatoslav Palamar, tiểu đoàn phó Tiểu đoàn Azov của Ukraine, 20 người đầu tiên đã được sơ tán khỏi nhà máy Azovstal nhờ một lệnh ngừng bắn giữa lực lượng Nga và Ukraine tại thành phố cảng Mariupol được thống nhất vào ngày 30/4.
Liên Hợp Quốc cho hay "chiến dịch thiết lập hành lang an toàn" tại nhà máy thép Azovstal được thực hiện với sự phối hợp với ICRC cùng các lực lượng Nga và quân đội Ukraine.
Hội đồng thành phố Mariupol kêu gọi người dân tập trung vào lúc 16h gần một trung tâm mua sắm có tên "Thành phố Cảng" để chuẩn bị di tản đến thành phố phía nam Zaporizhzhia.
"Nếu bạn có người thân hoặc người quen ở Mariupol, hãy cố gắng liên lạc với họ bằng mọi cách. Gọi điện, nhắn tin và nói rằng họ có thể đến Zaporozhzhia, nơi an toàn", hội đồng thành phố viết trên Telegram. "Chúng tôi cầu nguyện mọi việc sẽ diễn ra suôn sẻ".
Hơn một tháng lực lượng Nga vây ép Mariupol. Bấm vào hình để xem chi tiết.
Sau gần hai tháng bao vây, lực lượng Nga đã kiểm soát hầu hết thành phố Mariupol, chỉ còn cứ điểm kháng cự cuối cùng của Tiểu đoàn Azov tại nhà máy. Giới chức Ukraine ước tính khoảng 1.000 dân thường kẹt lại trong nhà máy Azovstal.
Nhà máy Azovstal sở hữu hệ thống hầm ngầm kiên cố chằng chịt, khiến nó được ví như một "pháo đài ngầm" ở Mariupol. Lực lượng Nga đã liên tục oanh kích mục tiêu này nhưng không khuất phục được các tay súng Tiểu đoàn Azov cố thủ bên dưới.
Trẻ em cầu cứu từ dưới pháo đài ngầm Azovstal, trong video do Tiểu đoàn Azov công bố hôm 23/4. Video: Guardian.
Tổng thống Nga Vladimir Putin tuần trước yêu cầu quân đội Nga không tấn công vào nhà máy nhằm tránh hao phí lực lượng, chuyển sang chiến thuật bao vây để "một con ruồi cũng không thể chui lọt". Tuy nhiên, các lực lượng Nga tuần này đã nối lại không kích và tổ chức vài đợt tiến công vào bên trong nhà máy.
Lực lượng Ukraine cố thủ ở Azovstal hôm 27/4 cáo buộc Nga bắn trúng một bệnh viện dã chiến trong nhà máy, khiến số người bị thương tăng đến mức báo động. Dân thường trú ẩn trong hầm ngầm dưới nhà máy đối diện tình trạng thiếu nhu yếu phẩm, trang thiết bị y tế và lương thực nghiêm trọng.
Tổng thống Zelensky cho hay Ukraine đã phá hủy hơn 1.000 xe tăng Nga trong giao tranh, nhưng cảnh báo Moskva vẫn còn nhiều vũ khí và nguồn lực.
Trong bài phát biểu qua video tối 30/4, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ca ngợi khả năng chiến đấu của các lực lượng vũ trang nước này trong hơn hai tháng giao tranh với quân đội Nga.
Ông cho hay ngoài hơn 1.000 xe tăng, quân đội Ukraine còn phá hủy gần 200 máy bay, khoảng 2.500 xe thiết giáp và hạ hơn 23.000 quân nhân Nga. Tuy nhiên, ông nhận định quân đội Nga vẫn đủ trang thiết bị quân sự để mở các đợt tiến công mới.
"Đối phương vẫn còn vũ khí trong kho. Họ vẫn còn tên lửa đến bắn vào lãnh thổ chúng ta. Tuy nhiên, chiến sự đã khiến Nga tổn thất đến mức dường như họ đang tính toán duyệt binh ở Moskva với lượng khí tài ít hơn", Zelensky nhận định, dường như đề cập đến cuộc duyệt binh Ngày Chiến thắng sẽ được Nga tổ chức ở Quảng trường Đỏ hôm 9/5.
Xe tăng và thiết giáp của lực lượng ly khai thân Nga di chuyển trên đường phố Mariupol, phía đông Ukraine vào giữa tháng 4. Ảnh: Reuters.
Điện Kremlin chưa bình luận về thông tin này. Quân đội Nga không thường xuyên cập nhật thiệt hại của mình trong chiến sự tại Ukraine. Lần gần nhất Moskva công bố thông tin là ngày 25/3, khi thông báo kết thúc giai đoạn một của chiến dịch quân sự đặc biệt, với số quân nhân tử vong trên chiến trường Ukraine là 1.351 và số người bị thương là 3.825.
Giới chức Mỹ và NATO cho rằng Nga có thể đã mất 7.000-15.000 quân nhân trên chiến trường.
Lực lượng Nga chủ yếu sử dụng xe tăng chiến đấu chủ lực T-72 trong các cuộc giao tranh ở Ukraine. Tuy nhiên, một số chuyên gia phương Tây cho rằng thiết kế xếp đạn trong tháp pháo khiến loại xe tăng này lộ "điểm yếu" trên chiến trường và dễ bị đối phương "thổi bay" tháp pháo bằng các loại tên lửa tấn công kiểu đột nóc.
Đầu tháng 4, trả lời Sky News, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho hay quân đội Nga đã chịu tổn thất "đáng kể" ở Ukraine và gọi đây là "bi kịch to lớn" của đất nước.
Chiến sự Ukraine tiếp tục diễn biến phức tạp khi bước qua tháng thứ 3. Nga chuyển trọng tâm sang mặt trận phía đông Ukraine, đặt ưu tiên giải phóng vùng Donbass.
Nhiều thành phố Ukraine tiếp tục bị không kích trong một ngày qua, trong đó có đường băng sân bay tại Odessa ở phía tây nam.
Phương Tây đã tăng nỗ lực hỗ trợ vũ khí cho Ukraine kháng cự. Tổng thống Mỹ Joe Biden tuần qua đề nghị quốc hội duyệt gói ngân sách 33 tỷ USD để vũ trang và giải cứu nền kinh tế nước Đông Âu. Kế hoạch được công bố chỉ vài ngày sau khi Mỹ chủ trì cuộc họp với đại diện 40 nước ở một căn cứ quân sự Mỹ trên lãnh thổ Đức, đặt mục tiêu tìm giải pháp viện trợ cho Ukraine.
Hướng thọc sâu của Nga ở miền đông Ukraine. Đồ họa: NY Times. Bấm vào bản đồ để xem chi tiết.
